BÜŞRA CEBECİ
Türkiye, 6 Şubat 2023 sabahı saat 04.17’de Kahramanmaraş merkezli 7.7 büyüklüğünde bir depremle sarsıldı. Aynı gün öğle saatlerinde gelen ikinci büyük sarsıntı, on bir ili yerle bir etti. En az 50 bin 783 kişi hayatını kaybetti. 100 binden fazla insan yaralandı. Milyonlarca kişi evinden oldu, sevdiklerini kaybetti. Enkazlar altında kaybolan hayatların yerine sessizlik çöktü. Devlet enkazı kaldırmaya çalışırken, geride kalanların tek tutunduğu şey adaletti. Ama o da tıpkı kolonlar gibi çökmüş görünüyor.
DAVALAR BAŞLADI AMA ÇOĞU YOLDA
Adalet Bakanlığı verilerine göre depremle ilgili toplamda 183 bini aşkın dava açıldı. Açılan ceza davası sayısı da 2 bini geçti. Ancak bugüne kadar yalnızca 149 dava karara bağlandı. Karar verilen dosyalarda 189 sanığa hapis cezası çıktı. Geriye kalan davaların büyük kısmı hâlâ devam ediyor. Ceza alan sanıklar çoğunlukla müteahhitler, fenni mesuller ve yapı denetim yetkilileri. Şu an 200’den fazla kişi tutuklu. Yaklaşık bin sanık ise adli kontrolle serbest. Firari durumda olan sanık sayısı ise onlarca. Yıkılan binlerce bina, on binlerce can kaybı düşünüldüğünde bu tablo yetersiz kalıyor.
İLK KARAR ŞANLIURFA’DAN
Depremlerin ardından ilk mahkeme kararı Şanlıurfa’dan çıktı. Osman Ağan Apartmanı’nın yıkılmasıyla ilgili açılan davada, 34 kişinin ölümünden sorumlu tutulan müteahhit Müslüm Demirer’e 18 yıl 1 ay 15 gün hapis cezası verildi. Aynı binada oğlunu kaybettiği gerekçesiyle cezada indirime gidildi. Adıyaman’daki Grand İsias Otel davasında onlarca kişinin hayatını kaybetmesine yol açan otel sahiplerine 15 ila 17 yıl arası hapis cezası verildi. Gaziantep’te Polat Sitesi davasında da 21 yıl 9 ay hapis kararı çıktı. Adana’daki Alpargün Apartmanı davası, olası kasttan verilen 62 kez müebbet ve 865 yıl hapisle bugüne kadarki en ağır ceza oldu.
BİLİRKİŞİ RAPORU BEKLEYEN DAVALAR VAR
Yüzlerce dava ise henüz ilk duruşma aşamasında. Bazı dosyalarda bilirkişi raporu bile hazırlanmadı. Hatay’daki birçok davada aileler, yıllardır ne mahkeme günü ne de sanık yüzü görebildi. Rönesans Rezidans gibi sembol davalarda hâlâ karar çıkmadı. Tutuksuz yargılamalar, ceza indirimleri ve firari sanıklar kamuoyunun tepkisini çekiyor. Mağdurlar özellikle kamu görevlilerinin yargılanmamasından şikâyetçi. Belediyelerde imar izni veren, denetim sürecini eksik yürüten yetkililerin büyük çoğunluğu hâlâ sanık sıfatı bile taşımıyor.
YIKIMIN BÜYÜKLÜĞÜNE KARŞILIK CÜZİ BİR HESAPLAŞMA
Üç yıl geride kaldı. On binlerce ölüme, yüz binlerce yıkıma rağmen adaletin tecelli ettiğine inananların sayısı az. “Kolonlar kâr için kesildi, ruhsatlara göz yumuldu, imar aflarıyla suç meşrulaştı” diyen depremzedeler, sanıkların duruşma salonlarına dahi getirilmemesini, cezaların indirilmesini, bazı dosyaların unutulmasını affedemiyor. Bir anne şöyle diyor: “Oğlumun mezarı var ama sorumlusunun nerede olduğu belli değil.”
Diğer yandan temel önceliği, barınma kadar ‘sorumluların hak ettikleri cezayı’ alması olan aileler, yargılamaların ‘olası kast’ yerine ‘bilinçli taksir’ suçuyla cezalandırılması talebi üzerinden yürümesine de tepkili. Son olarak ise 11. Yargı Paketi’nin 27. Maddesi’ndeki düzenlemeyle bilinçli taksir suçu üzerinden yargılanan deprem suçlularının da tahliyesini sağlayacak haliyle TBMM Adalet Komisyonu’ndan geçmiş, ailelerinin tepkisi üzerine yeni bir düzenleme yapılarak deprem suçları kapsam dışına çıkarılmıştı.
