Dünya genelinde kent içi raylı sistem işletmecileri, artan yolcu talebini karşılamak ve sefer aralıklarını minimuma indirmek amacıyla geleneksel vatmanlı operasyonları hızla terk ederek otonom sürüş sistemlerine geçiyor.
Raylı sistemlerdeki teknolojik dönüşüm, uluslararası demiryolu standartları çerçevesinde belirlenen Otomasyon Seviyesi (GoA - Grade of Automation) sınıflandırmasıyla tanımlanıyor.
0'dan 4'e kadar uzanan teknik basamaklar, tren yönetim yetkisinin insandan bilgisayar kontrolüne devredilme derecesini adım adım ortaya koyuyor.
GOA0 VE GOA1 İLE TÜM GÜVENLİK MAKİNİSTİN REFLEKSLERİNE EMANET
Sistemin başlangıç noktası kabul edilen Görerek Sürüş (GoA0) seviyesinde, hatta hiçbir otomatik tren koruma mekanizması yer almıyor.
Trenin hareketini, hız kontrolünü ve ray üzerindeki olası tehlikelerin gözetimini tamamen kabindeki vatman yürütüyor.
GoA1 aşamasına geçildiğinde ise sürece Otomatik Tren Koruması (ATP - Automatic Train Protection) dahil oluyor.
Bu aşamada treni yine kabindeki vatman bizzat sevk ve idare ediyor; ancak altyapıya entegre edilen sinyalizasyon donanımı, belirlenen hız sınırlarının aşılmasını engelleyerek acil durumlarda otomatik frenleme desteği sunuyor.
GOA2 STANDARDI, VATMANI BİR SÜPERVİZÖRE DÖNÜŞTÜRÜYOR
Yarı Otomatik Tren İşletimi (GoA2) düzeyinde, Otomatik Tren İşletimi (ATO - Automatic Train Operation) devreye giriyor.
Tren, iki istasyon arasındaki hızlanma, seyir ve peronda milimetrik duruş manevralarını tamamen kendi yazılımı üzerinden gerçekleştiriyor.
Kabinde görev yapan vatman, sürüş sürecini aktif olarak yönetmek yerine sistemi izleyen bir süpervizör rolü üstleniyor ve yalnızca yolcu iniş binişinin ardından peron kapılarının kapatılmasını kontrol ediyor.
Birçok modern banliyö ve metro hattı, güvenlik ile insan gözetimini dengelemek amacıyla bu basamağı tercih ediyor.
KABİNSİZ SÜRÜŞ BAŞLIYOR: GOA3 İLE DÜMEN YAZILIMA GEÇİYOR
Sürücüsüz Tren İşletimi (GoA3) (DTO - Driverless Train Operation) standardında, trenin ön tarafındaki vatman kabini tamamen ortadan kalkıyor.
Trenin tüm seyir dinamikleri, duruş hassasiyeti ve istasyon operasyonları otonom algoritmalar tarafından idare ediliyor.
Kabinde sürücü bulunmamasına rağmen, vagon içinde yolculara rehberlik eden, bilet ve güvenlik kontrollerini sağlayan ve beklenmedik teknik arızalarda acil müdahale gerçekleştiren eğitimli bir personel yolculuk boyunca hazır bekliyor.
11 istasyonlu M12 metro hattında sona gelindi: İBB, resmi açılış tarihini duyurdu
GOA4 VE CBTC TEKNOLOJİSİYLE ŞEHİR METROLARINDA İNSANSIZ ÇAĞ
En üst aşamayı temsil eden Gözetimsiz Tren İşletimi (GoA4) (UTO - Unattended Train Operation) altyapısında araç içinde hiçbir vatman veya görevli personel yer almıyor.
Tüm filo, İletişim Tabanlı Tren Kontrolü (CBTC - Communication Based Train Control) adı verilen yüksek hızlı veri aktarım teknolojisiyle donatılıyor.
Trenlerin saniyelik konumları, takip mesafeleri, ray makasları ve acil durum senaryoları doğrudan kumanda merkezindeki yapay zeka destekli bilgisayarlar tarafından sevk ediliyor.
Uluslararası teknik raporlar, "Yeni metro sistemleri, giderek artan bir şekilde CBTC teknolojisi kullanılarak GoA4 seviyesinde tasarlanmaktadır" ifadesiyle yeni metro ağlarının artık GoA4 standardında inşa edildiğini gösteriyor.
YAPAY ZEKA VE UÇ BİLİŞİM İLE OTONOMİDE YENİ BİR ÇAĞ AÇILIYOR
Mevcut GoA4 seviyesini altın standart olarak kabul eden küresel demiryolu endüstrisi, gözünü otonominin bir sonraki aşamasına dikiyor.
Raylı sistem mühendisleri; trenlerin üzerine entegre edilen yapay zeka kameraları, lidar sensörleri ve uç bilişim (edge computing) işlemcileriyle araçların merkezi kumandaya bağımlı kalmadan kendi kararlarını alabildiği bir mimari geliştiriyor.
Yeni nesil otonom yapı, raylı sistem hatında meydana gelen yabancı cisim ihlallerini anında tespit ederek enerji tüketiminde yüzde 20 oranında tasarruf sağlamayı hedefliyor.
Kocaeli'nin ilk metro hattı için geri sayım: Gebze-Darıca arası 19 dakikaya düşecek
GoA0 / TAMAMEN MANUEL (MAKİNİSTLİ, SİNYALİZASYON YOK)
Nostaljik tramvay:
İstanbul
T2 Taksim - Tünel
T3 Kadıköy - Moda
Bursa
T3 Zafer Plaza - Çınarönü
Ankara
T Millet Bahçesi
Antalya
T2 Müze - Zerdalilik
GoA1 / MAKİNİSTLİ, ATP KORUMALI, SİNYALİZASYON VAR
Tramvay:
İstanbul
T1 Kabataş - Bağcılar
T5 Alibeyköy - Eminönü
T7 Feshane-Bayrampaşa (İnşa halinde)
İzmir
T1 Alaybey - Flamingo
T2 Fahrettin Altay - Halkapınar
T3 Flamingo - Çiğli
Bursa
T1 Kent Meydanı - Heykel
T2 Kent Meydanı - Terminal
Gaziantep
T1 İbn-i Sina - Gar
T2 Adliye - Gar
T3 Adliye - Müzzeyen Erkul Bilim Merkezi
Kocaeli
T1 Otogar - Kuruçeşme
T2 Şehir Hastanesi - Kuruçeşme
T3 Otogar - Kocaeli Stadyumu
Konya
T1 Alaaddin - Selçuk Üniversitesi
T2 Alaaddin - Adliye
Eskişehir
1 Otogar - SSK
3 Osmangazi Üni. - SSK
4 Osmangazi Üni. - Otogar
7 Osmangazi Üni. - Çankaya
8 SSK - Batıkent
9 SSK - Çamlıca
10 Şehir Hastanesi - Kumlubel
12 75. Yıl - Osmangazi Üni.
36 Otogar - Osmangazi Üni.
Antalya
T1A Fatih - Havalimanı
T1B Fatih - EXPO
T1C Fatih - Aksu
T3 Müze - Varsak
Samsun
T1 OMÜ Rektörlük - Gar
T2 Gar - Stadyum
T3 OMÜ Rektörlük - OMÜ Yurtlar
Kayseri
T1 Organize Sanayi - İldem
T2 Cumhuriyet Meydanı - Talas
T3 Kumsmall - İldem
T4 Cumhuriyet Meydanı - Anayurt
Hafif raylı sistem:
İstanbul
T4 Topkapı - Mescid-i Selam
Trabzon
T1 Akçaabat - Yomra (İnşa halinde)
Banliyö tren hattı:
İstanbul
B2 Halkalı - Bahçeşehir
T6 Sirkeci - Kazlıçeşme
Sakarya
B1 Adapazarı - Arifiye (Adaray)
GoA 2 / YARI OTOMATİK (MAKİNİSTLİ + ATO)
Metro:
İstanbul
M1A Yenikapı - Atatürk Havalimanı (GoA4'e yükseltme planlanıyor)
M1B Yenikapı - Kirazlı (GoA4'e yükseltme planlanıyor)
M2 Yenikapı - Hacıosman
M3 Bakırköy - Kayaşehir
M4 Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı
M6 Levent - Hisarüstü
M9 Ataköy - Olimpiyat
M10 Pendik - Fevzi Çakmak (İnşa halinde)
Ankara
M1 Kızılay - Batıkent
M2 Kızılay - Koru
M3 Batıkent - Törekent
M4 Kızılay - Şehitler
Bursa
M1 Geçit/Balat - Arabayatağı/Yavuz Selim
M2 Uludağ Üniversitesi - Kestel
İzmir
M1 Narlıdere - Evka 3 (GoA4'e yükseltme planlanıyor)
Hafif raylı sistem:
Ankara
A1 AŞTİ - Dikimevi
A2 Dikimevi - Natoyolu (İnşa halinde)
Adana
M1 Hastane - Akıncılar
Banliyö tren hattı:
İstanbul
B1 Halkalı - Gebze (Marmaray)
Ankara
B1 Kayaş - Sincan (Başkentray)
İzmir
B1 Aliağa - Selçuk (İZBAN)
Gaziantep
B1 Başpınar - Taşlıca (Gaziray)
Konya
B1 Konya Gar - Kayacık (Konyaray) (İnşa halinde)
Aydın
B1 İncirliova - Köşk (AYBAN)
GoA3 / SÜRÜCÜSÜZ, TRENDE REFAKATÇİLİ SİSTEM (DTO)
Türkiye'deki mevcut kent içi raylı sistemlerde tam anlamıyla bu operasyonel sınıfta işletilen bir hat bulunmuyor.
Ağlar doğrudan GoA2'den GoA4'e geçiş standartlarıyla projelendirildi.
GoA4 / TAM SÜRÜCÜSÜZ (UTO)
Metro:
İstanbul
M5 Üsküdar - Samandıra
M7 Yıldız - Mahmutbey
M8 Bostancı - Parseller
M11 Gayrettepe - İstanbul Havalimanı - Halkalı
M12 60. Yıl Parkı - Kazım Karabekir (Açılış tarihi 19 Aralık 2026)
M13 Emek - Yenidoğan (İnşa halinde)
M14 Altunizade - Bosna Bulvarı (İnşa halinde)
Kocaeli
M1 Darıca Sahil - Gebze OSB (İnşa halinde)
M2 Körfez - Kartepe (Planlanan)
İzmir
M2 Üçyol - Fuar İzmir (Planlanan)
Füniküler:
İstanbul
F1 Taksim - Kabataş
F2 Karaköy - Beyoğlu
F3 Seyrantepe - Vadistanbul
F4 Hisarüstü - Aşiyan
Modern şehirlerin can damarı raylı sistemler, ulaşımın çehresini değiştiriyor
