ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemilerin geçişini sağlamak amacıyla duyurduğu “Project Freedom” operasyonunun kısa süre içinde askıya alınmasının arkasında Körfez ülkeleriyle yaşanan koordinasyon krizinin olduğu öne sürüldü. NBC News’in iki ABD’li yetkiliye dayandırdığı haberine göre Trump’ın sosyal medya üzerinden duyurduğu operasyon, başta Suudi Arabistan olmak üzere bazı Körfez müttefiklerini hazırlıksız yakaladı. Riyad yönetimi, ABD’nin operasyon kapsamında Prens Sultan Hava Üssü’nü ve Suudi hava sahasını kullanmasına izin vermeyeceğini bildirdi.
Trump: Bir anlaşmaya varmamız çok muhtemel
SUUDİ ARABİSTAN’DAN HAVA SAHASI VE ÜS RESTİ
Habere göre Trump, pazar günü “Project Freedom” adı verilen girişimi duyurarak İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki ablukasını kırmayı ve ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamayı hedeflediğini açıkladı.
Ancak bu duyuru, Körfez müttefikleriyle yeterli koordinasyon sağlanmadan yapıldığı gerekçesiyle tepki çekti. ABD’li yetkililere göre Suudi Arabistan, operasyona destek için ABD uçaklarının Riyad’ın güneydoğusundaki Prens Sultan Hava Üssü’nden kalkmasına ve Suudi hava sahasını kullanmasına izin vermeyeceğini Washington’a iletti.
Trump ile Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman arasında yapılan telefon görüşmesinin de sorunu çözmeye yetmediği belirtildi. Bunun üzerine Trump’ın operasyonu geçici olarak durdurmak zorunda kaldığı aktarıldı.
ABD: “MÜTTEFİKLER ÖNCEDEN BİLGİLENDİRİLDİ”
Beyaz Saray ise Körfez ülkelerinin hazırlıksız yakalandığı iddiasına karşı çıktı. Bir Beyaz Saray yetkilisi, bölgesel müttefiklerin operasyon konusunda önceden bilgilendirildiğini söyledi.
Suudi bir kaynak da Trump ile Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın düzenli temas halinde olduğunu belirtti. Aynı kaynak, gelişmelerin çok hızlı ilerlediğini, Suudi Arabistan’ın ise İran ile ABD arasında savaşın sona erdirilmesi için Pakistan’ın yürüttüğü diplomatik çabalara destek verdiğini ifade etti.
Buna karşılık Orta Doğulu bir diplomat, ABD’nin Umman ile koordinasyonu Trump’ın açıklamasından sonra yaptığını söyledi. Diplomat, “ABD önce açıklama yaptı, sonra bizimle koordine etti” değerlendirmesinde bulundu.
CENTCOM İKİ GEMİNİN GEÇTİĞİNİ DUYURMUŞTU
Trump’ın duyurusunun ardından ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, “Project Freedom” kapsamında ABD bayraklı iki geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçtiğini açıklamıştı.
Ancak operasyonun başlamasından yaklaşık 36 saat sonra Trump, planın “kısa süreliğine durdurulduğunu” duyurdu. Trump, bu kararın savaşın sona erdirilmesine yönelik anlaşmanın tamamlanıp imzalanıp imzalanmayacağını görmek amacıyla alındığını belirtti.
Habere göre ABD ordusu, operasyon durdurulduğu sırada Körfez’de boğazdan geçiş için ilave gemileri de sıraya alıyordu.
Uydu görüntüleri ortaya çıkardı: İran ABD'ye açıklanandan çok daha ağır darbe vurdu
HAVA DESTEĞİ OLMADAN OPERASYON ZORLAŞTI
ABD’li bir yetkili, Hürmüz Boğazı gibi kritik bir bölgede ticari gemilere güvenlik şemsiyesi sağlamak için bölge ülkelerinin hava sahası ve üs desteğinin kritik olduğunu belirtti.
ABD ordusunda başka ülkelerin üs, toprak ve hava sahasını kullanma izni “access, basing and overflight” olarak tanımlanıyor. Bu kapsamda savaş uçakları, tanker uçakları ve destek unsurlarının bölgedeki müttefik ülkelerden izin alması gerekiyor.
Habere göre Suudi Arabistan ve Ürdün üs kullanımı açısından, Kuveyt hava sahası geçişi açısından, Umman ise hem hava sahası hem de deniz lojistiği açısından kritik konumda bulunuyor.
KATAR DA OPERASYONDAN SONRA BİLGİLENDİRİLDİ İDDİASI
NBC News’in haberinde, Trump’ın Katar Emiri ile operasyon başladıktan sonra görüştüğü de aktarıldı.
Katar tarafından yapılan açıklamada, görüşmede ateşkes anlaşması, deniz güvenliği ve küresel tedarik zincirlerine etkilerin ele alındığı belirtildi. Katar Emiri’nin görüşmede gerilimin düşürülmesinin önemine vurgu yaptığı kaydedildi.
ABD’NİN BÖLGEDEKİ ASKERİ VARLIĞI ARTMIŞ DURUMDA
Operasyon askıya alınsa da ABD ordusunun Körfez ve çevresindeki askeri varlığını sürdürdüğü belirtildi. Habere göre ABD’nin bölgedeki askeri ayak izi, savaşın başladığı 28 Şubat’a kıyasla daha büyük hale geldi.
Bölgede iki uçak gemisi görev grubu bulunuyor. Pentagon ayrıca lojistik ve destek unsurlarını artırdı, mühimmat ve stok takviyesi yaptı.
“Project Freedom” kısa süreli uygulandığı dönemde, ticari gemilere ABD askeri gözetimi, ateş gücü ve bazı durumlarda gemi üzerinde personel desteği sağlayarak Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş imkânı sunmayı amaçlıyordu.
İRAN’LA ANLAŞMA ARAYIŞI SÜRÜYOR
Operasyonun durdurulması, Washington’un İran’la savaşı sona erdirecek diplomatik bir anlaşma arayışını hızlandırdığı bir döneme denk geldi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Tahran’ın ABD ile yeni bir barış teklifini değerlendirdiğini söyledi. İran’ın öneriyi inceledikten sonra arabulucu rolü üstlenen Pakistan ile konuyu görüşeceği aktarıldı.
Trump ise son açıklamalarında İran’la son 24 saatte “çok iyi görüşmeler” yapıldığını belirtti. ABD Başkanı, savaşın sona ermesi için bir anlaşma ihtimalinin yüksek olduğunu söylerken, aksi halde “bombalamaya geri dönüleceği” mesajını verdi.
ÇİN’DEN ATEŞKES ÇAĞRISI
Diplomasi trafiğinin arttığı süreçte Çin de devreye girdi. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, İranlı yetkililerle yaptığı görüşmede kapsamlı ateşkesin acil ihtiyaç olduğunu söyledi.
Wang, çatışmaların yeniden başlamasının kabul edilemez olduğunu belirterek, diyalog ve müzakere yolunun korunması gerektiğini vurguladı.
İran cephesinden ise daha sert mesajlar geldi. İran parlamentosundan bir yetkili, ABD’nin teklifini “gerçekliğe dönüşene kadar bir dilek listesi” olarak nitelendirdi ve İran’ın “parmağının tetikte” olduğunu söyledi.
Trump'tan Hürmüz'de geri adım: Özgürlük Projesi durduruldu
TRUMP ÜZERİNDE SİYASİ BASKI ARTIYOR
NBC News’in haberinde, Trump’ın kasım ayındaki ara seçimler öncesinde iç politik baskıyla karşı karşıya olduğuna da dikkat çekildi.
Bazı Trump’a yakın isimlerin, İran’daki operasyonların “tamamlanması” ve rejimin kalan konvansiyonel askeri kapasitesinin hedef alınması yönünde baskı yaptığı belirtildi. Ancak diplomatik çabaların da ciddiye alındığı, özellikle İran ekonomisinin savaşı uzun süre taşıyacak durumda olmadığı değerlendirmelerinin Washington’da etkili olduğu aktarıldı.
HÜRMÜZ PLANI YENİ BİR SINAV OLDU
“Project Freedom”un kısa sürede askıya alınması, ABD’nin Körfez’deki askeri gücünün yalnızca kendi kapasitesine değil, bölgesel müttefiklerin hava sahası, üs ve lojistik desteğine ne kadar bağlı olduğunu bir kez daha gösterdi.
Trump yönetimi operasyonu diplomatik bir anlaşmaya alan açmak için durdurduğunu söylese de NBC News’in aktardığı kulis bilgileri, kararın arkasında Suudi Arabistan başta olmak üzere Körfez müttefiklerinden gelen tepkinin belirleyici olduğu iddiasını gündeme taşıdı.
