Ekonomist, CHP Parti Meclisi Üyesi ve Hazine ve Maliye Politikaları Kurulu Başkanı Kerim Rota, Bahar Feyzan’ın YouTube yayınında ekonomi gündemine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. CHP’nin ekonomi programına yönelik eleştirilere yanıt veren Rota, kamu ihaleleri, vergi istisnaları, okul yemeği, enflasyon, döviz kuru ve gelir dağılımı başlıklarında dikkat çeken açıklamalar yaptı. Rota, “Türkiye’de kim gelirse gelsin düzeltemez gibi bir öğrenilmiş çaresizlik var” diyerek, kaynak sorununun doğru tercihlerle aşılabileceğini söyledi.
Rota, Türkiye’de ekonomik sorunların çözülemeyeceğine dair yaygın bir “öğrenilmiş çaresizlik” oluştuğunu belirterek, kamu kaynaklarının doğru yönetilmesi halinde gelir dağılımında hızlı bir iyileşme sağlanabileceğini ifade etti.
“CHP’NİN EKONOMİ PROGRAMI VAR, AMA DAHA İYİ ANLATMAMIZ GEREKİYOR”
Yayında CHP’nin ekonomi programına yönelik eleştirilerin hatırlatılması üzerine Kerim Rota, partinin ekonomi ve kalkınma programının yenilendiğini söyledi.
CHP’nin parti programını geçen aralık ayında baştan aşağı değiştirdiğini belirten Rota, bu programın içinden “ayakları yere basan bir kalkınma ve ekonomi programı” çıktığını ifade etti.
Rota, programın yeterince duyurulamadığını kabul ederek, “Belli ki çok ses getirmemiş veya biz bunları anlatmakta biraz geride kalmışız” değerlendirmesinde bulundu.
Ekonomik vaatlerin vatandaşın anlayabileceği kısa ve net mesajlarla anlatılması gerektiğini vurgulayan Rota, “Anlaşılmayan, teknik gibi görünen konuları daha anlaşılır hale getirmek gerekiyor” dedi.
“ÖNCELİKLE GELİR VE SERVET DAĞILIMI DEĞİŞECEK”
CHP’nin iktidara gelmesi halinde vatandaşın hayatında neyin değişeceği sorusuna yanıt veren Rota, ilk olarak gelir ve servet dağılımına işaret etti.
Rota, mevcut ekonomik düzende gelir dağılımının bozulduğunu, kamu kaynaklarının da bu tabloyu değiştirecek şekilde kullanılmadığını söyledi.
“Öncelikle mevcut gelir ve servet dağılımı değişecek” diyen Rota, toplumda “Türkiye’de kim gelirse gelsin düzeltemez” anlayışının yaygınlaştığını belirterek bunun tehlikeli bir kabule dönüştüğünü ifade etti.
“KAMU İHALELERİNİN YÜZDE 45’İ PAZARLIK USULÜ YAPILIYOR”
Kerim Rota’nın en dikkat çeken açıklamalarından biri kamu ihalelerine ilişkin oldu. Rota, Türkiye’de Kamu İhale Kanunu kapsamındaki ihalelerin yüzde 45’inin pazarlık usulüyle yapıldığını söyledi.
Avrupa Birliği’nde bu oranın yaklaşık yüzde 10 seviyesinde olduğunu belirten Rota, Türkiye’nin yalnızca kamu ihalelerini AB standartlarına yaklaştırması halinde ciddi bir kaynak yaratabileceğini savundu.
Rota, şu ifadeleri kullandı:
“Kamu ihalelerinin şu anda yüzde 45’i pazarlık usulü ile yapılıyor. Avrupa Birliği standardı burada yüzde 10. Sadece Avrupa Birliği’nin yüzde 10’una getirsek, bu kamu ihale kanunundaki alımları düzgün yapsak, üç yıl içinde 20 milyar dolar kaynak yaratıyorsunuz.”
Rota, pazarlık usulünün özellikle deprem, afet ve acil durumlarda kullanılması gereken 21/B maddesi üzerinden yaygınlaştırıldığını belirterek, bunun şeffaflık ve hesap verebilirlik sorunu yarattığını söyledi.
“ŞİRKETLERDEN ALINMAYAN KURUMLAR VERGİSİ İSTİSNASI 22 MİLYAR DOLAR”
Rota, kaynak yaratılabilecek ikinci önemli alan olarak vergi istisnalarını gösterdi. Bu yıl şirketlerden alınmayan kurumlar vergisi istisnasının yaklaşık 22 milyar dolar olduğunu belirten Rota, bu istisnaların ayrıntılarının kamuoyuyla paylaşılmadığını söyledi.
Engellilerden veya asgari ücretlilerden vergi alınmaması gibi sosyal gerekçeli düzenlemelerin anlaşılabilir olduğunu belirten Rota, şirketlere tanınan vergi ayrıcalıklarının ise şeffaf biçimde açıklanması gerektiğini ifade etti.
Rota, vergi kanunlarındaki istisna sayısının 2016 yılında yaklaşık 100 iken bugün 700 civarına çıktığını söyledi.
“Cumhuriyet tarihi boyunca 100 civarında vergi istisnası getirilmiş, son 10 yılda 600 vergi istisnası getirilmiş” diyen Rota, vergi gelirlerinden vazgeçme oranının da yüzde 6’dan yüzde 25’e yükseldiğini belirtti.
Rota, “Devlet daha ilk günden toplayacağı dört lira verginin bir lirasından vazgeçiyor ve bunun detaylarını hiçbirimiz bilmiyoruz” dedi.
“TÜRKİYE’NİN SORUNU KAYNAK YOKLUĞU DEĞİL, KAYNAKLARIN KULLANIMI”
Kerim Rota, kamu ihaleleri ve vergi istisnaları gibi kalemlerden sağlanabilecek kaynakların Türkiye’nin ekonomik kapasitesini ortaya koyduğunu ifade etti.
Rota’ya göre sorun, Türkiye’nin kaynak üretememesi değil; kaynakların hangi alanlara ve hangi kesimlere aktarıldığı.
“Bunun gibi 8-10 kalemden elde edilecek kaynaklar, Türkiye’nin aslında ne kadar büyük bir ülke olduğunu ve gelir dağılımı problemini hızla düzeltebileceğimizi bize söylüyor” diyen Rota, ekonomik adalet için kamu kaynaklarının yeniden düzenlenmesi gerektiğini söyledi.
OKUL YEMEĞİ PROJESİ: “YAPILAMAYACAK BİR ŞEY DEĞİL”
Rota, CHP’nin uzun süredir gündeme getirdiği okul yemeği projesine de değindi. Devlet okullarında öğrencilere bir öğün yemek verilmesinin maliyetinin yıllık yaklaşık 3-4 milyar dolar olduğunu belirten Rota, bunun Türkiye açısından karşılanabilir bir maliyet olduğunu söyledi.
Okul yemeği uygulamasının Hindistan, ABD ve Endonezya gibi ülkelerde bulunduğunu hatırlatan Rota, Türkiye’de bu projenin “yapılamaz” gibi görülmesini de öğrenilmiş çaresizlik örneği olarak değerlendirdi.
Rota, okul yemeğinin yalnızca sosyal yardım değil, aynı zamanda verimli bir altyapı yatırımı olduğunu belirterek, yetersiz beslenmenin çocukların fiziksel ve zihinsel gelişimini etkilediğini vurguladı.
“BİR LİRALIK OKUL YEMEĞİ YATIRIMI ORTA VADEDE YEDİ LİRA KAZANDIRIR”
Okul yemeği projesinin uzun vadeli etkilerine değinen Rota, çocukların sağlıklı beslenmesinin ileride sağlık harcamalarını azaltacağını, eğitim başarısını artıracağını ve aile bütçelerine destek olacağını söyledi.
Rota, yapılan çalışmaların okul yemeğine harcanan her 1 liranın orta vadede 7 lira olarak geri dönebileceğini ortaya koyduğunu belirtti.
Ayrıca okul yemeği uygulamasının kadın istihdamına da katkı sağlayacağını ifade eden Rota, her 1 milyon çocuğa verilecek okul yemeğinin 100 bin civarında kadın istihdamı yaratabileceğini söyledi.
“TÜRKİYE FIRSAT PENCERESİNİ ISKALADI”
Yayında nüfus yapısı ve ekonomik büyüme ilişkisini de değerlendiren Rota, Türkiye’nin demografik fırsat penceresini yeterince değerlendiremediğini belirtti.
Toplumların genç ve üretken nüfusa sahip olduğu dönemlerde güçlü büyüme imkânı yakalayabileceğini söyleyen Rota, Türkiye’nin bu fırsatı verimli üretim alanları yerine daha düşük katma değerli ve ithalata dayalı tüketimle harcadığını savundu.
Rota, “Biz bu fırsat penceresini maalesef ıskaladık” diyerek, AK Parti döneminde kaynakların verimli alanlara yönlendirilmediğini söyledi.
İSTANBUL FİNANS MERKEZİ ELEŞTİRİSİ: “SORUN VERGİ DEĞİL, HUKUK VE ADALET”
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İstanbul Finans Merkezi’ne yönelik yeni vergi avantajı açıklamalarını da değerlendiren Rota, bu tür düzenlemelerin tek başına yatırım çekmeye yetmeyeceğini söyledi.
Rota, Türkiye’ye yabancı yatırım çekmenin yolunun vergi muafiyetlerinden değil, hukuk ve demokrasi alanında güven vermekten geçtiğini vurguladı.
Türkiye’nin Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını uygulayan bir ülke olacağını açıkça ilan etmesi halinde, yatırımcı ilgisinin çok daha güçlü olacağını belirten Rota, “Türkiye’nin sorunu adalet ve demokrasiden uzaklaşmak” dedi.
Rota, yatırımcının mahkemeye gittiğinde hakkını alamayacağını düşünmesi halinde Türkiye’ye gelmeyeceğini söyledi.
VARLIK BARIŞI ELEŞTİRİSİ: “KARA VE GRİ PARAYA KAPI AÇIYOR”
Yurt dışındaki varlıkların Türkiye’ye getirilmesine yönelik düzenlemeleri de değerlendiren Rota, bu tür uygulamaların geçmişte birçok kez denendiğini hatırlattı.
Rota, varlık barışı uygulamalarının kara para ve gri para açısından riskli alanlar oluşturduğunu savundu.
“Buradaki vergi indirimleri birçok kişi için paranın kaynağının temizlenmesi anlamına geliyor” diyen Rota, hukuk ve güven sorunu çözülmeden sermaye girişinin kalıcı olmayacağını ifade etti.
Dolar tahmini: “Yıl sonunda 51-52 lira bandı”
Rota, döviz kuru ve Merkez Bankası politikalarına ilişkin de değerlendirmelerde bulundu. Mevcut gidişatın sürmesi halinde yıl sonunda dolar/TL kurunun 51-52 lira civarında olabileceğini söyledi.
Ancak iç siyasi şokların, yargı kararlarının veya dış gelişmelerin ekonomi programı üzerinde ağır baskı yaratabileceğini belirtti.
Rota, 19 Mart sonrasında Merkez Bankası’nın 4 hafta içinde yaklaşık 60 milyar dolar döviz satmak zorunda kaldığını, ardından faiz artırımı yaptığını hatırlatarak, mevcut programın yeni bir büyük şoku taşımakta zorlanacağını söyledi.
“ENFLASYONLA MÜCADELE PROGRAMI ÇOKTAN ÇÖP OLDU”
Kerim Rota, uygulanan ekonomik programın adının enflasyonla mücadele programı olduğunu ancak gerçekte daha çok finansal istikrarı korumaya dönük işlediğini savundu.
Yerel seçimler, siyasi gelişmeler ve dış şokların programı zayıflattığını söyleyen Rota, “Bu program artık dikiş tutmuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Rota’ya göre mevcut ekonomik program, AK Parti’nin seçim ekonomisi yürütebileceği sürdürülebilir bir zemini de kaybetmiş durumda.
ENFLASYON TAHMİNİ: “TÜRKİYE SEÇİME YÜZDE 20’NİN ÜZERİNDE ENFLASYONLA GİDECEK”
Rota, yıl sonu enflasyonunun yüzde 29-32 bandında oluşabileceğini söyledi. Gelecek yıl her şey planlandığı gibi gitse bile enflasyonun yine yüzde 25-30 seviyelerinde kalabileceğini belirtti.
“Türkiye bence seçime yüzde 20’nin üzerinde bir enflasyonla gidecek” diyen Rota, finansal istikrar alanında bazı kazanımlar sağlansa da bunun vatandaşın günlük hayatında belirleyici olan enflasyon sorununu çözmediğini söyledi.
KONUT FİYATLARI İÇİN İKTİDAR DEĞİŞİKLİĞİ VURGUSU
Konut piyasasına ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Rota, Türkiye’de konut sorununun derinleştiğini ve bunun temelinde arsa rantı, üretim yapısı ve devletin düzenleyici rolünü yeterince üstlenmemesi olduğunu söyledi.
Konutun sosyal bir hak olarak görülmesi gerektiğini vurgulayan Rota, mevcut iktidar anlayışı değişmeden konut sorununun daha iyi bir noktaya taşınmasını mümkün görmediğini belirtti.
Rota, yüksek faiz ve yüksek enflasyon ortamında konut fiyatlarında reel gerileme yaşansa da dolar bazında ciddi bir düşüş olmadığını söyledi.
MADENCİLERİN ALACAKLARI İÇİN ÇAĞRI
Yayında maaşlarını alamadıkları için eylem yapan madenciler de gündeme geldi. Rota, işçi alacaklarının ödenmemesinin büyük bir adaletsizlik olduğunu belirterek, Türkiye’de yargı süreçlerinin uzunluğu nedeniyle işverenlerin işçi alacaklarını mahkemeye taşıyarak süreci uzatabildiğini söyledi.
İşçi alacaklarında yasal faizin reel enflasyonun altında kaldığını belirten Rota, işçi alacaklarına enflasyon farkının birebir uygulanması gerektiğini ifade etti.
ROTA’DAN “ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK” UYARISI
Kerim Rota’nın açıklamalarında öne çıkan ana mesaj, Türkiye’nin ekonomik sorunlarının çözümsüz olmadığı yönünde oldu.
Kamu ihalelerinde şeffaflık, vergi istisnalarında açıklık, okul yemeği gibi sosyal politikalar, hukuk güvenliği ve gelir dağılımı adaleti vurgusu yapan Rota, mevcut kaynakların doğru yönetilmesi halinde Türkiye’de ekonomik tablonun değiştirilebileceğini savundu.
Rota, “Türkiye’de kim gelirse gelsin düzeltemez” anlayışının kırılması gerektiğini belirterek, asıl meselenin siyasi irade, şeffa
