Eski Hazine Müsteşarı ekonomist Mahfi Eğilmez, kaleme aldığı değerlendirmede piyasa döviz kuru ile satın alma gücüne dayalı kur arasındaki farka dikkat çekti. Big Mac Endeksi’ni örnek gösteren Eğilmez, Temmuz 2026 sonu itibarıyla Türk lirasının satın alma gücüne göre dolar kurunun yaklaşık 65 TL’ye karşılık geldiğini, piyasa kurunun ise 47,50 TL seviyesinde bulunduğunu belirtti.
Eğilmez, döviz kurunun yalnızca arz ve talebe göre oluşmadığını vurgulayarak, “Döviz kuru yalnızca arz ve talebe göre oluşmaz. Faiz farkları, risk primi, sermaye hareketleri, merkez bankası müdahaleleri ve beklentiler gibi birçok faktör kuru etkiler. Bu nedenle piyasa kuru, bir paranın satın alma gücüne dayalı değerinden farklı olabilir.” ifadelerini kullandı.
Satın alma gücü paritesinin (SAGP) farklı ülkelerde aynı veya benzer ürünlerin fiyatlarının karşılaştırılmasına dayandığını hatırlatan Eğilmez, The Economist tarafından yayımlanan Big Mac Endeksi’nin de bu yöntemi kullandığını aktardı.
Yazıda yer alan hesaplamaya göre, 30 Temmuz 2026 verileri esas alındığında dünya genelinde Big Mac’in ortalama fiyatı yaklaşık 5 dolar, Türkiye’deki fiyatı ise 325 TL olarak hesaplandı. Piyasa kuru olan 47,50 TL üzerinden Türkiye’deki Big Mac’in fiyatı 6,84 dolara karşılık gelirken, bu tutarın dünya ortalamasının yaklaşık yüzde 37 üzerinde olduğu belirtildi.
Bu verilerden hareketle Big Mac fiyatlarını eşitleyen satın alma gücü paritesi kurunun 65 TL/dolar seviyesinde oluştuğunu kaydeden Eğilmez, “Elbette 65 TL, Türk Lirası’nın ‘gerçek ve tartışmasız değeri’ değil. Bu, yalnızca Big Mac fiyatlarından hareketle yapılan bir SAGP tahmini. Gerçek döviz kurunu faiz oranları, enflasyon beklentileri, dış ticaret dengesi, sermaye hareketleri, ülke riski ve para politikası gibi çok sayıda değişken belirliyor.” değerlendirmesinde bulundu.
MİLLİ GELİR HESAPLAMASINA DİKKAT ÇEKTİ
Eğilmez, kurun yalnızca dolar cinsinden milli gelir hesaplarını etkilemeyeceğini, Türkiye’nin ithalata bağımlı yapısı nedeniyle enerji ve ara malı maliyetleri üzerinde de etkili olacağını ifade etti.
Eğilmez yazıda, 47,50 TL’lik kur üzerinden Türkiye’nin gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık 1,658 trilyon dolar, kişi başına gelirin ise 18 bin 621 dolar olduğu belirtilirken, aynı TL büyüklüklerinin 65 TL’lik kur üzerinden hesaplanması halinde bu rakamların sırasıyla yaklaşık 1,189 trilyon dolar ve 13 bin 745 dolara gerileyeceği belirtti.
Eğilmez, değerlendirmesini şu ifadelerle tamamladı:
“Asıl soru şu: Bir ülkenin parasını güçlü göstermek gerçekten o ülkeyi zenginleştirir mi, yoksa yalnızca dolar cinsinden görünen rakamları mı değiştirir?
Türkiye'nin son dönemdeki kur politikasını ve bunun milli gelir, kişi başına gelir ve faiz maliyeti üzerindeki etkilerini anlamak için asıl tartışılması gereken nokta da bu.
Çünkü bir kurun ekonomik gerçeklikten uzun süre uzak tutulmasının maliyeti, zaman içinde başka kanallardan ortaya çıkabiliyor.”
