DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Hasan Karal, Türkiye İstatistik Kurumu’nun yayımladığı 2025 yılı Bitkisel Ürün Denge Tabloları’na ilişkin değerlendirmesinde, tarımsal üretimde öne çıkan tablo ile vatandaşın pazarda ve markette karşılaştığı fiyatlar arasındaki çelişkiye dikkat çekti.
Karal, Türkiye’nin birçok üründe iç tüketimin üzerinde üretim gerçekleştirdiğini, ancak bu üretim kapasitesinin ne üretici gelirine ne de tüketicinin gıdaya erişimine olumlu biçimde yansımadığını ifade etti. Özellikle Türkiye’nin dünya ölçeğinde güçlü olduğu fındık ve incir gibi ürünlerde bile fiyatların geniş kesimler için erişilebilir olmaktan çıktığını söyledi.
Karal, “Türkiye’nin üretimde dünya lideri olduğu fındıkta yeterlilik oranı yüzde 592,5, incirde ise yüzde 264,4. Fındıkta dünya lideriyiz, kilosu en az 1.500 lira. İncirde dünya lideriyiz, kilosu 600-700 liradan başlıyor. Bu fiyatlarla dünya liderliğinin sadece adı var, üreticiye de vatandaşa da faydası yok” dedi.
Türkiye’nin dünya fındık üretiminin yaklaşık yüzde 60 ila 70’ini, incir üretiminin ise yüzde 25 ila 30’unu karşıladığını belirten Karal, bu üretim gücüne rağmen söz konusu ürünlerin iç piyasada giderek daha pahalı hale geldiğini ve birçok vatandaş için lüks tüketime dönüştüğünü savundu.
“ÜRETİYORUZ AMA VATANDAŞ ÜRETİLENE ULAŞAMIYOR”
Mevcut tabloyu tarım politikalarındaki yapısal sorunlarla ilişkilendiren Karal, üretim fazlası olan bir ülkede yüksek fiyatların normal karşılanamayacağını ifade etti. Üretim ile refah arasında doğrudan bir bağ kurulamadığını belirten Karal, bu durumun hem üretici hem de tüketici açısından ciddi bir dengesizlik yarattığını söyledi.
Karal, “Bugün piyasada fındık en az 1500 liradan satılıyor. İncir 600-700 liradan başlayıp 1000 liraya kadar çıkıyor. Üretim fazlası olan bir ülkede bu fiyatlar normal değildir. Bu veriler, üretimin vatandaşa refah olarak dönmediğini açıkça gösteriyor” ifadelerini kullandı.
Tarım ürünlerinde ihracatın çoğunlukla işlenmeden gerçekleştirildiğini de kaydeden Karal, bu nedenle Türkiye’nin katma değer üretiminde geri kaldığını öne sürdü. Ham madde olarak ihraç edilen ürünlerin işlenmiş biçimde daha yüksek fiyatlarla yeniden piyasaya döndüğünü belirten Karal, bu modelin sürdürülebilir olmadığını dile getirdi.
Karal, “Örneğin fındığı ham madde olarak ihraç ediyoruz, çikolatayı başkaları yapıyor, bize satıyor; katma değeri başkaları kazanıyor. Biz üretici olarak kalıyoruz ama kazanan olamıyoruz. Bu yaklaşım sürdürülebilir değildir” dedi.
“ÜRETİM GÜCÜ VAR, DOĞRU YÖNETİM YOK”
Türkiye’nin tarımsal üretim kapasitesi bakımından güçlü bir ülke olduğunu vurgulayan Karal, esas sorunun bu kapasitenin doğru planlanamaması ve etkin biçimde yönetilememesi olduğunu söyledi. Mevcut politikaların üretici ile tüketici arasında sağlıklı bir denge kuramadığını belirten Karal, fiyatlama, planlama ve piyasa düzenlemeleri alanında yeni bir yaklaşıma ihtiyaç olduğunu savundu.
Karal, “Bugün üretici emeğinin karşılığını alamıyor, vatandaş ürüne ulaşamıyor. Dünya liderliği dediğimiz tablo sahaya yansımıyor; istatistiklerde var ama hayatın içinde yok. Dünya liderliğinin sadece adı var, ne yazık ki üreticiye de vatandaşa da bir faydası yok” diye konuştu.
DEVA Partisi’nin tarım yaklaşımına da değinen Karal, üretimin tek başına yeterli olmadığını, asıl meselenin planlı üretim, doğru fiyatlama ve katma değer yaratmak olduğunu ifade etti.
Karal, “Tarımda esas olan sadece üretmek değil; doğru planlamak, doğru fiyatlamak ve katma değer üretmektir. Üreticiyi maliyetler karşısında koruyan, ürününü değerinde satmasını sağlayan, tüketicinin de makul fiyatla gıdaya erişimini teminat altına alan bir sistem kurulmalıdır. Ham maddeyi işleyip değer katan bir üretim modeline geçmeden, planlı üretim, güçlü kooperatif yapıları ve etkin piyasa düzenlemeleri hayata geçirilmeden bu sorun çözülemez. Türkiye üretir ama doğru politikalarla yönetildiğinde kazanır” değerlendirmesinde bulundu.
