Yaşanan İran, İsrail- ABD çatışmaları en çok petrol fiyatlarını etkilemekteyken, son dakika alınan kararda Türkiye'de eşel mobil sistemi devreye alındı. Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren yeni karara göre, uluslararası kriz kaynaklı akaryakıt zamlarının yüzde 75'i devlet tarafından Özel Tüketim Vergisi'nden feragat edilerek karşılanacak.
AKARYAKIT ZAMMI GELMEDEN KARAR ALINDI
Küresel enerji piyasaları, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri müdahaleleri ve buna karşılık İran Devrim Muhafızları'nın dünya petrol ticaretinin can damarı olan Hürmüz Boğazı'na uyguladığı geçiş ambargosu ile yerinde durmakta zorlanıyor.
Uluslararası piyasalarda brent petrol fiyatları artmaya devam ederken, yurt içindeki akaryakıt fiyatları da artış eğiliminde seyrediyor. Geçtiğimiz gün ilk açıklaması yapılan 6.69'luk zam iptal edilmiş bir gün akabinde 12 TL üzerinde zam geleceği belirtilmişti.
Bu kapsamda hükümet enflasyonist baskıyı kırmak adına uzun süredir bekletilen eşel mobil sistemini devreye soktu ve beklenen zam dalgasını büyük ölçüde frenledi.
AKARYAKITTA EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR?
Ekonomi alanında sıkça duyulan ve cüzdanlara faydası olan eşel mobil, en basit tabirle bir vergi dengeleme mekanizması olarak bilinmektedir.
EŞEL SİSTEMİ NASIL İŞLİYOR?
Sistem, uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurundaki artışlar nedeniyle akaryakıtın rafineri çıkış fiyatı yükseldiğinde, devletin aldığı Özel Tüketim Vergisi tutarını aynı oranda düşürmesi prensibine dayanır. Örneğin, benzinin çıplak fiyatına 1 lira zam gelmesi gerekiyorsa, devlet o 1 lirayı ÖTV'den düşerek pompa fiyatının sabit kalmasını sağlar. Fiyatlar küresel çapta düşüşe geçtiğinde ise indirim pompaya yansıtılmaz, bunun yerine devlet daha önce vazgeçtiği vergi gelirini yeniden tahsil etmek için ÖTV'yi eski seviyesine çeker.
AKARYAKITTA YÜZDE YÜZDE MODEL NASIL OLACAK?
2021 yılının son çeyreğinde yaşanan kur şokları sırasında da eşel mobil uygulanmış, ancak fiyatlar o kadar hızlı artmıştı ki akaryakıttaki ÖTV sıfırlanma noktasına gelmiş ve o dönem bu uygulama raflara kaldırılmıştı.
İran kriziyle birlikte yeniden hayata geçirilen 2026 model eşel mobil sisteminde ise bir fark açıklandı. Yeni düzenleme ile devlet, oluşacak fiyat artışlarının tamamını değil yüzde 75'ini sübvanse edecek. Geriye kalan yüzde 25'lik kısım ise vatandaşın alım gücüne daha sınırlı bir zam olarak yansıyacak.
Yani vatandaş büyük zam şokundan kurtulmuş olsa da tamamen zamsız bir döneme değil, daha kontrollü ve hafifletilmiş bir artış periyoduna girildiği anlamına gelmektedir.
AKARYAKITA O BÜYÜK ZAM GELMEYECEK Mİ?
Yeni düzenlemeyle birlikte akaryakıt fiyatlarında 2 Mart tarihi bir milat olarak kabul edilirken, bu tarihten sonra küresel piyasalarda yaşanacak olası fiyat artışlarının %75’i devlet tarafından Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirimi yoluyla karşılanacak.
Yapılan hesaplama kapsamında fiyatlar litre bazında benzinde 73,22, motorinde 75,48 ve LPG’de 41,67 lira seviyelerine ulaşana dek vatandaşa ek bir zam yansıtılmayacak.
