Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan “Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği” Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. 4 Kasım 2016 tarihli eski yönetmeliğin yerini alan yeni düzenlemeyle; merkezlerin başvuru ve açılış süreçlerinden personel standartlarına, ödeme ve teşvik mekanizmalarından uygulanacak idari ve adli yaptırımlara kadar tüm usul ve esaslar baştan aşağı yenilendi.
TEMEL İLKELER: BİREYSEL ÖZERKLİK, ERİŞİLEBİLİRLİK VE MAHREMİYET
Yeni yönetmeliğe göre engelli bireylere sunulacak hizmetlerde bireysel özerkliğe saygı gösterilmesi, bireylerin kendi sosyal çevrelerine en yakın merkezden hizmet alması ve fırsat eşitliğinin sağlanması temel esas olarak benimsendi. Ayrıca engellilerin topluma tam ve etkin katılımı için erişilebilirliğin temini, ayrımcılığın önlenmesi ve özel hayat ile mahremiyetin korunması ilkeleri de kurallara bağlandı.
Hizmet modelinin belirlenmesinde ise öncelik aile ortamına verildi. Engelli bireyin evde bakım koşullarına sahip olduğunun tespit edilmesi durumunda öncelikle "evde bakıma destek yardımı" veya "evde bakıma destek hizmetinden" yararlandırılması öngörüldü. Ailenin bakım sorumluluğunu üstlenemediğinin tespit edildiği hallerde ise alternatif bir hizmet modeli olarak özel bakım merkezlerinde bakım verilmesi kararlaştırıldı.
AÇILIŞ SÜRECİ 5 AŞAMAYA AYRILDI
Özel bakım merkezlerinin açılış prosedürü; başvuru, konum uygunluk, ön izin, açılış onayı ve faaliyet izni olmak üzere beş kademeli bir yapıya kavuşturuldu. Başvuruların Bakanlığın bilgi sistemleri üzerinden alınacağı bildirildi. Her yılın şubat ayında il nüfusu, hizmet talebi, mevcut merkez kapasiteleri ve açılış süreci devam eden merkez bilgileri Bakanlığın resmi internet sitesinde duyurulacak.
Açılış taleplerini incelemek üzere il müdürlükleri bünyesinde en az bir mimar ve bir inşaat mühendisinden oluşacak en az 5 kişilik "Açılış Değerlendirme Komisyonu" kurulacak. Komisyon, başvuruları dosya ve yerinde incelemeyle değerlendirecek.
Faaliyet izni alan bir merkezin engelli kabulüne ve hizmete başlayabilmesi için bünyesinde en az;
1 meslek personeli,
1 sağlık personeli,
4 bakıcı personel,
1 temizlik personeli,
3 nöbet sorumlusu istihdam etmesi zorunlu kılındı.
BAKANLIK ÖDEMELERİ VE TEŞVİK SİSTEMİ
Yönetmelik kapsamında özel bakım merkezlerine Bakanlık tarafından yapılacak aylık bakım ücretleri şu katsayılar üzerinden hesaplanacak:
GÜNDÜZLÜ BAKIM MERKEZLERİ (TAM GÜN): Günde 8 saat hizmet alan her engelli için 10.000 gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı kadar ödeme yapılacak.
GÜNDÜZLÜ BAKIM MERKEZLERİ (YARIM GÜN): Günde 4 saat hizmet alanlar için tam gün tutarının yarısı ödenecek.
YATILI BAKIM MERKEZLERİ: 24 saat bakım hizmeti alan her engelli için aylık bakım ücreti, 20.000 gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu belirlenecek.
Ayrıca, Bakım Hizmetleri Kalite Standartlarında yüzde 60 ve üzeri başarı oranına sahip yatılı bakım merkezlerine ek teşvik verilebilecek. Ancak bir engelli birey için 2828 sayılı Kanun kapsamında ödenen bakım ücreti ile yönetmelik kapsamındaki teşvik ücretinin toplamı iki net asgari ücret tutarını geçemeyecek.
YILDA EN AZ İKİ KEZ DENETİM VE KAPANMA YAPTIRIMLARI
Merkezler için faaliyet denetimi, faaliyet dışı denetim ve uygunluk denetimi olmak üzere üç ayrı denetim türü oluşturuldu. Faaliyet denetimleri il müdürlükleri planlamasıyla yılda en az iki kez yapılacak. Şikâyet, ihbar veya sosyal medya dâhil görsel-yazılı medyadaki bildirimler üzerine habersiz denetimler gerçekleştirilebilecek.
Aykırılıklarda uygulanacak yaptırım ve süreçler şöyle düzenlendi:
İdari para cezası gerektiren eksikliklerin giderilmesi için en fazla 30 gün süre tanınacak. Süre sonunda eksiklik giderilmezse para cezası iki katı olarak uygulanacak.
Verilen sürelere rağmen eksikliklerin tamamlanmaması halinde merkez Bakanlıkça kapatılacak.
Bir yıl içinde 5 defa idari para cezası uygulanan merkez doğrudan kapatılacak ve kurucusunun yeniden merkez açmasına izin verilmeyecek.
Faaliyet izni olmadan hizmete başlayan, izinsiz nakil veya devir yapan ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunan merkezler de doğrudan kapatılacak.
İSTİSMAR VE İHMALE ADLİ PARA CEZASI
Merkezde bakılan kişilere yönelik tehdit, baskı, özgürlüğün keyfi kısıtlanması; fiziksel, cinsel, tıbbi, psikolojik veya ekonomik zararlara karşı gerekli tedbirleri almayan kurucu veya sorumlu müdürlere 400 günden az olmamak üzere adli para cezası uygulanacak. Yasal düzenlemeler çerçevesinde kapatılan merkezlerin kurucuları bir daha yeni bir merkez açamayacak.
