Alman ilaç ve tarım kimyasalları şirketi Bayer'in, yabani otlarla mücadelede kullanılan Roundup ürününün kansere neden olduğu iddiasıyla açılan davaları çözmek için hazırladığı milyarlarca dolarlık anlaşma ABD'de mahkeme tarafından onaylandı. Missouri eyaletinin St. Louis kentindeki mahkeme, 20 Kasım Cuma günü verdiği kararla Bayer'in 7,25 milyar dolara kadar ödeme yapmasını öngören toplu uzlaşma anlaşmasına nihai onay verdi.
BBC'de yer alan habere göre karar, şirketin 2018 yılında Monsanto'yu satın almasının ardından karşı karşıya kaldığı ve yaklaşık on yıldır devam eden hukuk mücadelesinde önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Bayer, Roundup'ın kansere neden olduğu iddialarını reddederken uzlaşma anlaşmasının herhangi bir hukuki sorumluluğu kabul etmek anlamına gelmediğini savunuyor.
KANSER HASTALARINA 165 BİN DOLARA KADAR TAZMİNAT
Mahkeme tarafından onaylanan anlaşmaya göre Bayer'in iştiraki Monsanto, en fazla 21 yıl boyunca yıllık ödemeler yaparak toplam 7,25 milyar dolara ulaşabilecek bir tazminat fonu oluşturacak. Bu fondan Roundup kullandıktan sonra non-Hodgkin lenfoma adı verilen bir kanser türüne yakalandıklarını belirten kişilere ödeme yapılacak.
Tazminat miktarları, hastaların ilaca ne kadar süre ve hangi koşullarda maruz kaldıklarına, teşhis yaşlarına ve hastalığın ağırlığına göre belirlenecek.
Hak sahiplerine yapılması öngörülen bireysel ödemelerin yaklaşık 10 bin dolar ile 165 bin dolar arasında değişmesi bekleniyor.
Anlaşma, 17 Şubat 2026'dan önce Roundup'a maruz kaldığını belirten, hâlihazırda non-Hodgkin lenfoma teşhisi bulunan veya anlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonraki 16 yıllık süre içerisinde bu teşhisi alacak belirli kişileri kapsıyor.
"ON YILDAN FAZLA SÜREDİR ADALET BEKLEYEN MAĞDURLAR"
Davada kanser hastalarını temsil eden mahkeme tarafından görevlendirilmiş avukatlardan Christopher Seeger, kararı memnuniyetle karşıladı. Seeger, mahkemenin nihai onayının uzun yıllardır tazminat bekleyen Roundup kullanıcıları için önemli bir gelişme olduğunu belirtti.
Bazı davacı avukatları, önerilen tazminat miktarlarının geçmiş davalarda yapılan ödemelerin altında kaldığını savunarak anlaşmaya itiraz etmişti.
Ancak davaya bakan Yargıç Timothy Boyer, anlaşmayı adil ve makul buldu. Boyer, ödemelerin ertelenmesinin özellikle hastalığı ileri aşamada olan kişilerin tazminata ulaşmasını yıllarca geciktirebileceğine dikkat çekti.
Mahkemenin nihai onay kararı temyize açık olduğu için hukuki sürecin tamamen sonuçlanması, olası itirazların değerlendirilmesine bağlı olacak.
BAYER DAHA ÖNCE 10,9 MİLYAR DOLARLIK ANLAŞMA YAPMIŞTI
Roundup davaları, Bayer'in ABD'deki en büyük hukuki sorunlarından biri haline geldi. Şirket, 2020 yılında çok sayıda davayı çözmek amacıyla yaklaşık 10,9 milyar dolarlık uzlaşmaya gitmişti. Ancak sonraki yıllarda yeni davaların açılması nedeniyle hukuki mücadele devam etti.
Bayer, bugüne kadar Roundup kullandıktan sonra kansere yakalandıklarını iddia eden kişiler tarafından ABD'de yaklaşık 65 bin davayla karşı karşıya kaldı.
Bazı davalarda jüriler, davacılar lehine milyarlarca dolarlık tazminat kararları verdi.
Şirketin 2018 yılında Monsanto'yu 63 milyar dolara satın almasının ardından Roundup kaynaklı davaların Bayer üzerindeki mali yükü giderek arttı.
ABD YÜKSEK MAHKEMESİ BAYER LEHİNE KARAR VERMİŞTİ
Yeni uzlaşma anlaşması, ABD Yüksek Mahkemesinin haziran ayında Bayer lehine verdiği önemli kararın ardından geldi. Yüksek Mahkeme, Roundup kullandıktan sonra non-Hodgkin lenfomaya yakalandığını belirten Missouri sakini John Durnell'e ödenmesine hükmedilen 1,25 milyon dolarlık tazminat kararını bozmuştu.
Mahkeme, 7'ye karşı 2 oyla aldığı kararda, federal düzenlemelerin Roundup etiketine kanser uyarısı konulmasını zorunlu tutmaması nedeniyle şirketin eyalet hukukuna dayalı uyarı eksikliği davalarıyla sorumlu tutulamayacağına hükmetmişti.
Karar, Roundup hakkında açılan çok sayıda davanın hukuki dayanağını önemli ölçüde daralttı.
Bununla birlikte Yüksek Mahkeme, glifosatın insanlarda kansere neden olup olmadığını bilimsel olarak kesin bir sonuca bağlamadı.
KANSER TARTIŞMALARININ MERKEZİNDEKİ MADDE: GLİFOSAT
Roundup, ilk olarak 1974 yılında Amerikan tarım kimyasalları şirketi Monsanto tarafından geliştirildi. Ürün, yabani otların yok edilmesinde kullanılan glifosat adlı etken maddeyi içeriyor. Glifosat, tarımsal üretimde yaygın biçimde kullanılan herbisitler arasında bulunuyor.
Ancak maddenin insan sağlığı üzerindeki etkileri uzun yıllardır bilimsel ve hukuki tartışmalara konu oluyor.
Dünya Sağlık Örgütüne bağlı Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), 2015 yılında glifosatı "insanlar için muhtemelen kanserojen" anlamına gelen 2A grubuna dahil etti.
Ajansın değerlendirmesinde, insanlarda kansere ilişkin sınırlı kanıtlar ile deney hayvanlarında elde edilen bulgular dikkate alındı.
Buna karşılık ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), glifosatın insanlarda kansere neden olmasının olası olmadığı yönündeki değerlendirmesini koruyor. Kurumun glifosata ilişkin insan sağlığı ve kanser riski değerlendirmesini güncelleme çalışmaları da devam ediyor.
Bayer ise ürününün talimatlara uygun kullanıldığında güvenli olduğunu ve kanserle nedensel bağlantısının kanıtlanmadığını savunuyor.
TÜRKİYE'DE DE RUHSATI BULUNUYOR: ROUNDUP STAR
ABD'deki milyarlarca dolarlık anlaşmanın ardından Roundup markalı ürünlerin Türkiye'deki durumu da dikkat çekiyor.
Tarım ve Orman Bakanlığının resmî Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı'nda yapılan incelemede, Roundup Star adlı yabani ot ilacının Türkiye'de ruhsatlı olduğu görüldü.
Roundup Star, Bayer'in Türkiye'deki tarım ürünleri internet sitesinde de yer alıyor. Böylece ABD'de kanser davalarının odağındaki Roundup markasının glifosat içeren bir ürününün Türkiye'de de resmî ruhsata sahip olduğu görülüyor.
Bununla birlikte Türkiye'deki Roundup Star ile ABD'deki davalara konu olan farklı Roundup formülasyonlarının birebir aynı olduğu söylenemez.
BAYER: HUKUKİ RİSKLERİ AZALTMAK İÇİN ÖNEMLİ BİR ADIM
Bayer CEO'su Bill Anderson, mahkemenin uzlaşma anlaşmasını onaylamasının şirket açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu söyledi. Anderson, kararın geçmişte açılan ve gelecekte açılabilecek Roundup davalarından kaynaklanan hukuki riskleri azaltma stratejilerinin önemli bir parçası olduğunu belirtti.
Şirket, uzlaşmanın herhangi bir kusur veya sorumluluk kabulü içermediğini vurguladı.
