Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu, Kazakistan'ın başkenti Astana'da gerçekleştirdiği dördüncü toplantısında, Kazak ve Kırgız Türkçeleri için hazırlanan yeni ortak alfabe önerilerini onayladı.
Türk Dil Kurumu (TDK) ve Türk Akademisi iş birliğiyle düzenlenen, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Sekretaryasının es güdümünde yürütülen tarihi zirveye TDK Başkanı Prof. Dr. Osman Mert ve beraberindeki heyet katılım sağladı.
Karar, Türk dünyasının dil ve kültür bütünleşmesi yolunda atılan en somut adımlardan birini oluştururken, halklar arasındaki bağı kuvvetlendirmeyi amaçlıyor.
KAPSAMLI BİLİMSEL MÜZAKERELER SONUÇLANDI
Toplantıda, 2024 yılında tarafların ortak mutabakatıyla kabul edilen Ortak Türk Alfabesi zemin alınarak geliştirilen yeni yazı sistemleri ilk kez resmiyet kazandı.
Dil uzmanları ile bilim insanlarının yürüttüğü kapsamlı bilimsel müzakerelerin nihayetinde taraflar tarihi bir sonuç bildirgesine imza attı.
Bu imza, yeni alfabe sisteminin tüm Türk cumhuriyetlerinde tutarlı, senkronize ve tam koordineli bir biçimde hayata geçirilmesini sağlayacak kılavuz ilkeleri de yasal bir çerçeveye kavuşturdu.
Türkiye ile Nahçıvan arasında demiryolu bağlantısı kuruluyor
TÜRK DÜNYASINDA YAZI ENTEGRASYONU İÇİN TARİHİ ADIM
Yeni yazı sistemlerinin uygulamaya konulmasıyla birlikte, Türk halkları arasındaki kültürel ve insani bağlar en üst seviyeye ulaşıyor.
Bu stratejik hamle, gelecek nesillerin birbiriyle doğrudan, hiçbir yapay engele takılmadan bağ kurmasını kolay bir hale getirecek.
Astana oturumunda kabul edilen yeni alfabe yapıları; eğitim, bilim, yayıncılık, medya ve özellikle dijital iletişim kanallarında pratik olarak uygulanmak üzere es zamanlı adımlarla yaygınlaşacak.
DİJİTAL İLETİŞİM VE EĞİTİMDE TAM UYUM SAĞLANACAK
Tarihi kararların netleşmesinin ardından TDK, sahip olduğu derin akademik birikim ve kurumsal misyonuyla sürecin lokomotifi görevini üstleniyor.
Kurum, yeni sistemin pratik sahada verimli biçimde kullanımı için gereksinim duyulacak temel eğitim malzemelerinin, bilimsel araştırma kaynaklarının ve dijital içeriklerin sıfırdan üretilmesinde tam anlamıyla öncü bir rol oynamaya hazırlanıyor.
Böylece alfabe geçiş süreci, bürokratik bir karar olmanın ötesine geçerek toplumsal ve dijital bir dönüşüme dönüşüyor.
Dilimizi korumanın yolu doğru kelime seçiminden geçiyor
34 HARFTEN OLUŞAN ORTAK TÜRK ALFABESİ KABUL EDİLDİ
Toplantıda ilk olarak 1991'de bilim insanları tarafından önerilen Latin tabanlı Ortak Türk Alfabesi projesinin kapsamlı şekilde gözden geçirildiği ve komisyon üyelerinin bu alfabe projesinde geliştirilmesi gereken hususlara ilişkin gerekli tespitleri yaptıkları vurgulanan açıklamada, şunlar kaydedildi:
"Bu özverili çalışmanın sonucunda, 34 harften oluşan Ortak Türk Alfabesi önerisi üzerinde uzlaşıldı. Önerilen alfabedeki her harf, Türk dillerinde bulunan farklı fonemleri temsil etmektedir."
"TÜRK HALKLARI ARASINDA KARŞILIKLI ANLAYIŞ VE İŞ BİRLİĞİNİ TEŞVİK EDİYOR"
Açıklamada, toplantının başarıyla sonuçlanmasının tarihi bir önem taşıdığına dikkat çekilerek, "Ortak Türk Alfabesi'nin geliştirilmesi, Türk halkları arasında karşılıklı anlayış ve iş birliğini teşvik ederken, onların dil mirasını da korumaktadır" değerlendirmesinde bulunuldu.
Türk Akademisi ve Türk Dil Kurumu olarak bu süreçteki değerli katkılarından dolayı Türk devletlerinin hükümetlerine ve komisyon üyelerine teşekkür edilen açıklamada, "İlgili tüm kurumlar, önerilen Ortak Türk Alfabesi'nin uygulanmasını etkin şekilde desteklemeye davet edilmektedir" ifadesine yer verildi.
Bağımsız Türk devletlerinin dünyadaki konumu
DÜNYADA KAÇ BAĞIMSIZ TÜRK ÜLKESİ VAR?
Dünya üzerinde şu an 7 bağımsız Türk devleti bulunuyor. O ülkeler şöyle:
* Türkiye
* Azerbaycan
* Kazakistan
* Kırgızistan
* Özbekistan
* Türkmenistan
* Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Bunun dışında bağımsız olmayan, çoğu Rusya sınırları içerisinde yer alan özerk Türki cumhuriyetler bulunuyor.
Söz konusu özerk devletlerde Gagavuz, Tatar, Uygur, Yakut gibi Türk halklarının çeşitli grupları hayat sürüyor.
TÜRKİ CUMHURİYETLER AVRUPA'DA MI YOKSA ASYA'DA MI?
Bugün bağımsız olan 5 Türk devleti daha önce Sovyetler Birliği sınırları içinde özerk olarak yer alıyordu.
1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan bu ülkelerden Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan'ın tamamı Asya kıtasında yer alıyor.
Azerbaycan ve Kazakistan sınırları ise Türkiye gibi Avrupa ve Asya kıtasını kapsıyor.
Türkiye'nin yüzölçümünün yüzde 3'ü, Azerbaycan'ın yüzölçümünün yüzde 15'i, Kazakistan'ın yüzölçümünü yüzde 15'i coğrafi olarak Avrupa kıtasında yer alıyor.
Öte yandan sınırları Avrupa ve Asya kıtalarında yer alan ülkeler, Avrasya ülkesi olarak da adlandırılıyor.
Avrupa kıtası sınırları haritası: Coğrafi olarak Ural Dağları, Ural Nehri ve Hazar Denizi, Avrupa'nın doğu sınırı olarak kabul ediliyor. Güneydoğu sınırını Kafkas Dağları belirlerken, güney sınırında Karadeniz ile İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı bulunuyor.
TÜRK HALKLARININ YAŞADIĞI ÖZERK BÖLGELER
* Sincan Uygur Özerk Bölgesi: Doğu Türkistan, Çin'e bağlı özerk cumhuriyet. Gayriresmi bayrağı Gökbayrak. Nüfusun yüzde 61.14'ünü Uygurlar, Salarlar ve Yugurlar gibi Türk halkları oluşturuyor. Bölgedeki Türkler arasında İslam dini yaygın.
* Gagavuzya: Moldova'ya bağlı özerk cumhuriyet. Nüfusun yüzde 82,1'ini Gagavuz Türkleri oluşturuyor. Gagavuzlar arasında Hristiyanlık dini yaygın.
* Karakalpakistan: Özbekistan'a bağlı özerk cumhuriyet. Karakalpaklar'ın nüfusa oranı yüzde 32. Bunun dışında bölgenin yüzde 32'sini Özbekler, yüzde 25'ini de Kazaklar oluşturuyor.
* Nahçıvan: Azerbaycan'a bağlı özerk cumhuriyet. Türkiye ile sınırı bulunuyor. Nüfusun yüzde 99'unu Azerbaycan Türkleri oluşturuyor.
BAĞIMSIZ OLMAYAN ÖZERK TÜRKİ CUMHURİYETLER
* Tataristan: Nüfusun yüzde 56,3'ünü Türk halkları oluşturuyor. Tatarlar'ın oranı yüzde 53,2, Çuvaşlar'ın oranı ise yüzde 3,1. Tatarlar arasında İslam, Çuvaşlar arasında Hristiyanlık dini yaygın.
* Başkurdistan: Nüfusun yüzde 57,6'sını Türk halkları oluşturuyor. Başkurtlar'ın oranı yüzde 29.5, Tatarlar'ın oranı yüzde 25,4, Çuvaşlar'ın oranı ise yüzde 2,7. Başkurtlar ve Tatarlar arasında İslam, Çuvaşlar arasında Hristiyanlık dini yaygın.
* Çuvaşistan: Nüfusun yüzde 67,7'sini Çuvaş Türkleri, yüzde 2,8'ini ise Tatar Türkler'i oluşturuyor. Çuvaşlar arasında Hristiyanlık, Tatarlar arasında İslam dini yaygın.
* Tuva: Nüfusun yüzde 82'sini Tuva Türkleri oluşturuyor. Tuvalar arasında Budizm ve Tengricilik dini yaygın.
* Yakutistan: Nüfusun yüzde 51'ini Türk halkları oluşturuyor. Yakutlar'ın oranı yüzde 49,9, Dolganlar'ın oranı 0,2, Tatarlar'ın orası ise 0.7. Bölgedeki Türkler arasında Hristiyanlık ve Tengricilik dini yaygın.
* Altay: Nüfusun 40,7'ini Türk halkları oluşturuyor, Altaylar'ın oranı yüzde 34,5, Kazaklar'ın oranı ise yüzde 6,2. Bölgedeki Türkler arasında Şamanizm'in yanı sıra Tengricilik, Burhancılık ve Hristiyanlık da yaygın.
* Balkar: Asıl adı Kabardey-Balkarya olup çok uluslu bir yapıya sahip. Nüfusun çoğunu cumhuriyete adını veren Çerkes grubu Kabardeyler ve Balkar Türkleri oluşturuyor. Balkarlar'ın nüfusa oranı ise yüzde 11.5. Bölgede İslam dini yaygın.
* Dağıstan: Halkın yaklaşık yüzde 25'ini Türk halkları Kumuklar, Azeriler ve Nogaylar teşkil ediyor. Bölgede çeşitli Türk halkları ve Kafkasya halkları yaşıyor. Bu halkların arasında İslam dini yaygın olup, nüfusun yüzde 90'ı Müslümanlar'dan oluşuyor.
* Hakasya: Hakas Türkleri nüfusun yüzde 12'sini oluşturuyor. Hakaslar arasında Hristiyanlık yaygın.
* Karaçay: Asıl adı Karaçay-Çerkesya olup çok uluslu bir yapıya sahip. Nüfusun çoğunu ülkeye adını Çerkesler ve Karaçay Türkleri oluşturuyor. Türk halklarının nüfusa oranı yüzde 44,3 olup bunun yüzde 41'i Karaçay, yüzde 3,3'ü ise Nogay. Bölgede İslam dini yaygın.
DÜNYADA KAÇ TÜRK VAR?
Avrasya'da geniş bir coğrafyada dağınık olarak yaşayan ve Altay dilleri ailesinin bir alt kolunu oluşturan Türk dillerinin çeşitli konuşan etnik Türk halkları bulunuyor.
Dünyada 200-250 milyon arasında Türk bulunduğu ve bu nüfusun yaklaşık üçte birinin Türkiye'de yaşadığı tahmin ediliyor.
