Büyük kentlerde yaşayan vatandaşlar yola çıkarken en yakın metro istasyonu aramasıyla rotasını belirliyor.
Gideceği yere hızla ulaşmak isteyenler istasyonlarda bekleme yapmamak için tramvay saatleri hakkında detaylı araştırma yapıyor.
Uzak ilçelere konforlu seyahat etmeyi planlayan yolcular internet üzerinden banliyö tren seferleri bilet ve kapasite durumunu inceliyor.
Karmaşık kent trafiğinde kaybolmak istemeyen herkes dijital cihazlarındaki güncel ulaşım haritası ile yolculuğunu planlıyor.
Ulaşım altyapısında faaliyet gösteren taşıtlar donanımlarına ve taşıdıkları yolcu sayılarına göre 12 ayrı sınıfa ayrılıyor.
KENT İÇİ RAYLI SİSTEM TÜRLERİ NELER?
Kent içi raylı sistemler, kapasitelerine ve yapım tekniklerine göre şöyle:
* Banliyö tren
* Ağır metro
* Orta metro
* Mini metro
* Hafif metro
* Hızlı metro
* Tramvay
* Nostaljik tramvay
* Havaray/Monoray
* Füniküler
* Teleferik
* Lastik tekerlekli tramvay
BANLİYÖ TREN NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Banliyö tren, şehir merkezi ile uzak yerleşim alanları arasında ulaşımı sağlayan ve genellikle ulusal demiryolu hattını kullanan raylı sistemdir.
Merkezi bölgeleri çevre ilçelere bağlayan banliyö trenleri, devasa yolcu taşıma kapasitesiyle ön plana çıkıyor.
Karayolu trafiğinden tamamen izole edilen bu hatlar, yer üstünde veya yer altında hizmet veriyor.
5-10 vagonlu banliyö treni, tek yönde saatlik ortalama 30.000 ile 75.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
İstasyon aralıkları 2 ile 5 kilometre arasında planlanıyor.
Saatte 100 ile 120 kilometre hıza çıkabilen banliyö trenler, 10 vagonlu diziler kullanarak tek seferde 3 binden fazla kişiyi ulaştırıyor.
İleri teknoloji sinyalizasyon altyapısı kullanan sistemlerin yapım bütçeleri orta ve yüksek seviyelerde bulunuyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren banliyö tren hatları şunlar:
İstanbul:
B1 Halkalı - Gebze (Marmaray)
B2 Halkalı - Bahçeşehir
T6 Sirkeci - Kazlıçeşme
Ankara:
B1 Kayaş - Sincan (Başkentray)
İzmir:
B1 Aliağa - Selçuk (İZBAN)
Gaziantep:
B1 Başpınar - Taşlıca (Gaziray)
Sakarya:
B1 Adapazarı - Arifiye (Adaray)
AĞIR METRO NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Ağır metro, tamamen yalıtılmış bir hat üzerinde, çok yüksek yolcu kapasitesi ve yüksek hızla çalışan şehir içi raylı sistemdir.
Çoğunlukla yer altında kazılan ve karayolu trafiğinden tamamen izole edilen ağır metro hatları çok yüksek yolcu talebini karşılıyor.
Araç dizileri 6, 8 veya 10 vagondan oluşuyor.
4-8 vagonlu ağır metro, tek yönde saatlik ortalama 25.000 ile 65.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
Saatte 80 ile 100 kilometre hız yapan sistemlerin istasyon arası mesafeleri 1 ile 2 kilometre arasında belirleniyor.
Sürücüsüz altyapıya uygun tam otomatik sinyalizasyon tercih ediliyor.
Ağır metro hatları, inşaat bütçeleri en yüksek ulaşım aracı olarak dikkat çekiyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren ağır metro hatları şunlar:
İstanbul:
M2 Yenikapı - Seyrantepe-Hacıosman
M3 Bakırköy - Kayaşehir
M4 Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı
M7 Yıldız - Mahmutbey
M9 Ataköy - Olimpiyat
Ankara:
M1 Kızılay - Batıkent
M2 Kızılay - Koru
M3 Batıkent - OSB/Törekent
M4 Kızılay - Şehitler
İzmir:
M2 Üçyol - Çamlıkule (Planlanan açılış 2027)
Kocaeli:
M1 Darıca Sahil - Gebze OSB (Planlanan açılış 2026)
ORTA METRO NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Orta metro, yolcu kapasitesi ve vagon boyutları bakımından hafif metro ile ağır metro arasında konumlanan, orta ölçekli yolcu yoğunluğuna uygun ulaşım sistemidir.
Yolcu yoğunluğunun nispeten daha az olduğu bölgelerde planlanan orta metro sistemleri 4 ile 6 vagon arası dizilerle hizmet veriyor.
3-6 vagonlu orta metro, tek yönde saatlik ortalama 12.000 ile 40.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
Karayolu trafiğinden izole edilen ve yer altından ilerleyen bu taşıtlar, saatte 80 kilometre hıza ulaşıyor.
İstasyon aralıkları 1,5 kilometre civarında seyrediyor.
Otomatik işleyişi destekleyen sistemlerin yapım bütçeleri ağır metroya kıyasla daha düşük seviyede kalıyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren orta metro hatları şunlar:
İstanbul:
M5 Üsküdar - Samandıra
M8 Bostancı - Parseller
M13 Emek - Yenidoğan
M14 Altunizade - Bosna Bulvarı
İzmir:
M1 Narlıdere Kaymakamlık - Evka 3
HAFİF METRO NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Hafif metro, tramvay teknolojisinden türetilen, ancak ağır metronun bazı özelliklerini de taşıyan, genellikle hem yer altında hem de yer üstünde giden orta kapasiteli bir ulaşım biçimidir.
Yer altı ve yer üstü güzergahları birleştiren hafif metro hatları, orta kapasiteli ulaşım taleplerine kesin çözüm sunuyor.
Karayolu trafiğinden izole çalışan ve 3 veya 4 vagonlu dizilerden oluşan taşıtlar saatte en fazla 80 kilometre hız sınırını görüyor.
2-4 vagonlu hafif metro, tek yönde saatlik ortalama 10.000 ile 25.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
İstasyon aralıkları ortalama 1 kilometre olarak ölçülüyor.
Sinyalizasyon yarı otomatik veya tam otomatik şekilde devreye giriyor.
İnşaat rakamları ağır metro projelerine göre çok daha uygun seviyelerde seyrediyor.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) bünyesindeki M1A ve M1B metro hattı, artan yolcu yoğunluğu, devam eden istasyon genişleme çalışmaları, yeni alınacak 5 vagonlu setler dolayısıyla yakın zamanda orta metro kategorisinde yer alacak.
Türkiye'de faaliyet gösteren hafif metro hatları şunlar:
İstanbul:
M1A Yenikapı - Atatürk Havalimanı
M1B Yenikapı - Kirazlı
T4 Topkapı - Mescid-i Selam
Ankara:
A1 AŞTİ - Dikimevi
Bursa:
M1 Geçit/Balat - Arabayatağı/Yavuz Selim
M2 Uludağ Üniversitesi - Kestel
Adana:
M1 Hastane - Akıncılar
MİNİ METRO NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Mini metro, düşük yolcu talebi olan hatlarda veya dar tünellerde daha küçük vagonlarla hizmet veren kompakt metro türüdür.
Kısa mesafeli güzergahlarda dar alanlara kurulan mini metro ağları, 2 veya 4 vagonlu ufak dizilerle taşıma işlemi yapıyor.
2-4 vagonlu mini metro, tek yönde saatlik ortalama 5.000 ile 15.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
Karayolu trafiğinden izole yer altı tünellerinde istasyon aralıkları 500 metre ile 1 kilometre arasında tasarlanıyor.
Araçlar saatte 60 ile 70 kilometre bandında hız yapıyor.
Tünel çapları küçük olduğu için inşaat harcamaları diğer yer altı yatırımlarına kıyasla çok daha düşük oranlarda kalıyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren mini metro hattı şu:
İstanbul:
M6 Levent - Boğaziçi Üni./Hisarüstü
HIZLI METRO NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Hızlı metro, istasyon aralıkları daha geniş tutularak tasarlanan ve şehir merkezini uzak noktalara veya havalimanlarına çok daha yüksek hızla bağlayan metro hattıdır.
Şehir merkezlerinden uzak yerleşim alanlarına veya havaalanlarına uzanan hızlı metro sistemleri, yolculuk sürelerini en aza indiriyor.
4-8 vagonlu hızlı metro, tek yönde saatlik ortalama 40.000 ile 70.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
Karayolu trafiğinden izole yer altında hizmet veren taşıtlar saatte 120 kilometre ve üstü hızlara çıkabiliyor.
İstasyon aralıkları 3 ile 10 kilometre arasında değişiklik gösteriyor.
Araç kapasiteleri orta veya ağır metro standartlarını rahatça yakalıyor.
Gelişmiş sinyalizasyon ve yapım bütçeleri oldukça yüksek seviyelerde hesaplanıyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren hızlı metro hattı şu:
İstanbul:
M11 Gayrettepe-İstanbul Havalimanı-Arnavutköy Hastane
TRAMVAY NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Tramvay, şehir içi caddelerde, genellikle karayolu ve yaya trafiğiyle aynı seviyede veya ayrılmış şeritlerde raylar üzerinde hareket eden, düşük yolcu kapasiteli ulaşım aracıdır.
Kent merkezlerinde karayolu ve yaya trafiğiyle zaman zaman iç içe geçen tramvay sistemleri, kısa mesafeli yolculukları hızlandırıyor.
İstasyon aralıkları 300 ile 500 metre arasında planlanıyor.
Yer üstünden ilerleyen taşıtlar 1 veya 2 vagonlu biçimde çalışıp saatte 40 ile 50 kilometre hıza ulaşıyor.
1-2 vagonlu tramvay, tek yönde saatlik ortalama 3.500 ile 10.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
Yolcu taşıma kapasitesi yer altı taşıtlarına göre çok daha düşük seviyede kalıyor.
Basit sinyalizasyon altyapısı bulunuyor veya sürüş görsel kurallara göre uygulanıyor.
Yer üstünde olduğu için inşaat bütçeleri çok düşük rakamlara iniyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren tramvay hatları şunlar:
İstanbul:
T1 Kabataş - Bağcılar
T5 Alibeyköy - Eminönü
İzmir:
T1 Alaybey - Flamingo
T2 Fahrettin Altay - Halkapınar
T3 Flamingo - Çiğli
Eskişehir:
1 Otogar - SSK
3 Osmangazi Üni. - SSK
4 Osmangazi Üni. - Otogar
7 Osmangazi Üni. - Çankaya
8 SSK - Batıkent
9 SSK - Çamlıca
10 Şehir Hastanesi - Kumlubel
12 75. Yıl - Osmangazi Üni.
36 Otogar - Osmangazi Üni.
Bursa:
T1 Kent Meydanı - Heykel
T2 Kent Meydanı - Terminal
Kayseri:
T1 Organize Sanayi - İldem
T2 Cumhuriyet Meydanı - Talas
T3 Kumsmall AVM - İldem
T4 Cumhuriyet Meydanı - Anayurt
Antalya:
T1A Fatih- Havalimanı
T1B Fatih - EXPO
T1C Fatih - Aksu
T3 Müze - Varsak
Kocaeli:
T1 Otogar - Kuruçeşme
T2 Şehir Hastanesi - Kuruçeşme
T3 Otogar - Kocaeli Stadyumu
Gaziantep:
T1 İbn-i Sina - Gar
T2 Adliye - Gar
T3 Adliye - Müzzeyen Erkul Bilim Merkezi
Samsun:
T1 OMÜ Rektörlük - Gar
T2 Gar - Stadyum
T3 OMÜ Rektörlük - OMÜ Yurtlar
Konya:
T1 Alaaddin - Selçuk Üniversitesi
T2 Alaaddin - Adliye
NOSTALJİK TRAMVAY NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Nostaljik tramvay, tarihi semtlerde hem ulaşım hem de turistik amaçla kullanılan, eski dönem tasarımlarına sadık kalınarak işletilen düşük hızlı tramvaydır.
Turistik amaçlara hizmet eden ve tarihi dokuya uyum gösteren nostaljik tramvay taşıtları genellikle tek vagonlu eski tip araçlarla yolcu taşıyor.
1-2 vagonlu nostaljik tramvay, tek yönde saatlik ortalama 500 ile 1.500 arasında yolcu taşıyabiliyor.
Karayolu ve yaya trafiğiyle iç içe konumlanan hatlar yer üstünde saatte 15 ile 20 kilometre hızla yavaşça ilerliyor.
İstasyon ve yolcu kapasiteleri son derece küçük tutulurken durak aralıkları çok kısa tasarlanıyor.
Sinyalizasyon sistemi barındırmayan hatlarda sürüş tamamen makinistin inisiyatifine kalıyor.
Yapım bütçeleri en düşük ulaşım türleri arasında değerlendiriliyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren nostaljik tramvay hatları şunlar:
İstanbul:
T2 Taksim - Tünel
T3 Kadıköy - Moda
Ankara:
T Millet Bahçesi
Bursa:
T3 Zafer Plaza - Çınarönü
Antalya:
T2 Müze - Zerdalilik
LASTİK TEKERLEKLİ TRAMVAY NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Lastik tekerlekli tramvay, klasik raylar yerine asfalt üzerinde, elektrikli bir kılavuz veya sanal ray hattını takip ederek ilerleyen tramvay benzeri sistemdir.
Raylı sisteme ihtiyaç duymayan ve asfaltta giden lastik tekerlekli tramvay araçları trafiğe kapalı tarihi caddelerde yoğun ilgi görüyor.
1 üniteli lastik tekerlekli tramvay, tek yönde saatlik ortalama 1.500 ile 3.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
Akülü veya elektrikli sistemlerle çalışan bu taşıtlar yayaların olduğu alanlarda düşük hızlarda ilerliyor.
Taşıma kapasiteleri son derece kısıtlı seviyelerde seyrediyor.
Ray inşaatı gerektirmediği için yatırım bütçesi yalnızca araç alımından ibaret.
Çevre dostu yapısıyla ilgi görüyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren lastik tekerlekli tramvay hatları şunlar:
Bilecik'in Bozüyük ilçesi:
İsmet İnönü Caddesi / 4 km / 6 istasyon
İzmir:
Birinci Kordon / 1.6 km / 4 istasyon
Ordu:
Rıhtım / 2.1 km / 2 istasyon
Bolu:
İzzet Baysal Caddesi / 1 km / 3 istasyon
Şanlıurfa:
Tarihi Divanyolu / 1.2 km / 4 istasyon
Edirne:
Selimiye-Karaağaç / 5 km / 3 istasyon
Burdur'un Tefenni ilçesi:
Sinan Ateş Caddesi / 1.5 km / 3 istasyon
Konya'nın Akşehir ilçesi:
Akşehir Gar-Cumhuriyet Meydanı / 2.1 km / 4 istasyon
Amasya:
Şehzadeler Gezi Yolu (Yeşilırmak) / 2.5 km / 5 istasyon
Uşak:
Eski Belediye-Otogar / 5.85 km / 11 istasyon
Afyonkarahisar:
Uzun Çarşı-Ulu Camii / 0.7 km / 3 istasyon
İstanbul'un Bahçelievler ilçesi:
Şirinevler-Fetih Caddesi / 0.25 km / 2 istasyon
HAVARAY/MONORAY NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Havaray/monoray, yerden yükseltilmiş bir hat üzerinde, tek bir ray yardımıyla hareket eden modern ve düşük kapasiteli bir taşıma sistemidir.
Yer darlığı yaşanan alanlarda beton veya çelik kılavuz kirişler üzerinden havadan ilerleyen havaray sistemleri ulaşıma büyük alternatif getiriyor.
Karayolu trafiğinden tamamen izole edilen taşıtlar saatte 60 ile 80 kilometre hıza kadar rahatça ulaşıyor.
2 ile 4 vagon arasında değişen diziler orta seviye taşıma kapasitesi barındırıyor.
1-4 vagonlu havaray/monoray, tek yönde saatlik ortalama 5.000 ile 15.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
İstasyon aralıkları 1 ile 1 kilometre arasında seyrediyor.
İnşaat süreci hızlı tamamlansa da kolon ve kiriş yapım bedelleri oldukça yüksek seviyelere ulaşıyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren havaray/monoray hattı şu:
İstanbul:
F3 Seyrantepe - Vadistanbul
FÜNİKÜLER NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Füniküler, çok eğimli arazilerde, bir kablo yardımıyla birbirini dengeleyen vagonların raylar üzerinde çekilmesiyle çalışan kısa mesafeli ulaşım sistemidir.
Yüksek kot farkının bulunduğu eğimli arazilerde devreye giren füniküler hatları halat çekme yöntemiyle karşılıklı hareket eden iki araçtan meydana geliyor.
1-2 vagonlu füniküler, tek yönde saatlik ortalama 2.000 ile 8.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
Tamamen izole ve çoğunlukla yer altında inşa edilen taşıtlar saatte 20 ile 30 kilometre hızla seferlerine devam ediyor.
İstasyon aralıkları çoğunlukla 500 metreyi aşmıyor.
Kapasitesi araç büyüklüğüne göre değişen sistemin kontrolü mekanik halata entegre ediliyor.
Yapım harcamaları tünel eğimi ve zemin şartlarına göre farklılık gösteriyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren füniküler hatları şunlar:
İstanbul:
F1 Taksim - Kabataş
F2 Karaköy - Beyoğlu
F4 Boğaziçi Üni./Hisarüstü - Aşiyan
TELEFERİK NEDİR, ÖZELLİKLERİ NELER?
Teleferik, havada gerilmiş çelik halatlara asılı kabinlerle, ulaşılması zor veya yüksek noktalar arasında yolcu taşıyan ulaşım sistemidir.
Dağlık arazilerde veya vadilerde çelik halatlara asılı kabinlerle havadan ulaşım sağlayan teleferik sistemleri yolculara eşsiz manzaralı bir seyahat sunuyor.
Çok kabinli teleferik, tek yönde saatlik ortalama 1.000 ile 4.000 arasında yolcu taşıyabiliyor.
Yaya ve karayolundan tamamen bağımsız çalışan kabinler saatte 15 ile 20 kilometre hızla seyrediyor.
İstasyon aralıkları birkaç kilometreye kadar uzanıyor.
Sürekli dönen halat altyapısı yolcu yoğunluğunu eşit şekilde kabinlere dağıtıyor.
Ray veya tünel inşaatı gerektirmediği için kurulum harcamaları son derece düşük oranlarda kalıyor.
Teleferik sistemleri, teknik olarak raylı sistemler değil kablolu sistemler olmasına karşın; sabit güzergahlarda sefer yapması, toplu taşıma entegrasyonu olması, karayolu ve yaya trafiğinden izole olması dolayısıyla raylı sistemle ile birlikte değerlendirilir.
Türkiye'de faaliyet gösteren teleferik hatları şunlar:
İstanbul:
TF1 Maçka - Taşkışla
TF2 Eyüp - Piyer Loti
Ankara:
Atatürk-Cumhuriyet (Geçici olarak kapalı)
İzmir:
Yeşiloğlu Tepesi - Dededağı
Bergama - Akropolis
Bursa:
Teferrüç - Uludağ
Antalya:
Damlataş - Kale
Olympos - Tahtalı
Sarısu - Tünektepe (Geçici olarak kapalı)
Kocaeli:
Kartepe Derbent - Kuzu Yaylası
Kayseri:
Hacılar Kapı - Lifos Dağı
Tekir Kapı - Erciyes
Ordu:
Altınordu - Boztepe
Denizli:
Bağbaşı - Yayla
Samsun:
Batıpark - Amisos Tepesi
Muğla:
Babadağ
Trabzon:
Beşikdağ - Tabiat Parkı
Erzurum:
Palandöken
Aydın:
Pınarbaşı - Aytepe
Sakarya:
Kırkpınar - Mahmudiye
Gaziantep:
Şahinbey Parkı
