İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin yönetim merkezi olan Saraçhane’deki ana hizmet binasının mülkiyetine ilişkin yeni bir süreç başladı. Halk TV’den Dinçer Gökçe’nin konuya ilişkin üç ayrı kaynağa dayandırdığı haberine göre, Vakıflar Genel Müdürlüğü Fatih Tapu Müdürlüğü’ne resmi başvuruda bulunarak İBB Saraçhane binasının kendi adına tescil edilmesini istedi. Gazete Oksijen ve bianet de başvuruyu aktardı.
BİNA ŞU ANDA TAPUDA İBB'NİN
Edinilen bilgilere göre Saraçhane’deki hizmet binasının tapu kaydı şu aşamada halen İstanbul Büyükşehir Belediyesi adına bulunuyor. Başvurunun ardından tescil işleminin kısa süre içinde gerçekleştirilebileceği belirtiliyor. İşlemin tamamlanması durumunda taşınmazın mülkiyeti İBB’den çıkarak Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün yönetimini üstlendiği vakıflar kapsamına girecek.
İBB’nin tescil işleminin tamamlanarak kendisine bildirilmesi halinde kararı yargıya taşımasının beklendiği de haberlerde yer aldı.
DAYANAK VAKIFLAR KANUNU'NUN 30. MADDESİ
Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün Fatih Tapu Müdürlüğü’ne yaptığı başvuruda 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 30. maddesinin dayanak gösterildiği bildirildi.
Söz konusu madde, vakıf yoluyla meydana geldikten sonra Hazine, belediye, özel idare veya köy tüzel kişiliğinin mülkiyetine geçen vakıf kültür varlıklarının mazbut vakfına devredilmesini düzenliyor. Vakıflar Genel Müdürlüğü de görev tanımlarında bu hüküm doğrultusunda söz konusu taşınmazların ilgili mazbut vakıflar adına devrini sağladığını belirtiyor.
Aynı madde, geçmiş yıllarda İstanbul’daki çok sayıda taşınmazın mülkiyetine ilişkin işlemlerin de hukuki dayanağını oluşturdu.
SARAÇHANE BİNASINDA 7 VAKIF ŞERHİ
Güncel tapu bilgilerine göre Saraçhane’deki taşınmaz üzerinde Cübbeci Başı Dikran Vakfı, Ayasofya-i Kebir Vakfı, Yakup Ağa Vakfı, Dervişzade Mustafa Vakfı, Ahmet Paşa Vakfı, İsmihan Kaya Sultan Vakfı ve Elhaç Hüseyin Ağa Vakfı adına şerhler bulunuyor.
Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün tescil talebinin bu kayıtlarla nasıl ilişkilendirildiğine ilişkin ayrıntılı bir resmi açıklama ise henüz yayımlanmış değil.
56 YILDIR İBB'NİN YÖNETİM MERKEZİ
Mimar Nevzat Erol tarafından tasarlanan Saraçhane Belediye Sarayı'nın projesi 1953'e uzanıyor. Binanın yapımına 1960 yılında başlandı ve yapı 1970 yılında tamamlanarak İstanbul Belediyesi’nin hizmetine girdi. O tarihten bu yana yapı belediyenin ana yönetim merkezi olarak kullanılıyor.
Tescilin tamamlanmasının ardından binanın kullanımının nasıl devam edeceği henüz belli değil. Mülkiyetin değişmesi durumunda yapının İBB’ye kiralanması, kamu hizmeti amacıyla belediyeye tahsis edilmesi veya tahliye sürecinin başlatılması ihtimallerinin bulunduğu aktarıldı. Bunlardan herhangi biri konusunda alınmış ve açıklanmış bir karar bulunmuyor.
İBB İLE VAKIFLAR ARASINDA YENİ DEĞİL: 50'DEN FAZLA TAŞINMAZ İÇİN DEVİR İŞLEMİ YAPILDI
Saraçhane binasına ilişkin son girişim, İBB ile Vakıflar Genel Müdürlüğü arasında yıllardır devam eden taşınmaz mülkiyeti tartışmalarının son halkası oldu.
İBB’nin 2022 yılında verdiği bilgilere göre, o tarihe kadar 50’den fazla İBB taşınmazı Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredilmişti. Bunların bir kısmındaki işlemler 2019 yerel seçimlerinden önce gerçekleştirildi. Listede Galata Kulesi, Gezi Parkı, Talat Paşa Konağı, Yerebatan Sarnıcı giriş yapısı, Cankurtaran’daki Magnaura Sarayı, Eski Fransız Hapishanesi, bazı İBB hizmet binaları ve Piyer Loti’deki yapılar bulunuyordu.
Ancak bu taşınmazların tamamında hukuki süreç aynı şekilde sonuçlanmadı. Bazı devirler mahkemelerce iptal edilirken bazı dosyalardaki yargı süreçleri farklı aşamalarda devam etti.
GALATA KULESİ İBB'DEN VAKIFLARA GEÇTİ
En çok tartışılan örneklerden biri Galata Kulesi oldu. Vakıflar Genel Müdürlüğü, Galata Kulesi’nin Kule-i Zemin Vakfı’na ait olduğunu belirterek taşınmazın mülkiyetini İBB’den devraldı. Genel Müdürlük, Mayıs 2020’de kulenin İBB’den ilgili vakfa geçtiğini resmen açıkladı. Ardından İBB iştiraki BELTUR’un işletmeciliği sona erdi ve kule Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde müze olarak işletilmeye başlandı.
GEZİ PARKI VAKIFLARA DEVREDİLDİ, MAHKEMEDEN İBB'YE DÖNDÜ
Taksim Gezi Parkı da 12 Mart 2021’de aynı kanun maddesi kullanılarak İBB mülkiyetinden çıkarıldı ve Sultan Beyazıt Hanı Veli Hazretleri Vakfı adına tescil edildi.
Vakıflar Genel Müdürlüğü o tarihte, eski kayıtların incelenmesi sonucunda parsellerin söz konusu vakfa ait olduğunun belirlendiğini savundu.
İBB ise işleme karşı dava açtı. İstanbul 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 2024 yılında tescil kararını bozarak taşınmazların yeniden İBB adına tesciline hükmetti. Mahkeme sürecinde taşınmazların vakıf yoluyla meydana getirildiğine ilişkin koşulların oluşmadığı yönündeki bilirkişi değerlendirmeleri dosyaya girdi.
TALAT PAŞA KONAĞI VE YEREBATAN'IN GİRİŞ YAPISI DA DEVREDİLDİ
Mart 2022’de Yerebatan Sarnıcı’nın üzerinde bulunan Talat Paşa Konağı ile sarnıcın giriş yapısının mülkiyeti de Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne geçirildi.
İBB o tarihte her iki işlem için hukuki mücadele başlattığını açıkladı.
YEREBATAN SARNICI 2026'DA YENİDEN GÜNDEME GELDİ
Mülkiyet tartışması 2026 yılında doğrudan Yerebatan Sarnıcı'na uzandı. Sarnıç 7 Nisan 2026’da Vakıflar Genel Müdürlüğü adına tescil edildi. İBB buna karşı dava açtı. Haziran ayında tahliye işlemi gerçekleştirilerek yapı kısa süreliğine Vakıflar Genel Müdürlüğü yönetimine geçti.
Ancak İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 8. İdare Dava Dairesi 4 Haziran 2026'da İBB'nin itirazını kabul ederek tahliye işleminin yürütmesini durdurdu. Mahkeme, işlemin uygulanması halinde İBB açısından telafisi güç zararlar oluşabileceğini belirtti.
METROHAN DA MAYIS AYINDA VAKIFLARA GEÇTİ
2026 yılında bir başka devir ise Beyoğlu’ndaki Metrohan için gerçekleşti. İBB tarafından restore edilip 2023 yılında “Tarihi Metrohan Hafıza Müzesi ve Kültür Kompleksi” olarak kullanıma açılan yapının mülkiyeti Mayıs 2026’da İETT’den alınarak Vakıflar Genel Müdürlüğü bünyesindeki Sultan Bayezid Han-ı Sani Bin Mehmed Han-ı Sani Vakfı adına tescil edildi.
İBB Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı Oğuz Demir, belediyenin karara karşı hukuki itiraz yollarını kullanacağını açıkladı.
HİDİV KASRI'NDA KARAR İBB LEHİNE DÖNDÜ
Benzer bir mülkiyet mücadelesi Hidiv Kasrı için de yaşandı. Vakıflar Genel Müdürlüğü 2014’te Hidiv Kasrı’nın tapusunun iptali ve kendi adına tescili için dava açtı. İlk derece mahkemesi 2021'de Vakıflar lehine karar verdi.
İBB'nin istinaf başvurusu üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi 2024 yılında kararı bozdu ve Hidiv Kasrı İBB mülkiyetinde kaldı. Kararda, Vakıflar Kanunu’nun 30. maddesinin uygulanabilmesi için yapının “vakıf yoluyla meydana gelmiş vakıf kültür varlığı” olup olmadığının ortaya konulması gerektiği vurgulandı.
VAKIFLAR DAHA ÖNCE 1014 TAŞINMAZIN TESCİL EDİLDİĞİNİ AÇIKLAMIŞTI
Vakıflar Genel Müdürlüğü, 2021’de Gezi Parkı tartışmaları sırasında yaptığı açıklamada Vakıflar Kanunu’nun 30. maddesi kapsamında yalnızca İBB mülklerinde değil, Türkiye genelinde çalışmalar yürütüldüğünü bildirmişti.
Genel Müdürlük; Galata Kulesi, Selimiye Kışlası, Adile Sultan Sarayı, Pera Palas Oteli, Vefa Lisesi, Şişli Etfal Hastanesi ve Sait Halim Paşa Yalısı gibi yapılar dahil Türkiye genelinde 1.014 taşınmazın ilgili vakıflar adına tescil edildiğini açıklamıştı. Bu listenin tamamı İBB mülklerinden oluşmuyor.
ŞİMDİ GÖZLER TAPU MÜDÜRLÜĞÜNDE
Saraçhane için başlatılan süreçte kritik aşamayı Fatih Tapu Müdürlüğü’nün tescil işlemi oluşturacak.
Şu an itibarıyla bina İBB adına kayıtlı. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün talebinin kabul edilerek tescilin yapılması durumunda, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin ana yönetim binasının mülkiyeti konusunda yeni bir hukuk sürecinin başlaması bekleniyor.
