Amerika Birleşik Devletleri'ndeki (ABD) Stanford Üniversitesi ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) liderliğindeki 22 farklı kurumdan 25 bilim insanı, sosyal medya platformlarının insan psikolojisi üzerindeki etkilerini ölçen tarihin en büyük deneysel araştırmasını gerçekleştirdi.
Araştırma heyetinde Hunt Allcott, Matthew Gentzkow, Benjamin Wittenbrink, Juan Carlos Cisneros, Adriana Crespo-Tenorio, Drew Dimmery, Deen Freelon, Sandra González-Bailón, Andrew M. Guess, Young Mie Kim, David Lazer, Neil Malhotra, Devra Moehler, Sameer Nair-Desai, Brendan Nyhan, Jennifer Pan, Jaime Settle, Emily Thorson, Rebekah Tromble, Carlos Velasco Rivera, Arjun Wilkins, Magdalena Wojcieszak, Annie Franco, Chad Kiewiet de Jonge, Winter Mason, Natalie Jomini Stroud ve Joshua A. Tucker yer aldı.
ABD genelinde 2020 başkanlık seçimleri döneminde yürütülen bu dev çalışma, Facebook ve Instagram hesaplarını dondurmanın kullanıcıların mutluluk, depresyon ve anksiyete düzeyleri üzerindeki doğrudan etkilerini gözler önüne serdi.
Projenin koordinasyonunu üstlenen Matthew Gentzkow, sonuçların akademik bağımsızlık çerçevesinde eksiksiz paylaşıldığını duyurdu.
BİNLERCE KULLANICIYA HESAPLARINI KAPATMALARI İÇİN ÖDEME YAPILDI
Araştırma kapsamında günde en az 15 dakika platformları kullanan 19.857 Facebook kullanıcısı ile 15.585 Instagram kullanıcısı seçildi.
Katılımcıların yüzde 27'si rastgele şekilde ana deney grubuna atanırken, kalan yüzde 73'lük kesim ise kontrol grubunu oluşturdu.
Deney grubundaki kişilere hesaplarını seçim öncesindeki 6 hafta boyunca tamamen kapalı tutmaları karşılığında 150 dolar ödeme yapıldı.
Kontrol grubuna ise sadece ilk hafta deaktivasyon uygulamaları için 25 dolar verildi.
Anket çalışmaları, Ulusal Fikir Araştırma Merkezi (NORC) tarafından 8-21 Eylül tarihlerinde baz hat, 4-18 Kasım tarihlerinde ise bitiş çizgisi anketleri şeklinde düzenlendi.
Hesaplar 23 Eylül günü toplu olarak donduruldu; kontrol grubu 30 Eylül günü, deney grubu ise 4 Kasım günü yeniden erişim sağladı.
Birden fazla hesabı olanlar tüm profillerini devlete bildirecek
FACEBOOK VE INSTAGRAM HESAPLARINI DONDURANLARIN MUTLULUK SEVİYESİ YÜKSELDİ
Altı haftalık dondurma sürecinin sonunda Facebook kullanan deney grubundaki kişiler, kontrol grubuna kıyasla mutluluk, depresyon ve anksiyete kriterlerinden oluşan duygu durum endeksinde 0.060 standart sapma değerinde net bir iyileşme bildirdi.
Bu sonuç, 61 farklı siyasi ve psikolojik çıktı arasında yapılan çoklu hipotez testleri sonucunda q değeri 0,002 olarak istatistiksel açıdan son derece güçlü bulundu.
Instagram hesaplarını donduran grupta ise duygu durum endeksinde kontrol grubuna göre 0,041 standart sapma düzeyinde pozitif bir artış tespit edildi.
Bu değer tekil analizde p değeri 0,016 ile anlamlı çıksa da çoklu test düzeltmesinde q değeri 0,139 seviyesine ulaştı ve önceden tescil edilen yüzde 5 anlamlılık eşiğinin altında kaldı.
Araştırmada kullanılan üç temel soru Avrupa Sosyal Anketi Refah Modülü üzerinden geliştirildi ve güvenilirlik katsayısı Facebook için 0,79, Instagram için 0,78 olarak ölçüldü.
INSTAGRAMI KAPATMAK EN ÇOK GENÇ KADINLARA YARADI
Araştırmacıların yürüttüğü keşifsel alt grup analizleri, platformların dondurulmasıyla elde edilen psikolojik faydaların yaş ve cinsiyete göre ciddi farklılıklar içerdiğini gösteri.
Facebook uygulamasından uzaklaşmanın getirdiği olumlu etkiler büyük oranda 35 yaşın üzerindeki olgun kullanıcılar, kararsız seçmenler ve üniversite diploması olmayan bireyler arasında yoğunlaştı.
Facebook için yaş ayrımında p değeri 0.046 olarak hesaplandı.
Diğer taraftan Instagram dünyasından uzaklaşmanın sağladığı ruhsal ferahlık tamamen farklı bir kitleden kaynaklandı.
Analizler, Instagram etkisinin neredeyse tamamen 18 ile 24 yaş arasındaki genç kadınlar tarafından domine edildiğini ortaya koydu.
Bu yaş grubundaki genç kadınlar Instagram hesaplarını dondurduklarında, duygu durum endekslerinde 0,111 standart sapma gibi muazzam bir iyileşme yakaladı.
Diğer yaş ve cinsiyet gruplarında ise Instagram'ı kapatmanın etkileri sıfıra yakın çıktı ve istatistiksel bir anlam taşımadı.
Sosyal medyadaki yankı odalarına dikkat: Radikalleşme kapıda
BOŞA ÇIKAN ZAMAN YİNE AKILLI TELEFON UYGULAMALARINDA HARCANDI
Çalışmanın en teknik bölümlerinden birini, kullanıcıların ekran sürelerini arka planda otomatik ölçen pasif takip verileri oluşturdu.
Facebook örnekleminin yüzde 29'u, Instagram örnekleminin ise yüzde 25'i telefonlarına izleme yazılımı kurulmasını kabul etti.
Kontrol grubundaki kullanıcılar günlük ortalama Facebook uygulamasında 51 dakika, Instagram uygulamasında ise 25 dakika harcıyordu.
Toplam sosyal medya kullanımı ise sırasıyla 108 ve 126 dakika olarak belirlendi.
Hesap dondurma işlemiyle Facebook kullanımı günlük 37 dakika, Instagram kullanımı ise 20 dakika azaldı.
Instagram hesaplarını kapatanların boşa çıkan zamanlarının tamamı, Facebook'u kapatanların ise dörtte üçü anında diğer akıllı telefon uygulamalarına kaydı.
Facebook'u donduranlar Instagram kullanımını günde dört dakika artırdı.
Ayrıca her iki gruptaki kullanıcılar Twitter, Snapchat, Tiktok, Youtube, internet tarayıcıları ve diğer mesajlaşma uygulamalarında geçirdikleri süreleri birkaç dakika yükseltti.
Bu durum, Instagram'ı donduranların çevrim dışı zamanında hiçbir artış yaratmazken, Facebook grubunda ise sadece günlük dokuz dakikalık küçük bir çevrim dışı zaman artışı sağladı.
Ruhsal iyileşmenin temel nedeni boşa çıkan zaman değil, platformların kendilerine has kullanıcı deneyimi oldu.
SOSYAL MEDYADAN UZAKLAŞMAK KLİNİK TERAPİLERİN YÜZDE 20'Sİ KADAR ETKİ ETTİ
Bilim heyeti, elde edilen psikolojik değişim oranlarını somutlaştırmak adına çeşitli toplumsal ve bilimsel kriterlerle kıyasladı.
Orijinal anket birimlerine göre hesaplandığında, elde edilen ortalama duygu durum artışı, toplumdaki insanların yüzde 3,8'inin kendisini bazen yerine genellikle mutlu hissettiğini beyan etmesiyle aynı büyüklüğü ifade etti.
Demografik analizlerde, duygu durum endeksini üniversite mezunlarında 0.09 standart sapma, aylık geliri 50.000 ile 100.000 dolar arasında olanlarda 0,16 standart sapma, siyahi ve Hispanik vatandaşlarda 0,23 standart sapma daha yüksek olduğu görüldü.
Kadınların endeksi erkeklerden 0,22 standart sapma daha düşük çıkarken, Cumhuriyetçilerin ruh hali Demokratlardan 0.48 standart sapma daha pozitif ölçüldü.
Kontrol grubunun ruh sağlığı seçim haftasında baz hatta göre 0,07 ila 0,09 standart sapma geriledi; yani hesap dondurmak seçim stresinin yarısından fazlasını sildi.
Ayrıca, 419 rastgele klinik deneyi inceleyen van Agteren meta-analizine göre bilişsel davranışçı terapi and meditasyon gibi 9 farklı psikolojik müdahale türü ruh sağlığını ortalama 0,27 standart sapma düzeltiyor.
Bu doğrultuda Facebook ve Instagram'ı dondurmak, profesyonel bir terapinin sağladığı faydanın sırasıyla yüzde 15'i ve yüzde 22'si kadar bir ruhsal iyileşmeyi bedelsiz sundu.
ABD genelinde 2008 ile 2022 yılları arasında 18-24 yaş grubunun ruh sağlığındaki 0,37 standart sapma değerindeki tarihsel çöküş dikkate alındığında ise Instagram'ı kapatmanın sağladığı fayda bu kaybın yüzde 17'sine denk geldi.
Ekran başında geçen saatlerin ağır faturası: Çocukların hayatı paramparça
GEÇMİŞTEKİ KÜÇÜK ÖLÇEKLİ ÇAŞLIŞMALAR YANILTICI SONUÇLAR VERDİ
Dev araştırma, kendisinden önce yapılan en büyük deneyi 20 kat aşan bir örneklem büyüklüğüne ulaştı.
Literatürde en az bir hafta sosyal medya bırakma kriterini karşılayan sadece yedi rastgele deney saptandı.
Bu çalışmalar arasında Mosquera 0,02 standart sapma ile en düşük, Lambert ise 140 kişilik küçük örnekleminde 0,47 standart sapma ile en yüksek etkiyi rapor etti.
Geçmiş 7 çalışmanın güven aralığı genişliği ortalama 0,28 standart sapma olurken, bu çalışmanın Facebook güven aralığından 4,60 kat daha geniş bir belirsizlik içerdiğini gösterdi.
Eski çalışmaların genel ağırlıklı ortalaması 0,11 standart sapma olarak hesaplandı.
Aslında Braghieri ve arkadaşları tarafından yapılan yarı deneysel çalışmada, Facebook platformunun 2004 ve 2005 yıllarında üniversitelerde ilk yayılış döneminde öğrencilerin ruh sağlığını 0,085 standart sapma gerilettiği belirlendi.
Araştırmacılar, literatürdeki 226 gözlemsel ve anket bazlı çalışmayı kapsayan Hancock meta-analizini de inceleyerek, klasik kesit veri ve boylamsal anket tasarımlarının tamamen öngörülemez yönlerde sapmalı sonuçlar ürettiğini ve nedensellik ilişkisini yanlış yansıttığını ispat etti.
META ŞİRKETİ SONUÇLARI SANSÜRLEME YETKİSİNE SAHİP OLMADI
Araştırma ekibi çalışmanın önemli kısıtlamalarına da şeffaflıkla değindi.
İlk olarak, sonuçlar sadece belirli bir ücret karşılığında deneye katılmayı kabul eden örneklem üzerinde ölçüldü.
İkinci olarak, 2020 yılı verilerine göre Facebook üzerindeki içeriklerin yalnızca yüzde altısı siyasetle ilgiliydi ve Meta şirketi akışlardaki siyasi içerik payını algoritmik olarak azalttığını bildirdi.
Siyasi katılım düzeyleri ile sivil sayfaları takip etme oranları incelendiğinde, deaktivasyon etkisinin seçim dönemine özgü olmadığı, genel bir kullanıcı deneyimi sonucu doğduğu anlaşıldı.
Deney sürecinde bazı kullanıcıların kurallara tam uymadığı, deaktivasyon uyum katsayısının Facebook için 0,871, Instagram için 0,893 olduğu saptandı.
Katılımcıların anket tamamlama oranlarında deney grubu lehine yüzde ikilik bir erken cevaplama farkı doğsa da Lee sınırları analizleri bu durumun ana sonuçları bozmadığını kanıtladı.
Son olarak, bağımsız akademisyenlerin Meta araştırmacılarıyla yürüttüğü bu ortaklıkta, veri analiz planı ve nihai metin üzerinde tam yetki akademisyenlere verildi ve Meta şirketinin ticari kaygılarla sonuçları engelleme veya sansürleme yetkisinin bulunmadığı hukuki güvence altına alındı.
