Menderes dönemi Marshall yardımlarıyla başlayan karayolu yatırımı, demiryolu altyapısını çökertti

Menderes dönemi Marshall yardımlarıyla başlayan karayolu yatırımı, demiryolu altyapısını çökertti

Türkiye, elektrik enerjisini yerli kaynaklardan üretmesine rağmen ulaşımda petrole bağımlı karayolunu tercih ederek lojistik potansiyelini heba ediyor. Avrupa, taşımacılıkta tren ulaşım ağlarını genişletirken; ülkemizdeki demiryolunun yolcu taşımasındaki oranı 2023 yılı itibarıyla yüzde 1,49 seviyesinde. Adnan Menderes döneminde Marshall yardımlarıyla başlayan bu keskin dönüşüm, artan taşıma maliyetleriyle 75 yıldır ekonomiye ağır fatura kesiyor.

Türkiye, enerji ihtiyacının yüzde 57'sini yerli kaynaklardan karşılarken taşımacılık sektöründe petrole bağımlı karayolunu tercih ederek milyarlarca dolarlık lojistik israfına yol açıyor.

Makine Mühendisleri Odası tarafından hazırlanan 'Ulaşımla Demiryolu Gerçeği' raporu ve güncel istatistikler, Türkiye'nin ulaşım politikasındaki 75 yıllık değişimin ağır faturasını belgeliyor.

Avrupa ülkeleri lojistik ve yolcu taşımacılığını elektrikli tren ağlarıyla entegre ederken, Türkiye'de yolcu taşımacılığının sadece yüzde 1,49'u demiryoluyla gerçekleşiyor.

Yük taşımacılığında ise trenlerin payı yüzde 4,9 seviyesinde kalırken, karayolunun payı yüzde 90'a dayanarak ekonomide ciddi bir darboğaz yaratıyor.

TÜRKİYE VE AVRUPA ARASINDAKİ DEVASA DEMİRYOLU UÇURUMU

İtalya'da yolcu taşımacılığının yüzde 6'sı, Almanya'da ise yüzde 8'i demiryolu hatları üzerinden sağlanıyor.

Yük taşımacılığında bu oran İtalya'da yüzde 14, Almanya'da ise yüzde 20 seviyelerine kadar ulaşıyor.

Kilometrekareye düşen ray uzunluğu incelendiğinde Almanya'da 106 metre, İtalya'da 53 metre olan bu değer Türkiye'de sadece 18 metrede kalıyor.

Birim nakliyat başına harcanan enerji miktarları arasındaki devasa uçurum şu verilerle kanıtlanıyor:

— Kamyon taşımacılığı: 1 ton yükün 1 kilometre taşınması için 921 kilokalori enerji

— Tren taşımacılığı: 1 ton yükün 1 kilometre taşınması için 61 kilokalori enerji

— Denizyolu taşımacılığı: 1 ton yükün 1 kilometre taşınması için 25 kilokalori enerji

MARSHALL YARDIMLARIYLA GELEN KESKİN POLİTİKA DEĞİŞİMİ

Türkiye'de demiryolu inşası Cumhuriyet'in ilk yıllarında kısıtlı imkanlara rağmen büyük bir ivme yakalarken, 1950 yılı sonrası bu politika terk edildi.

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Karayolları Genel Müdür Yardımcısı'nın 1947 yılında hazırladığı Hilts raporu, Türkiye'nin ulaşım vizyonunu tamamen karayoluna çeviren tarihi belge olarak kayıtlara geçti.

Türkiye'de karayolu ve demiryolu taşımacılığının yıllara göre yolcu taşıma oranları şu şekilde sıralanıyor:

— 1950 yılı: Demiryolu yüzde 42, karayolu yüzde 49

— 1960 yılı: Demiryolu yüzde 24,2, karayolu yüzde 72,9

— 1970 yılı: Demiryolu yüzde 7,6, karayolu yüzde 91,4

— Günümüz: Demiryolu yüzde 1, karayolu yüzde 90

Yük taşımacılığındaki tarihi gerileme ise oranlara şu şekilde yansıyor:

— 1950 yılı: Demiryolu yüzde 68,2, karayolu yüzde 25

— 1960 yılı: Demiryolu yüzde 52, karayolu yüzde 45

— 1970 yılı: Demiryolu yüzde 24, karayolu yüzde 75

— Günümüz: Demiryolu yüzde 5, karayolu yüzde 90

SİNYALİZASYON EKSİKLİĞİ, SEFER VERİMLİLİĞİNİ BALTALIYOR

İstanbul ile Ankara arasındaki 500 kilometrelik hatta yüksek hızlı tren yolculuğu yaklaşık 4,5 saat sürüyor.

Kullanılan trenler saatte 300 kilometre hıza çıkma kapasitesine sahip olmasına rağmen, altyapı yetersizliği nedeniyle ortalama hız saatte 110 kilometrede kalıyor.

Türkiye'deki mevcut raylı sistemlerin yüzde 42'si halen eski tip telsizli iletişim modeliyle yönetiliyor.

İtalya gibi ülkelerde demiryollarının tamamı bilgisayar kontrollü sinyalli hatlardan oluşurken, Türkiye'de bu oran yüzde 58 civarında seyrediyor.

Sinyalizasyon eksikliği, aynı hat üzerinde düzenlenebilecek sefer sayısını büyük oranda düşürerek operasyonel verimliliği engelliyor.

TURİSTİK DOĞU EKSPRESİ BİLETLERİ REKOR FİYATA SATILIYOR

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından 2019 yılında turistik formata dönüştürülen Doğu Ekspresi, nostaljik bir ulaşım alternatifi olarak büyük ilgi görüyor.

Ankara ile Kars arasındaki 1.310 kilometrelik mesafe, saatte ortalama 50 kilometre hızla 26 saatte katediliyor.

Normal Doğu Ekspresi treninde bilet fiyatı 855 TL iken, özel odalara sahip Turistik Doğu Ekspresi'nde bir odanın fiyatı döneme göre 13.000 TL ile 17.000 TL arasında değişiyor.

Dijital yayıncı Ferit Emre Yalçın, konuyla ilgili Youtube kanalında yayınladığı videoda, ulaşım politikalarındaki tarihi hataları şu sözlerle eleştirdi:

"Türkiye'de tren sistemi aşırı geri kalmış vaziyette ve bu ülkemiz için inanılmaz kötü bir şey.

Kendi ürettiğimiz elektrik kullanarak hareket ettirebileceğimiz trenler varken biz neden çalışmak için petrole muhtaç olan otomobil, otobüs, tır, kamyonet gibi şeylere sırtımızı dayamışız.

Cumhuriyet kurulduğunda 1923 yılında Türkiye'de bulunan demiryolu uzunluğu 4.136 kilometreydi.

1950'den sonrası kalan 75 yılda 6019 kilometre yeni ray yapılmış.

Bu 75 yıldan AK Parti dönemini çıkardığınızda yani 1950 ile 2002 yılları arasına baktığınızda koskoca 52 senede döşenen ray miktarı 936 kilometre.

Yılda ortalama 18 kilometre döşenmiş."

2026/07/23/turkiye-demiryolu-haritasi.jpg
Türkiye demiryolu haritası

2026/07/23/avrupa-demiryolu-haritasi-001.jpg
Avrupa demiryolu haritası

2026/07/23/asya-demiryolu-haritasi.jpg
Asya demiryolu haritası

2026/07/23/amerika-demiryolu-haritasi-001.jpg
Amerika demiryolu haritası

2026/07/23/afrika-demiryolu-haritasi.jpg
Afrika demiryolu haritası

2026/07/23/okyanusya-demiryolu-hatlari.jpg
Okyanusya demiryolu haritası

YORUMLAR
YORUM YAZ
İÇERİK VE ONAY KURALLARI: KARAR Gazetesi yorum sütunları ifade hürriyetinin kullanımı için vardır. Sayfalarımız, temel insan haklarına, hukuka, inanca ve farklı fikirlere saygı temelinde ve demokratik değerler çerçevesinde yazılan yorumlara açıktır. Yorumların içerik ve imla kalitesi gazete kadar okurların da sorumluluğundadır. Hakaret, küfür, rencide edici cümleler veya imalar, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır. Özensizce belirlenmiş kullanıcı adlarıyla gönderilen veya haber ve yazının bağlamının dışında yazılan yorumlar da içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır.
Diğer Haberler
Son Dakika Haberleri
KARAR.COM’DAN