İzmir Ekonomi Üniversitesi (İEÜ) İnşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Celalettin Kozanoğlu, İzmir'deki mevcut binaların deprem güvenliği ve kentsel dönüşüm süreçlerine ilişkin kritik veriler paylaşarak önemli uyarılarda bulundu. Kentteki yapı stokunun yaşlandığını ve büyük bir bölümünün modern yönetmeliklerin gerisinde kaldığını belirten Kozanoğlu, kentsel dönüşüm taleplerindeki çarpıcı düşüşe dikkat çekti.
YAPI STOKUNUN YARISINDAN FAZLASI 50 YAŞINDA
İzmir'deki binaların mühendislik geçmişini sayısal verilerle ortaya koyan Prof. Dr. Kozanoğlu, mevcut yapıların deprem yönetmeliklerine göre dağılımını şu şekilde özetledi:
1975 Yönetmeliği: İzmir'deki binaların yüzde 52'si, güncelliğini yitirmiş olan 1975 yılı deprem yönetmeliğine göre inşa edilmiş durumda. Bu yapıların büyük bir kısmı 50 yaş sınırına dayanmış bulunuyor.
Kaçak Yapılar: Kentteki binaların yüzde 36'sı kaçak yapı statüsünde yer alıyor ve acil kontrol edilmesi gerekiyor.
1998 Yönetmeliği: Modern sayılabilecek 1998 yönetmeliğine göre inşa edilen binaların oranı ise yalnızca yüzde 12 seviyesinde kalıyor.
Kozanoğlu, özellikle 50 yaşını doldurmuş binalarda yaşayan nüfusun çoğunlukla 80-85 yaş aralığındaki yaşlı vatandaşlardan oluştuğuna işaret ederek, bu durumun kentsel dönüşüm kararlarını da etkilediğini vurguladı.
KENTSEL DÖNÜŞÜM TALEPLERİNDE %70'E VARAN DÜŞÜŞ
6 Şubat Kahramanmaraş depremleri sonrasında yükselen güvenlik endişesinin zamanla yerini durağanlığa bıraktığını belirten Prof. Dr. Kozanoğlu, kentsel dönüşüm taleplerinde son 1,5 yılda yüzde 60 ile 70 oranında bir azalma yaşandığını ifade etti. Bu azalmanın arkasındaki psikolojik ve sosyal faktörlere değinen Kozanoğlu, yaşlı bireylerin "doğduğu evde ölme" isteğinin süreci yavaşlattığını belirtti.
DEPREM RİSKİNİN ÜÇ TEMEL KAYNAĞI: ÖNCESİ, SIRASI VE SONRASI
Deprem riskinin büyük oranda insan kaynaklı hatalardan beslendiğini savunan Kozanoğlu, risk faktörlerini üç ana aşamada kategorize etti:
Yapım Öncesi: Dere yatakları ve tarım alanları gibi yanlış zeminlere imar verilmesi.
Yapım Sırası: Mühendislik projelerindeki hatalar, kalitesiz malzeme kullanımı, uygulama yanlışları ve denetim eksiklikleri.
Yapım Sonrası (Kullanıcı Hataları): Binalar teslim edildikten sonra restoran veya kuaför gibi işletmeler için kolon ve kirişlerin kesilmesi, baca geçirmek için taşıyıcı sisteme zarar verilmesi.
Prof. Dr. Celalettin Kozanoğlu
"120 METREKARELİK TOPLU MEZARLAR YERİNE 90 METREKARELİK GÜVENLİ KONUTLAR"
Kentsel dönüşümün bir tercih değil zorunluluk olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Celalettin Kozanoğlu, vatandaşların metrekare kaybı korkusunu bir kenara bırakması gerektiğini söyledi. Kozanoğlu, "120 metrekarelik toplu mezarlarda oturmak yerine 90 metrekarelik güvenli toplu konutlarda yaşamayı özendirmemiz gerekir" diyerek güvenliğin alan genişliğinden daha öncelikli olduğunu savundu.
Çözüm önerileri kapsamında sivil toplum örgütleri ve meslek odalarıyla iş birliğinin önemine değinen Kozanoğlu, binaların tıpkı araçlar gibi belirli periyotlarla yerinde incelenmesi ve periyodik denetime tabi tutulması gerektiğini ifade etti.
