BESİM DALGIÇ
Kadın yazarların yaşadıkları başka bir tür zorluk da edebiyat adına söz söyleme hakkına sahip olduğunu sanan birtakım eleştirmenlerin ya da yazarların oluşturdukları erkek bariyerlerdi. Günümüzdeki bariyer ise artık çoğu yeteneksiz kişilerin yönetimindeki kapitalist kitap piyasasının elinde...
Gerçekte ülkemizdeki hikâye türünün geçmişi fazla sayılmasa da üslûplarıyla kadın yazarların üstünlüğü açıkça görülüyor. Tanzimat’la başlayan, Cumhuriyet döneminde gelişen, Sait Faik’le doruğa ulaşan hikâyeciliğimiz yine de zengin bir birikime sahip. Godard için sinema sinemaysa, edebiyat için de yazar yazardır; yazarlığınsa bir cinsiyeti yok. Ne bir ulusla özdeşleştirilir ne de bir dille... Dil sadece bir araçtır. Hülasa insana ait tüm yapıtlar evrenseldir, ortak kültürdür.
‘Gölgede Yaşamak’ kitabıyla 2011 Yunus Nadi Öykü Ödülü’nü kazanan Fadime Uslu da bu ortak kültürü oluşturan hikâyecilerden. Uslu’nun severek okuduğum hikâyelerini yirmi yıldır yayınlanan Sözcükler dergisinin ilk sayılarından beri biliyorum. Ancak onunla pandemiden 3-4 yıl önce Küçükkuyu’da Cevat Çapan’ı ziyaretim sırasında tanışmıştım. Yazdığı çocuk kitapları yanı sıra beş hikâye kitabı olan Fadime Uslu’nun ‘Bir Kıyıda’ adlı son kitabı 2026’da Can Yayınları’ndan çıktı.
VAROLUŞÇULUK MASALINA DÜŞMEYEN BİR ANLATIM
Kitapta 30 hikâye var. Fadime Uslu’nun anlatım üslûbu mekânlarla, olaylarla doğrudan ilgili değil. O, betimlemelerini kendine yönlendirerek hikâyelerini bu yapı üzerinden aktarıyor. Bir gizemin peşinde değil. Her şey apaçık, lafı dolandırmadan, varoluşçuluk masalına ya da günümüzün modası distopik anlatım tuzağına düşmeden, bilinç akışının da etrafından dolaşarak, kendiyle sohbet edermişçesine, zaman zaman başkalarını da kurgusuna katarak hikâyeleriyle bütünleşen bir yazar. Bu çok katmanlı anlatım, bir bakıma Virginia Woolf ’un ‘Dalgalar’ındaki karakterlerini ya da ‘Deniz Feneri’ndeki Mrs. Ramsay’i anımsatıyor.
Dünyanın her yerindeki meyhanelerdeki ilişkiler birbirini andırsa da -farkında mı bilmem ama- Uslu, ‘Sivil Av Tutanağı’ hikâyesinde Çiçek Pasajı’nda hiç gelmediği Cevat Çapan’lı, Fethi Naci’li, pandemi sonrası bir daha toplanılamayan yılların Cuma Masası’nı betimlemiş sanki. Buradaki “buluşmalara yeni katılan biri var bugün” diyerek sessizce kendini de dahil etmiş gibi...
HİKAYELERİNİ BİR HEYKELTRAŞ USTALIĞIYLA YONTUYOR
Yazar, ‘Bumerang Rotası’ ve kitaba adını veren ‘Bir Kıyıda’ hikâyelerinde kadınlar üzerinden oluşturulan ayrımcılığı ve geleneklerin kadınlarda yarattığı toplumsal baskının nesiller boyu yaşattığı açmazları yazarken hikâyelerini bir heykeltraş ustalığıyla yontuyor. Fadime Uslu son dönemlerde yazdığı hikâyelerde sadece fazlalıkları değil, kendince lüzumsuz gördüğü cümleleri de atıyor, arındırıyor; giderek daha az paragraf kullanarak tuhaf bir şiirselliğe eriyor. ‘Onulmaz’, ‘Bir Sokak Köpeğinin Karşısında’, ‘Rastlantı’, ‘Bir Başkasındaki’, ‘Mesafeden Doğan’ ve ‘Sesleniş’ adlı hikâyeleri bu türden kısa metinlerle örülü. Mondrian resimlerinde çizginin saflığını araması gibi, Fadime Uslu da adeta bu saflığın peşinde. Uslu, ‘Ölüler Aramızda’ hikâyesindeyse, James Joyce’un ‘Ölüler’ hikâyesine sanki bir selam gönderiyor. Özgün anlatımıyla Fadime Uslu’nun tüm hikâyeleri, okurun kendisi için bir şeyler bulabileceği ya da bir aidiyet hissedebileceği türden.
