Rusya Federasyonu'nun doğusundaki Sibirya bölgesinde yer alan İrkutsk ve uydu kenti Şelehov, ölümcül bir biyolojik kaza ve bulaş şüphesiyle sarsıldı. İrkutsk Veba ile Mücadele Araştırma Enstitüsü'nde görev yapan 28 yaşındaki laboratuvar çalışanı Darya Şipilova’nın şüpheli ölümü, bölgede geniş çaplı karantina protokollerinin devreye sokulmasına neden oldu.
Bağımsız yerel kaynaklar ve sağlık çevrelerinden sızan bilgilere göre kriz, eylül ayı sonunda Şipilova’nın laboratuvarda canlı bakteri kültürlerini topladığı esnada veba basilini (Yersinia pestis) içeren bir test tüpünü kazaen kırmasıyla başladı. Kazanın ardından hızla fenalaşan genç kadın, 29 Eylül’de yüksek ateş ve şiddetli solunum yetmezliği şikayetiyle Şelehov Bölge Hastanesi’ne kaldırıldı. Yoğun bakımda solunum cihazına bağlanan Şipilova, 1 Ekim’i 2 Ekim’e bağlayan gece yaşamını yitirdi.
5 SAĞLIK KURULUŞUNDA TECRİT, FABRİKADA MASKE ZORUNLULUĞU
Genç personelin yaşamını yitirmesinin hemen ardından temas zincirini kontrol altına almak amacıyla olağanüstü tedbirler devreye sokuldu. Şelehov Bölge Hastanesi başta olmak üzere İrkutsk ve çevre yerleşimlerde bulunan, aralarında bir doğum evinin de yer aldığı 5 ayrı hastane ve klinikte belirli servisler karantinaya alındı; hasta kabulü ve taburculuk işlemleri durduruldu. Sağlık ekipleri, genç kadınla doğrudan veya dolaylı temas kurduğu saptanan doktorlar, hemşireler, enstitü personeli ve hastaların bulunduğu 197 kişiyi takibe aldı ve bu kişilerden en az 189’u hastane servislerinde özel tecrit altına alındı.
Tehlikeli salgın şüphesi kentin günlük yaşamında da zincirleme tedbirleri beraberinde getirdi. İrkutsk’taki yükseköğretim kurumları "akciğer vebası vakası" riskini gerekçe göstererek amfilerdeki dersleri iptal edip uzaktan eğitime geçerken, Şelehov’da faaliyet gösteren RUSAL bünyesindeki dev İrkutsk Alüminyum Fabrikası çalışanlarına tıbbi maske takma zorunluluğu getirdi. Şelehov ve İrkutsk sokaklarında tam koruyucu biyolojik tulum giymiş uzmanların görüldüğü, temaslıların nakledildiği ambulanslara ise Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB) araçlarının eskortluk ettiği kamuoyuna yansıdı.
HIYARCIKLI VEBADAN ÇOK DAHA ÖLÜMCÜL: HAVADAN BULAŞAN AKCİĞER FORMU
Uzmanların ve bölge halkının endişesini tırmandıran temel unsur, vakanın tarihteki hıyarcıklı veba değil, hastalığın en ağır seyreden türü olan akciğer vebası (pneumonic plague) olması ihtimali. Pire veya kemirgen temasıyla geçen klasik türün aksine akciğer vebası; öksürük, hapşırık ve solunum damlacıkları vasıtasıyla doğrudan insandan insana, havadan bulaşabiliyor. Kuluçka süresi 24 saate kadar inebilen bu ölümcül tablo, ilk saatlerde güçlü antibiyotik tedavisi uygulanmadığı takdirde neredeyse kesin bir ölümle sonuçlanıyor. Laboratuvardaki tüp kırılması esnasında patojenin doğrudan solunum yoluyla çekilmiş olma ihtimali, bulaş riskini ve korkuyu en üst seviyeye taşıyor.
SANSÜR İDDİALARI VE ÇELİŞKİLİ RESMİ AÇIKLAMALAR
Bölgede uygulanan katı karantinaya karşın, Rus federal ve yerel makamlarının olayı kamuoyundan gizlemeye çalıştığı yönündeki iddialar tepkileri beraberinde getirdi. Sağlık personelinin aktardığı bilgilere göre hekimler kendi aralarındaki mesleki değerlendirmelerde durumu açıkça "akciğer vebası" olarak tanımlarken, resmi epikriz ve raporlara idari baskı nedeniyle yalnızca "etiyolojisi belirsiz zatürre" teşhisi yazılıyor.
Bilgi karartması şüphesini artıran gelişmeler sadece hastane kayıtlarıyla da sınırlı kalmadı. Şelehov yerel yönetiminin internet sitesinde yayımladığı ve vatandaşlara "zorunlu olmadıkça kente seyahat etmeme" çağrısında bulunduğu resmi seyahat uyarısı, paylaşıldıktan kısa bir süre sonra hiçbir gerekçe gösterilmeden sessizce yayından kaldırıldı.
Benzer şekilde komşu Buryatya Cumhuriyeti Başkanı Aleksey Tsıdenov, ilk açıklamasında genç kadının vebadan öldüğünü açıkça teyit etmişken, dakikalar sonra sosyal medya paylaşımını geriye dönük düzenleyerek "vebadan ölmüş olabileceği değerlendiriliyor" ifadesini kullandı ve kendi bölgesinde herhangi bir enfeksiyon odağı bulunmadığını savundu. Süreci yönetmeye çalışan İrkutsk Valisi İgor Kobzev ise açıklamasında veba kelimesini kullanmaktan özenle kaçınarak yaşananları sadece "özellikle tehlikeli bir enfeksiyon şüphesi" olarak niteledi ve temaslıların testlerinin negatif çıktığını iddia etti.
MOSKOVA'DAN ÖZEL HEYET UÇTU, ADLİ SORUŞTURMA AÇILDI
Krizin kontrol dışına çıkması üzerine Rusya İnsan Sağlığı ve Tüketiciyi Koruma Kurumu (Rospotrebnadzor) Başkanı ve Rusya Baş Sıhhi Müfettişi Anna Popova, acil durum kriz masasını bizzat yönetmek üzere Moskova’dan binlerce kilometre katederek İrkutsk’a uçtu. Federal kurum bölgedeki epidemiyolojik durumun kontrol altında olduğunu iddia etse de, Rusya Soruşturma Komitesi veba enstitüsündeki ihmaller zincirine dair "ölümle sonuçlanan iş sağlığı ve güvenliği ihlali" gerekçesiyle resmi bir adli soruşturma başlattı.
DÜNYA NÜFUSUNU KIRIP GEÇİREN TARİHSEL TEHDİT
Bölgede paniğin bu denli hızla tırmanmasının ardında, vebanın insanlık tarihindeki en karanlık ve ölümcül felaketlerin faili olması yatıyor. Orta Çağ’da "Kara Ölüm" adıyla anılan ve 14. yüzyılda Avrupa ile Asya başta olmak üzere bilinen dünyanın nüfusunun neredeyse yarısını yok eden büyük salgın, medeniyetlerin dengesini değiştirmiş ve kolektif insanlık hafızasında silinmez bir travma bırakmıştı. Tıp dünyası modern antibiyotiklerle bakteriyi kontrol altına almayı başarmış olsa da patojenin yeniden ortaya çıkma ihtimali dahi derin bir dehşet uyandırmaya yetiyor.
