Back To Top
‘İran ve turan’

‘İran ve turan’

- A +

İlk asırdan itibaren Sünnî-Şiî ayrışması aslında siyasidir. Zaten başta ayrışmanın adı da Hâşimî-Emevî çekişmesiydi. Fakat o çağlarda dünyanın her yerinde bu tür büyük ihtilaflar dinden güç devşirirdi. Alexandre Adler’in tabiriyle “Arap Sünniliği” (daha uygun ifadesiyle “Arap Selefîliği”), ta Emevîler’in Mevâlîler’i dışlayan Arapçı politikasından beri İranlılara ve Türkler’e sürekli ötekiler olarak bakmış, İslâm’ın asıl sahibi olarak kendisini görmüştür.

Hâlbuki Ceyhun nehrinin ikiye böldüğü bir elmanın iki yarısı gibi olan  “İran ve Turan” daha İslâm’ın ilk yüzyılında İslâm coğrafyasına katılmışlar, İslâm’a altın çağını onlar yaşatmışlardır. İslâm’ın ilk kültür tarihçilerinden Câhız “Araplar yöneticilik bilgilerini İranlılardan aldılar” der. İran coğrafyası İslâm medeniyetine İbn Sina, Bîrûnî, Gazâlî gibi sayısız âlim ve düşünür verdi. Öte yandan Turan coğrafyası da İslâm medeniyetine en büyük hadis âlimi Buhârî, İslâm kelâmının akılcı mezhep önderi Mâtürîdî, İslâm felsefesinin abide şahsiyeti Fârâbî gibi sayısız âlim ve düşünür kazandırdı.

***

Gelmek istediğim yer, bugünkü Türkiye-İran ilişkileridir. Konunun siyasi yönünü uzmanları konuşur; ben ise, biri on üç yıl önce, diğeri yenilerde basılmış iki eser üzerinden fikrî ve dinî ilişkiler boyutuna değineceğim. İlk eser, Fransız tarihçi ve gazeteci Alexanre Adler’in yazdığı, M.A. Erginöz’ün çevirdiği (Rendez-voux avec l’Islam (İslam’la buluşma); diğeri akademisyen-ilâhiyatçı Asiye Tığlı’nın İran’da Entelektüel Dinî Düşünce Hareketi başlıklı, mutlaka okunması gereken doktora çalışması.

Adler’in eserindeki tezi, Türkiye-İran yakınlaşmasının, hem mümkün hem dünya barışı için gerekli hem de İslâm dünyası için –kendisinin “Arap Sünniliği”ne bağladığı- aşırılıktan kurtulmanın tek yolu olduğudur. İki cümlesini aktarayım: “…Ortaklık yapan Türkiye ve İran’ın, bu yeni dünyamızda seslerini işittirme ve İsmail’in çocukları olan Arapları… bir intihardan koruyacak hareketleri beraberce bulabilmelerinin zamanı gelmiştir… Türkiye ve İran; sırt sırta, birbirine benzemeyen iki kardeş gibi fakat birbirlerine ortak uzun bir tarih ile yürekten bağlı, bugün ise ikisi de kendi tarzlarında belli bir çağdaşlığın zaferi adına çarpışıyorlar.”

(Yazarın bu kadar iyimser olduğu dönemin İran’da muhafazakâr demokrat Muhammed Hatemî, Türkiye’de yine muhafazakâr demokrat Ak Parti dönemi olduğunu hatırlayalım.)

Asiye Tığlı, modern İran’daki dinî düşünceler ile bunların temsilcileri üzerine çalışmalar yapmaktadır. Aslında -tarihine ve bugünkü iddialarına bakılırsa- bütün dünyadaki kültürel vs. gelişmeleri izlemesi gereken Türkiye’nin, yakın çevresindeki dinî, fikrî ve siyasi yapılardan bile yeterince haberinin olmadığı, onca üniversitesi bulunmasına rağmen bu konularda uzman sıkıntısı çektiği bilinmektedir. Bu ortamda Asiye Tığlı’nın ilgi alanı özellikle önemli ve –maalesef şimdiki fiili gerçek tam tersi olsa da- onun uzmanlığı son derece değerlidir.

Hâlihazırda İran bir din devletidir. Ama İran’da güçlü bir klasik ve modern felsefe var ve bu olgu daima yeni düşüncelerin gelişimine ortam hazırlar. Asiye Tığlı’nın tezinde incelediği “İran’da entelektüel dinî düşünce hareketi” bu ortamın ürünü olup, artısıyla eksisiyle mutlaka izlenmelidir.

***

Çağımızın düşünme biçimi, ideolojik ve siyasi gerçekliği karşısında, elmanın öteki yarısını, İran’ı daha yakından tanımak zorundayız. Özellikle de –şimdiki ayrıştırıcı ve kışkırtıcı şekliyle- sürdürülmesi aptallıktan başka bir anlam taşımayan mezhepçi ideolojiyi artık tarihin çöp sepetine atma zamanı gelmiştir. İran ve Turan’ın, dört asırdan beri birbirine silah patlatmamış olan bu iki ülke çocuklarının, yeni düşüncelerle ileriye doğru birlikte yürümelerinin kendileri, çevreleri ve dünya için ne kadar değerli olduğunu anlamaları gerekmektedir.

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
Fatih 01 Ağustos 2018 14:55
Günümüz de sünnilik islam demektir. diğer itikadi mezhepleri, özellikle de şia yı müslüman olarak göstermek islama verilebilecek en büyük zarardır. Maalesef günümüzde memleketin başındaki en büyük sıkıntı Sayın Çağrıcı gibi vehhabi zihniyetli oryantalist ilahiyatçılardır.
KARAR OKURU 26 Temmuz 2018 14:41
Batı dünyası mezhep ve ırk çatışmalarını nasıl geride bıraktı?Daha düne kadar (II.Dünya Savaşı) birbirini boğazlayan Avrupa Devletleri bu gün sınırları kaldırmış, ne mezhep çekişmeleri ne de ırkçı çatışmalar kalmıştır. Özellikle İslâm Dünyasına karşı birlikte hareket etme konusunda kararlı bir tavır sergilemektedirler. Bizim de kâfir deyip beğenmediğimiz Avrupa'dan öğrenmemiz gereken çok şeyler vardır. Başta Müslüman'ın Müslüman kardeşinin kanını dökmemesi ve birbirinin derdini sahiplenmesi. Bunları yapabildiğimiz ölçüde Allah'
KARAR OKURU 26 Temmuz 2018 00:10
Sayın Hocam, İran'ın esas gayesini anlamadığını anlıyorum. Biz Irak'ta, Suriye'de, Afganistan'da ve diğer İslâm Coğrafyasında İran'ı tanıdık. Kusura bakma artık bu milletin gençlerini ve diğer fertlerini İran'ın kucağına itemezsiniz. Galiba bizden çok İran'ın nasihata ihtiyacı var, onlara nasihat edin. Hükümetimizin siyasî kararlarına karışmam, her devletle siyasi ve ekonomik ilişkiler kurulabilir ve anlaşmalar yapılabilir, o ayrı bir konu...
KARAR OKURU 25 Temmuz 2018 20:43
İran Turan savaşları ta iskit Türkleriden beri vardır. Hayal kurmayın pers ırkçılğı ve şia tassubu var oldukça İrana güvemilmez. Farslar bu güne kadar müslüman olmayan hangi ülkeyle savaştı İran şiasının var olma meselesi batıyla ittifaktır. Dikkat Akdenize bir şia koridoru açıldı bu gözden kaçıyor eğer pakistanda parçalanıp batı illerinde okyanusa kadar şia devleti kurulursa KUZEY VE GÜNEY SÜNNİLİĞİ BİRBİRİNDEN KOPACAK çok bilen siyasilere duyrulur Türkiye ve Katar İranı desteklerken iyi düşünsün bence
KARAR OKURU 25 Temmuz 2018 17:59
Dinler var oldugu surece mezhepler de var olacaktir. Bundan kacis yoktur.
KARAR OKURU 25 Temmuz 2018 14:37
Sayın Çağrıcı, tarihte mezhebi nedenlerin de belirleyici olduğu savaşlar Osmanlılar ile Safaviler arasında meydana gelmişti. Malumunuzdur ki her iki taraf da Türk idi. Bu yüzden o savaşları Türklerle Farslar arasında değil de Türkler arasındaki bir iç savaş olarak görmek isabetli olmaz mı? 1924'de ise İngilizlerin yardımı ile Fars idaresi kuruldu ve ülke adı da resmen İran (Ari-an, beyazların yeri) yapıldı. Yeniden mezhebi nedenlerle savaş gerekmez. Yıkım olur. Ama İran nüfusunun yarısı Türklerden oluşur. Türklere şah döneminde eşek, İslam Cumhuriy
Analist 25 Temmuz 2018 13:53
Çok hümanist bir yazı. Ancak gelinen noktada, Tüm işaretler ve bu coğrafyanın ağır abilerinin çıkardıkları ses ve kokular muvacehesinde görünen o ki; bu bölgede karışıklığı, düzen olarak kilitleyecekleri ve kafalarını rahat ettirecekleri kalıcı çözüm olarak, şii - sünni çatışması çıkarılmasını, Türkiye'nin de bu çatışmada sünni dünyasının ana liderliğini kabullenmesini projekte ediyorlar. Bu coğrafyanın kaderini etkileyecek yakın gelecek fırtınalarında, umarım Türkiye, İslam dünyası ve Dünya barışı adına, incitici olmayan son
KARAR OKURU 25 Temmuz 2018 12:48
Hocam sizi kutluyorum.Fanatizmin/yobazliğin ayyuka çıktığı böyle bir dönemde değerlendirebilene en doğru imkanı hatırlatmış oluyorsunuz
MYarıcı 25 Temmuz 2018 11:36
Hocam mezhep fanatiklerinin tansiyonunu fırlattınız yine. Ben ne Şii ne Sünniyim ben yalnızca Müslümanım demek bu kadarmı zor.
musto 25 Temmuz 2018 11:25
Komutan iken şah olan AFŞAR türkü NADIR ŞAH dönemin osmanlı sultan 3 MURAT hana bir mektup yazar biz sizin sevdiklerinize hakaret etmeyi yasaklayalım sizde bizi 5'inci mezhep olarak tanıyın murat kabul eder ama ulema kabul etmez kabul edilseydi islamiyet daha'da güçlenecek hoşgörü öne çıkacak kendilerini islamın sahibi gören zümre olmayacaktı..
KARAR OKURU 25 Temmuz 2018 19:31
0
III.Murat değil I.Mahmud
musto 25 Temmuz 2018 20:37
0
Düzeltmeniz için teşekkürler.
metin p. 25 Temmuz 2018 10:50
Bir çok yorumcu iranlıların ve şiilerin halifelere ve ayşe anamıza küfrettiklerini iddia eder.Peki ispatı kitabı var mı?yoktur demiyorum ama bunları söylerken bir ispat etmek lazım değil mi?Bu kadar ağır bir suçlama hareket tarzımızı değiştirecek boyuttadır.Mutlaka belge ve kayıt lazım.Yoksa bilmeden bütün bir milleti düşman yaparız.
kararlı okur 25 Temmuz 2018 10:45
iran ve turan kardeşliğinin birinci şartı Türkiyenin irana siha ve iha verip pkkyı aynen burada yok edişi gibi yok edilmeleridir.
KARAR OKURU 25 Temmuz 2018 10:36
Yazının içinde büyük harfle kullanılan kelimenin başlıkta küçük harfle kullanılması.
Takipci 25 Temmuz 2018 10:24
Hocam, son paragrafta billurlaşan mesajiniz için teşekkürler. Suudiler liderliğinde araplar Israil yaninda yerlerini aldilar. Biz Turkler ve Iranlilar kendi cikarlarimiz için birlikte olmaliyiz diye düşünüyorum.
KARAR OKURU 25 Temmuz 2018 09:22
Fars Şii'ligi islamdan öc almak için sadece bir kılıftır. Hasimi-Emevi kavgasi"!? Ne alaka? Zerdüşt iblis Fars hangi hakla 4 buyuk halifeyi yargiliyor? Allah, Zerdüşt iblisi islama hakem mi tayin etti? Farslar, İran daki ve de diger Asya Turkleri, Arablar dahil kandirabildigi herkesi kendi iblis emeline alet ediyor. Dunyanin Şeytani Sion-ingliz, islamin Şeytani Farstir ve ikisi ortaktir.
kafalar karışıyor 25 Temmuz 2018 09:10
hocam dinimiz hak din değil mi? siyaset amaçlı mı kurgulandı diyorsunuz, tam anlamadık
KARAR OKURU 25 Temmuz 2018 08:26
Doğru soylersinde hocam suriyeli bebekleri katil esadla birlikte paramparca eden ıranlı milisler aşağılık katiller değilmi tc başkanı birleşmiş millet lerde yaptırıma hayır diyen türkiye nin elini isirmadim hz ömer hz ayse annemuze küfür eden iran a birlikte yurunemez
KARAR OKURU 25 Temmuz 2018 00:32
Aynen katılıyorum, iran çok zengin bir medeniyet. Orada yaşayan neredeyse iranın yarı nüfusunu oluşturan türk soylu halkları da urutmamak lazım. Kültürlaremiz aynı, ortak noktalarımız çok. Ama aynı coğrafyada yaşadığımıza göre arapları da ihmal etmemek lazım tabii.
KARAR OKURU 25 Temmuz 2018 00:13
SAYIN YAZAR siz hayal aleminde yaşıyorsunuz. Mahallemde bile VELAYETİ Fakih düşüncesinde olanlar var her gün HAZRETİ EBUBEKİR, ÖMER, VE OSMAN Efendimize hakaret edip küfrediyorlar. Osmanlı devletine ağza alınmayacak küfürler ediyorlar. Yavuz Sultan Selim padişahımıza küfrediyorlar. Senin fikirlerin ancak ŞİA hilalinin gerçekleşmesine olanak verir. Turan'ı İrana esir eder.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN