Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), "Merkezin Güncesi" platformunda yayımladığı son çalışmada, enerji maliyetlerindeki küresel dalgalanmaların yurt içi fiyat istikrarı üzerindeki etkilerini ve bu süreçte bir "emniyet supabı" görevi gören eşel mobil mekanizmasını değerlendirdi. Analiz, akaryakıt fiyatlarının tüketici sepetindeki ağırlığından, Brent petroldeki olası artışların enflasyon geçişkenliğine kadar geniş bir projeksiyon sunuyor.
Çalışmada, sistemin küresel enerji fiyatlarındaki artışların yurt içi fiyatlara yansımasını önemli ölçüde sınırladığı vurgulandı.
AKARYAKIT ENFLASYONUN KRİTİK BİLEŞENİ
Analize göre akaryakıt harcamaları, 2026 yılında tüketici sepetinin yüzde 3,21’ini oluşturuyor. Bu kalemdeki fiyat artışları enflasyonu doğrudan etkilerken; ulaştırma ve gıda başta olmak üzere birçok sektörde maliyetleri artırarak dolaylı baskı yaratıyor. Ayrıca akaryakıt fiyatlarının yüksek görünürlüğü, beklenti yönetimi ve fiyatlama davranışları açısından da belirleyici rol oynuyor.
Akaryakıt fiyatlarının; ürün fiyatı, dağıtım marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) payı ve vergilerden oluştuğu hatırlatılan çalışmada, eşel mobil sisteminin vergi bileşeni üzerinden devreye girdiği belirtildi.
4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren uygulama kapsamında ÖTV ayarlamalarıyla maliyet artışlarının tüketici fiyatlarına yansıması sınırlandırılıyor.
Şubat 2026 itibarıyla maktu ÖTV’nin payı benzinde yüzde 26, motorinde yüzde 24 ve LPG’de yüzde 21 seviyesinde bulunuyor. Bu yapı, petrol fiyatlarındaki artışlara karşı vergi indirimi yoluyla fiyat artışını dengeleme imkânı sağlıyor.
ENFLASYONA ETKİSİ NE KADAR OLACAK?
Merkez Bankası’nın güncel hesaplamalarına göre, Brent petrol fiyatında yüzde 10’luk artış, eşel mobilin olmadığı bir senaryoda enflasyonu 12 ay sonunda yaklaşık 1 puan artırıyor. Ancak eşel mobil uygulaması bu etkiyi belirgin şekilde düşürüyor.
Ekonomim'in haberine göre brent petrolün ortalama 70 dolar olduğu senaryoda enflasyon etkisi 1,9 puandan 0,6 puana geriliyor, Brent petrolün 90 dolar olduğu durumda ise eşel mobilin 3,7 puana kadar düşürücü katkı sağladığı hesaplanıyor
DIŞ ŞOKLARA KARŞI KORUMA KALKANI
Çalışmada, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında olduğuna dikkat çekilerek, eşel mobil mekanizmasının bu tür dış şokların yurt içi enflasyona geçişini sınırlayan önemli bir politika aracı olduğu ifade edildi.
DEZENFLASYON SÜRECİNE KATKI SAĞLAYACAK
Merkez Bankası, jeopolitik gelişmeler kaynaklı enerji fiyat artışlarının etkisinin eşel mobil sayesinde önemli ölçüde sınırlandırılabildiğini belirterek, söz konusu mekanizmanın dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağını değerlendirdi.
