Dil, yaşayan bir varlık olarak sürekli değişim gösterse de son yıllarda günlük konuşma dilimize yerleşen yabancı kökenli sözcüklerin artışı, Türkçenin sade yapısını tehdit ediyor.
Özellikle iş dünyasında sıkça duyduğumuz 'plaza dili' ve sosyal medyanın etkisiyle yayılan yabancı terimler, iletişimde anlaşılırlığı zorlaştırıyor.
İnternet kullanıcıları günlük hayatta sık kullanılan yabancı kelimeler ve anlamları ile ilgili sorgulamaları 2025 ve 2026 yıllarında yoğunlaştırdı.
Türk Dil Kurumu (TDK), bu yozlaşmanın önüne geçmek adına sık sık uyarılarda bulunarak kelimelerin Türkçe karşılıklarını hatırlatıyor.
Uzmanlar, yabancı sözcükler yerine yerli karşılıkların tercih edilmesinin kültürel devamlılık için hayati önem taşıdığını vurguluyor.
İşte dilimize pelesenk olan o kelimeler ve öz Türkçe karşılıkları...
TEST ETMEK YERİNE NE KULLANILIR?
Teknolojiden eğitime kadar hayatın her alanında karşımıza çıkan 'test etmek' ifadesi, aslında Türkçede tam karşılığı bulunan bir eylemi anlatıyor.
Bir ürünü, bir durumu veya bir kişiyi değerlendirirken kullanılan bu yabancı kökenli fiil yerine, dilimizin öz kaynaklarından gelen 'denemek' veya 'sınamak' sözcüklerini kullanmak çok daha doğru bir tercih oluyor.
TDK sözlüklerinde de belirtildiği gibi, bir şeyi denemek veya sınamak, o şeyin niteliğini anlamak için yapılan eylemi net bir şekilde karşılıyor.
Nüfus müdürlüğüne koşup bu soyadları sildiriyorlar!
DETAY KELİMESİNİN EŞ ANLAMLISI NEDİR?
Bir konuyu en ince noktasına kadar anlatmak istediğimizde sıkça başvurduğumuz 'detay' kelimesi, Fransızca kökenli bir sözcük olarak dilimize yerleşti.
Ancak bu kelimenin Türkçe karşılığı olan 'ayrıntı', hem söyleniş kolaylığı hem de anlam derinliği açısından çok daha işlevsel bir yapı sunuyor.
TDK güncel sözlük verilerine bakıldığında da ayrıntı kelimesinin, bir bütünün parçalarını ifade etmek için en uygun sözcük olduğu görülüyor.
AVANTAJ KELİMESİ TÜRKÇE Mİ?
Rekabetin yoğun olduğu günümüz dünyasında, öne çıkma durumunu ifade etmek için 'avantaj' kelimesini sıkça duyuyoruz.
Oysa bu kelimenin yerine Türkçede 'üstünlük' sözcüğü bulunuyor.
Bir durumda diğerlerine göre daha iyi bir konumda olmayı anlatan üstünlük ifadesi, cümlenin akışını bozmadan anlamı tam olarak veriyor.
Dil bilimciler, yabancı kelimelerin Türkçe karşılıkları konusundaki hassasiyetin, düşünce yapımızı da berraklaştırdığını belirtiyor.
Türkçenin 70 harfli rekortmen kelimesi, duyanları hayrete düşürüyor!
KRİTER NE DEMEK?
Bir değerlendirme yaparken temel aldığımız ölçüleri belirtmek için kullandığımız 'kriter' sözcüğü, günlük dilde en çok karşılaştığımız yabancı terimlerden biri olarak öne çıkıyor.
Bu kelime yerine kullanabileceğimiz 'ölçüt' sözcüğü ise Türkçe kökenli olup, bir yargıya varmak için başvurulan ilkeyi ifade ediyor.
Özellikle akademik ve resmi metinlerde ölçüt kelimesinin kullanımı, anlatımın gücünü artırıyor.
ANTİPATİK KELİMESİ NE ANLAMA GELİR?
Kişilerarası ilişkilerde, ısınamadığımız veya hoşlanmadığımız durumları tarif ederken 'antipatik' sıfatına başvuruyoruz.
Fransızcadan dilimize geçen bu kelime yerine 'sevimsiz' veya 'itici' kelimelerini kullanmak, duyguyu daha samimi ve net bir şekilde aktarmamızı sağlıyor.
Plaza dili kelimeleri arasında da sıkça rastlanan bu tür ifadeler yerine öz Türkçe sözcükleri seçmek, iletişimdeki yapaylığı ortadan kaldırıyor.
Anıtkabir'in mermerlerinin altında yatan derin mühendislik zekası!
EKSTRA NE DEMEK?
Alışverişten hizmet sektörüne kadar birçok alanda karşımıza çıkan 'ekstra' kelimesi, 'fazladan' anlamına geliyor.
Bir şeyin üzerine eklenen, olağanın dışında olan durumları belirtmek için 'fazladan' sözcüğünü kullanmak dilimizin doğallığına daha çok yakışıyor.
FULL ÇEKMEK NE DEMEK?
Özellikle doluluk oranını belirtirken veya teknolojik cihazların şarj durumundan bahsederken 'full' kelimesini kullanmak yaygın bir alışkanlık haline geldi.
İngilizce kökenli bu kelime yerine 'tam' veya 'dolu' sözcüklerini kullanmak yeterli oluyor.
'Depo full' demek yerine 'depo dolu' veya 'şarj full' yerine 'şarj tam' demek, Türkçenin sade yapısını korumamıza yardımcı oluyor.
Dil kimliği mi, kültürel rol mü? Yabancı dil konuşurken sesimiz neden değişiyor?
OBJEKTİF OLMAK NE DEMEK?
Bir olay veya durum karşısında kişisel duygularını karıştırmadan karar verme yetisini anlatmak için kullanılan 'objektif' kelimesi, dilimizde 'tarafsız' veya 'nesnel' sözcükleriyle karşılanıyor.
Bilimsel ve hukuksal metinlerde de sıkça vurgulanan nesnellik kavramı, dilin yozlaşması tartışmalarında da önemli bir yer tutuyor.
SEMPATİK NE DEMEK?
Antipatik kelimesinin zıttı olarak, sıcakkanlı ve hoşa giden kişileri tanımlamak için kullanılan 'sempatik' sözcüğü de dilimize Fransızcadan geçti.
Bu kelimenin Türkçe karşılıkları olan 'sevimli' ve 'cana yakın' ifadeleri, insan ilişkilerindeki sıcaklığı anlatmak için çok daha güçlü bir etki yaratıyor.
Beyazlayan saçlarınızın suçu kime ait? Anne, babanıza mı, yediklerinize mi?
TREND NE DEMEK?
Modadan teknolojiye, sosyal medyadan yaşam tarzına kadar her alanda duyduğumuz 'trend' kelimesi, bir dönem boyunca geçerli olan eğilimi ifade ediyor.
TDK, bu yaygın kullanım yerine 'eğilim' sözcüğünün tercih edilmesini öneriyor.
Türkçesi varken yabancı halini kullanmak, dilin zamanla kimliğini kaybetmesine neden olabiliyor.
ENTERESAN NE DEMEK?
Şaşırtıcı veya dikkat çekici bir durumu anlatırken başvurduğumuz 'enteresan' kelimesi yerine, Türkçede 'ilginç' veya 'ilgi çekici' sözcükleri kullanılıyor.
Sıradan olmayan, merak uyandıran olayları tarif ederken 'ilginç' demek, anlatımı daha yalın ve anlaşılır kılıyor.
