Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri António Guterres, nöroteknolojilerin gelişmesinin devletlere insanların beyin faaliyetlerine erişme ve beyin işlevlerini değiştirme imkânı verebileceği uyarısında bulundu.
BM’nin 8 Ekim’de yayımladığı raporda, bu teknolojilerin kötüye kullanılmasının keyfi gözaltılara, zihinsel müdahalelere ve mahremiyet ihlallerine yol açabileceği ifade edildi. Teknolojilerin soruşturma, yargılama ve ceza infaz süreçlerinde kullanılması da riskli alanlar arasında gösterildi.
DÜŞÜNCELER KİŞİSEL VERİ OLARAK KORUNMALI
The New York Times’ta yer alan habere göre raporda, nöroteknolojilerin kullanımına ilişkin uluslararası hukuka uygun kurallar oluşturulması ve düşüncelerin son derece hassas kişisel veri olarak tanınması önerildi. Ceza adaleti süreçlerinde bu teknolojilere başvurulmadan önce açık rıza alınması gerektiği vurgulandı.
BM İnsan Hakları Ofisi Sözcüsü Jeremy Laurence, düzenlemelerin teknolojiler soruşturmalarda ve mahkemelerde yaygınlaşmadan önce yapılması gerektiğini belirtti.
BAZI ÜLKELER YASAL ADIMLAR ATTI
Şili, beyin faaliyetlerine ilişkin korumaları 2012 yılında anayasasına dahil etti. ABD’nin Kaliforniya, Colorado ve Montana eyaletlerinde de sinirsel verilerin korunmasına yönelik yasalar kabul edildi. Arjantin, Brezilya, Kolombiya ve Meksika’da benzer düzenleme önerileri gündeme geldi.
Hindistan’da ise polis, yaklaşık 20 yıldır Beyin Elektriksel Salınım İmzası (BEOS) adı verilen yöntemi bazı suç soruşturmalarında kullanıyor. Şüphelilerin beyin dalgalarını incelemeyi amaçlayan yöntemin bilimsel geçerliliği tartışmalı; test sonuçları Hindistan mahkemelerinde delil olarak kabul edilmiyor. Hükümetin 2008’de oluşturduğu bir komite de yöntemi yetersiz bulmuştu.
TÜKETİCİ CİHAZLARINDA DA VERİ RİSKİ VAR
Uyku, stres ve odaklanma gibi durumları takip eden giyilebilir nöroteknoloji ürünleri de veri güvenliği tartışmalarının odağında. Neurorights Foundation’ın 2024’te 30 şirketin gizlilik politikalarını incelediği araştırmaya göre, şirketlerin çoğunda beyin verilerinin kullanımına ilişkin yeterli sınırlamalar bulunmuyordu. Şirketlerin yarısından fazlası verilerin üçüncü taraflarla paylaşılmasına açıkça izin veriyordu.
TIPTA ÖNEMLİ FAYDALAR SAĞLIYOR
Nöroteknolojiler, felçli hastaların düşünce yoluyla ekranda yazı oluşturmasına ve robotik uzuvları kontrol etmesine yardımcı olabiliyor. BM’nin uyarısı, tıbbi faydalar sunan bu sistemlerin geliştirilirken insan hakları ve zihinsel mahremiyetin de korunması gerektiğine işaret ediyor.
