Bilim insanlarının antik kaya katmanlarındaki tortul izleri inceleyerek yürüttüğü yeni bir araştırmada, şiddetli fırtınaların yaklaşık 405 bin yıllık periyotlarla artış ve azalış gösterdiği saptandı. Araştırmaya göre bu dev döngünün arka planında, Venüs ve Jüpiter'in kütle çekimiyle Dünya'nın yörüngesinde meydana getirdiği uzun vadeli değişimler yer alıyor.
ATMOSFERİK GEÇMİŞTE 405 BİN YILLIK JEOLOJİK RİTİM
Çin Petrol Arama ve Geliştirme Araştırma Enstitüsü'nden jeolog Shuyuan Shi liderliğindeki araştırma ekibi, kadim kaya katmanlarında saklı kalan fırtına izlerini analiz ederek Dünya'nın atmosferik geçmişine dair bulgular elde etti.
Yapılan incelemeler, şiddetli fırtınaların yaklaşık 405 bin yılda bir tekrarlanan düzenli bir artış ve azalış eğilimi izlediğini gösterdi. Elde edilen sonuçlar, günlük ve mevsimsel döngülerin ötesinde milyonlarca yıla yayılan jeolojik ritimlere sahip olan hava olaylarının sanıldığı kadar rastgele gerçekleşmediğine işaret ediyor.
SİÇUAN HAVZASI’NDAKİ "TEMPESTİT" KATMANLARI İNCELENDİ
Şiddetli fırtınaların oluşturduğu dev dalgalar ve akıntılar, deniz tabanındaki kum, mil ve çamuru sürükleyerek yeni tortul tabakalar halinde biriktiriyor. Zaman içerisinde sertleşip taşlaşan ve jeolojide "tempestit" olarak adlandırılan bu katmanlar, yüz milyonlarca yıl önce yaşanan fırtınaların şiddetine ilişkin somut veriler sunuyor.
Araştırmacılar, yarım milyar yıl öncesine uzanan antik bir tropikal denizin kalıntılarını barındıran Çin'deki Siçuan Havzası'nda saha çalışması gerçekleştirdi. Tortul kayaçlardaki tekrarlayan desenleri gezegenin yörünge hareketleriyle eşleştiren siklostratigrafi tekniğini ve kimyasal verileri kullanan ekip, yaklaşık 24 milyon yıllık jeolojik tarihi yeniden inşa etti. Bu kayıtların içinde her biri yaklaşık 405 bin yıl süren 59 ayrı döngü belirlendi ve şiddetli fırtına izlerinin bu döngülerin zirve dönemlerinde yoğunlaştığı tespit edildi.
MİLANKOVİÇ DÖNGÜLERİ VE OKYANUSLARIN ISINMASI
Araştırmada elde edilen yaklaşık 405 bin yıllık periyodun, Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesinde meydana gelen ve "Milankoviç döngüleri" olarak adlandırılan periyodik değişimlerle birebir örtüştüğü kaydedildi. Dünya'nın tam bir daire olmayan hafif eliptik yörüngesinin basıklık derecesi, başta Venüs ve Jüpiter olmak üzere Güneş Sistemi'ndeki diğer gezegenlerin kütle çekim etkisiyle zaman içinde değişiyor.
Yörünge şeklindeki bu dalgalanmaların, Dünya'nın yıllık aldığı toplam güneş ışığı miktarını fazla değiştirmese de ışığın mevsimlere dağılımını doğrudan etkilediği belirtildi. Bilim insanları, Kambriyen döneminin sıcak ikliminde bu yörüngesel değişimlerin tropikal okyanusların ısınmasını periyodik olarak artırdığını ve deniz ile atmosfer arasındaki enerji alışverişini hızlandırarak çok daha güçlü fırtınalara zemin hazırladığını değerlendiriyor.
GÜNÜMÜZ İKLİM KOŞULLARI İÇİN TEMKİNLİ YAKLAŞIM
Araştırma ekibi, fırtına aktivitesi ile yörünge döngüleri arasındaki bu bağlantının henüz kesinleşmediği konusunda temkinli bir tutum sergiliyor. Deniz seviyesindeki değişimlerin, tortu birikim koşullarının ve kayaçların korunma biçimlerinin de gözlemlenen desenler üzerinde rol oynayabileceği ifade ediliyor.
Bunun yanı sıra günümüzdeki iklim koşullarının yarım milyar yıl önceki Kambriyen döneminden çok farklı olması nedeniyle, söz konusu 405 bin yıllık fırtına döngüsünün bugün de aynı şekilde işleyip işlemediğinin belirsizliğini koruduğu bildirildi.
