ADNAN İSLAMOĞULLARI
Zeynep Göğüş’ün son romanı ‘Gizemi Kalmalı Hayatın’, insanın doğduğu toprağa mı yoksa kök salmayı göze aldığı mekâna mı ait olduğu, bir mekâna ait olmanın dili, hafızayı, geçmişte kalan ve hayaletle hatıra arasında sıkışan karakterleri ve geleceğin belirsizliklerini nasıl şekillendirdiği gibi soruların cevaplarının izini süren bir kök arayışı, bireysel hikâyelerin olduğu kadar, kolektif belleklerin, kaybolmaya yüz tutmuş dillerin ve tarihin trajedilerinin de sahne aldığı bir amfitiyatro.
Farklı kuşaklardan gelip, annesizlik, yurtsuzluk ve ait olamama ortak paydasında buluşan iki kadın Lusi ve üvey anneannesi Sara, geçmişle yüzleşirken, coğrafyayı nefes alan canlı bir özne hâline getirmeleri romanı salt kuşak çatışmasından çıkaran bir zenginlik. Bu zenginliğin içinde, Doğu Karadeniz’in zorlu coğrafyası, sisli dağları, hırçın dereleri, fırtınalı denizi ve florasıyla, İsviçre’nin steril yatılı okulları, Beverly Hills’in ışıltılı dünyası, Lyon’un tarihî dokusu ve Orta Asya’nın İpek Yolu güzergâhları gâh sohbet, gâh kavga ama muhakkak bir diyalog hâlinde.
Annesini üç yaşında iken kaybeden Sara’nın dünyasında ise hafıza tamamen farklı bir boyut kazanmakta. Sara’nın, Los Angeles’ın ışıltılı hayatını ve zengin kocası Allen’ı terk edip Karadeniz’in dağlarında harç karıştıran, duvar ören sakallı bir duvar ustası olan Batu’nun peşinden gidişi, bir aşk uğruna her şeyi terk etmek gibi romantik bir anlatıdan çok daha fazlası. Sara için bu gidiş, bir kayboluş değil, var olan ama pek bilinmeyen bir şeyi bulma çabasıyla çıkılan bir keşif yolculuğu. Sara, Karadeniz dağlarına adım attığında, anadilinin köklerine, çocukluğunda babasının fırınında duyduğu o kadim Orta Asya/Kırım Türkçesinin tınılarına ve doğanın vahşi, sığınak olan koynuna kavuşmakta. Sara için yurt doğduğu yer değil, kalbiyle seçtiği, emeğiyle inşa ettiği ve köklerini salmayı göze aldığı yer.
‘Gizemi Kalmalı Hayatın’, okurunu duygusallığa boğmadan felsefî sorgulamalara yönelten, hafıza ve ait olma temalarıyla modern dünya insanına kaybettiği o çok değerli sahicilik hissini hatırlatmakta. Lusi’nin romanın sonunda ulaştığı erginlik düzeyi, sadece babasının karanlık ağlarını çözmesi ya da Abdül’ü hayatından çıkarmasıyla ilgili değil. Lusi, annesinin ölümünden sonra içine düştüğü o zifirî karanlıkta, kendi ışığını bulmayı başarmakta. Annesinin ona miras bıraktığı kolyeyi takarken, Moleskine defterine yeşil ve mavi kalemlerle satırlar düşerken ve tırnaklarının arasına Karadeniz toprağı dolarken Lusi artık köksüz bir dünya vatandaşı değil, kendi hikâyesinin mimarı.
Romanın son cümlesinde yankılanan “Yeni başlangıçlara, bağların yeniden doğuşuna” fısıltısı, okurun zihninde uzun süre çınlamaya devam eder. ‘Gizemi Kalmalı Hayatın’, hayatın tüm açık noktalarını çözmeye çalışmanın insanı fakirleştireceğini, asıl güzelliğin o çözülemeyen, açıklanamayan, mistik gizem aralığında saklı olduğunu göstermekte. Zira hayat, her şeyin bilindiği bir denklem değil, sislerin arasından âniden beliren sarı bir papatya, uzaktan gelen bir tulum sesi ve elden ele devredilen kırmızı kaplı bir defter...
DELİ BAL VE SALYANGOZ KABUĞU
Romandaki simgesel anlatım, anlatıyı ucuz bir oryantalizmden koruyan halk bilimi ve mitoloji bilgisiyle destekli. Kaçkar dağlarının yüksek yamaçlarındaki mor orman güllerinden arıların topladığı zehirli ve şifalı deli bal, metinde aşırı dozda hakikat ya da aşk simgesi olarak çalışmakta. Deli bal, az alındığında zihni açar, fazlası alındığında kalp ritmini bozar, halüsinasyonlar gördürür. Batu’nun hayatı yaşama biçimi, deli bal tüketmek gibi, tutkusu da öfkesi de aşırı. Yağmur sonrası ortaya çıkan salyangozlar ve onların spiral kabukları, zamanın döngüsünü temsil ederken Batu’nun hayran olduğu o spiral form, ayın büyüyüp küçülerek aynı noktaya dönmesi gibi, hayatın da başlangıç ve bitiş noktalarının birbiriyle birleştiğini göstermekte. “Kabuğu kırılırsa yaşayamaz” cümlesi, insanın korunaklı iç dünyasını simgeliyor ancak Lusi’nin öğrenmesi gereken şey, kabuğunu kırmadan da dış dünyayla temas kurulabileceği.
