Türkiye’de Bağ-Kur kapsamında sigortalı olan esnaf, sanatkar ve çiftçiler için emeklilik süreci, özellikle EYT düzenlemesi dışında kalanlar adına zorlu bir tablo sergilemeye devam ediyor. Kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş sınırı ve 9 bin prim günü şartı birçok sigortalı için aşılması güç bir engel teşkil ederken; prim eşitleme, tescil mağduriyeti ve ihya düzenlemesi gibi beklentilerin henüz karşılanmaması belirsizliği artırıyor. Ancak, milyonlarca sigortalının gözden kaçırdığı "malulen emeklilik" seçeneği, belirli şartlar altında yaş ve yüksek prim şartını ortadan kaldıran önemli bir çıkış yolu sunuyor.
9 BİN GÜN YERİNE 1.800 GÜN PRİM YETERLİ
SGK Başuzmanı İsa Karakaş'a göre; sosyal güvenlik mevzuatına göre malulen emeklilik, yalnızca SSK’lılara (4/1-a) mahsus bir hak olmayıp, kendi nam ve hesabına çalışan Bağ-Kur’luları (4/1-b) da tam kapasiteyle kapsıyor. Bu haktan yararlanabilmek için temel kural, sigortalının çalışma gücünü veya meslekte kazanma gücünü en az %60 oranında kaybettiğini Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Sağlık Kurulu raporuyla belgelemesidir.
EMEKLİLİĞİN ÜÇ TEMEL ŞARTI
Malulen emeklilik aylığının bağlanabilmesi için sigortalıların şu üç kriteri bir arada sağlaması gerekiyor:
HİZMET SÜRESİ VE PRİM: En az 10 yıllık sigortalılık süresinin tamamlanmış olması ve toplamda 1.800 gün prim ödenmesi şarttır.
BAKIMA MUHTAÇLIK DURUMU: Eğer sigortalı, bir başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul ise 10 yıllık sigortalılık süresi şartı aranmaz; bu durumda sadece 1.800 gün prim ödemesi yeterli kabul edilir.
BORÇSUZLUK DURUMU: Başvuru sahiplerinin SGK’ya genel sağlık sigortası dahil olmak üzere hiçbir prim borcunun bulunmaması yasal bir zorunluluktur.
BAŞVURU SÜRECİNDE İŞ YERİNİ KAPATMA ZORUNLULUĞU YOK
Türkiye Gazetesi'nin haberine göre; pek çok esnafın düştüğü yanılgının aksine, maluliyet tespiti için hastaneye sevk talebinde bulunurken sigortalılığı sonlandırmak veya iş yerini kapatmak gerekmiyor. Sigortalılar, ticari faaliyetleri devam ederken SGK’ya başvurarak maluliyet tespiti için sevk alabiliyor. İş yerinin kapatılması veya devredilmesi şartı, yalnızca maluliyet kararı kesinleştikten sonra emekli aylığının bağlanması aşamasında aranıyor.
STATÜ DEĞİŞİKLİĞİ VE ÖZEL GRUPLAR
Maluliyet tespiti süreci devam ederken sigortalılık statüsü değişen (örneğin Bağ-Kur’dan SSK’ya geçen) kişilerin aylıkları, tahsis talep tarihindeki son statülerine göre bağlanıyor. SGK Sağlık Kurulu, her iki statü için de aynı kriterleri uyguladığı için yeni bir değerlendirme istenmiyor. Ancak, tahsis talebinden sonra yeniden sigortalı olunması halinde maluliyet talebi geçersiz sayılıyor; aylığın başlaması için sigortalılığın tekrar sona ermesi bekleniyor.
Ayrıca, belirli gruplar için ek şartlar bulunuyor:
MUHTARLAR: Köy ve mahalle muhtarlarının aylık alabilmesi için görevlerinden istifa etmeleri gerekiyor.
TARIM BAĞ-KUR’LULARI: Çiftçilerin ziraat odası kayıtlarını kapatması veya muafiyet belgesi ibraz etmesi şart koşuluyor.
MAAŞ BAŞLANGIÇ TARİHİ NASIL BELİRLENİYOR?
Malulen emekli aylığının ne zaman başlayacağı, raporun ve talebin tarihlerine göre farklılık gösteriyor:
Sağlık kurulu raporu talep tarihinden önce alınmışsa, maaş talep tarihini izleyen ay başından itibaren başlıyor.
Rapor, talep tarihinden sonra düzenlenmişse, maaş başlangıcı rapor tarihini takip eden ay başı olarak esas alınıyor.
Yargı yoluyla (mahkeme kararıyla) malul sayılanlar için ise işi bırakma şartının yerine getirildiği tarihi izleyen ay başında ödemeler başlatılıyor.
Mevcut yasal düzenlemeler, sağlık sorunları nedeniyle çalışma kapasitesini kaybeden Bağ-Kur’lulara, 9 bin günü tamamlamadan emekli olma imkanı tanıyor.
