Türkiye'de emeklilik tartışmaları genellikle yaş ve prim günü üzerinden yürütülürken, sosyal güvenlik uzmanı Mehmet Akif Cenkci milyonlarca vatandaşı doğrudan ilgilendiren asıl belirleyici unsurun ilk sigortalılık başlangıç tarihi olduğunu açıkladı.
Köşe yazısında konunun tüm ayrıntılarını ele alan uzman isim, staj ve çıraklık döneminde sosyal güvenlik tescili yapılan bireylerin yıllar sonra büyük bir hak kaybıyla karşı karşıya kaldığını dile getirdi.
KISA VADELİ SİGORTA EMEKLİLİK BAŞLANGICINI GERİYE ÇEKMİYOR
Kamuoyunda sorunun sadece birkaç aylık prim eksiğinden kaynaklandığına yönelik yanlış bir algı bulunduğunu belirten Mehmet Akif Cenkci, meselenin özünün başlangıç tarihi olduğunu bildirdi.
Stajyer ve çıraklar için devreye giren sigorta kollarının normal bir iş sözleşmesiyle çalışan kişilerin durumuyla aynı nitelikte olmadığını anlatarak, çıraklık döneminde yalnızca iş kazası ile meslek hastalığı gibi kısa vadeli primlerin ödendiğini hatırlattı.
Yurt dışından araç getiren emekliler için yeni belge şartı
TEKNİK ENGEL YILLAR İÇİNDE BİRİKEN MAĞDURİYETİ ÖRTEMEZ
Söz konusu çalışma döneminde malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarını kapsayan uzun vadeli primlerin yatırılmadığına işaret eden Mehmet Akif Cenkci, mevcut mevzuatın emeklilik tarihini öne çekmeyi engellediğini vurguladı.
Ancak teknik gerekçelerin varlığının toplumsal talepleri yok saymaya dayanak oluşturamayacağını savunan Mehmet Akif Cenkci, hukuki tabloyu şu sözlerle özetledi:
"Stajyer ve çıraklar bakımından uygulanan sigortalılık ile normal bir hizmet akdi kapsamında çalışan kişinin sigortalılığı aynı kapsamda değildir.
Staj ve çıraklık döneminde esas olarak kısa vadeli sigorta kollarına yönelik primler söz konusudur.
Emekliliğin temelini oluşturan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin uzun vadeli primlerin bulunmaması nedeniyle bu kayıtlar emeklilik başlangıcını geriye götürmemektedir."
Mehmet Akif Cenkci
ÇALIŞANA GEÇMİŞTE SEÇME HAKKI VERİLMEYEN SİSTEM YÜKLENİYOR
Staj ve çıraklık yapan gençlerin o yıllarda çalışma hayatından uzak durmadığını ve iş ortamında fiilen ter döktüğünü kaydeden Mehmet Akif Cenkci, bugünün çalışanına tercih etmediği bir yapının fatura edildiğini söyledi.
Mevzuattaki adaletsizliğe dikkat çeken uzman isim, konuyu şu ifadelerle sorguladı:
"Bugün staj veya çıraklık başlangıcının emeklilikte dikkate alınmasını isteyen kişi, genç yaşında hangi sigorta kolundan prim yatırılacağına kendisi karar vermedi.
'Benim uzun vadeli sigorta primimi de yatırın' deme imkanına sahip değildi.
Prim oranını belirlemedi.
Sigortalılığın kapsamını seçmedi.
Kişinin belirleme imkanına sahip olmadığı geçmiş bir sistem tercihi, bugün bütün sonuçlarıyla kişinin üzerine bırakılmalı mıdır?
Bence Türkiye artık bu soruya cevap vermelidir."
Sosyal güvenlikte 18 yıllık sistem değişti: Kamu prim desteği sona erdi
AKTÜERYAL DENGELERİ KORUYAN MAKUL BORÇLANMA MODELİ
Sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengeleri ile kamu maliyesinin korunması zorunluluğuna değinen Mehmet Akif Cenkci, çözümün herkesi doğrudan başlangıç kabul etmek kadar basit olmadığını açıkladı.
Uygulanabilir bir çıkış yolu sunan uzman isim, ilk adımda SGK kayıtları, eğitim kurumları ve iş yeri bildirimlerinin ortak incelemeyle netleştirilmesini önerdi.
İkinci adımda ise bu tespit edilen süreler için kişilere uzun vadeli sigorta kolları yönünden kanunla borçlanma hakkı verilmesi ve bu işlemin sigorta başlangıcını geriye çekmesi gerektiğini aktardı.
SOSYAL DEVLET İLKESİNE UYGUN ERİŞİLEBİLİR ÖDEME PLANI
Borçlanma modelinin son ayağında vatandaşın bütçesini sarsmayacak mali şartların oluşturulması gerektiğini belirten Mehmet Akif Cenkci, hak sahiplerine altından kalkamayacakları ağır tutarların çıkarılmaması çağrısında bulundu.
Sosyal devlet anlayışıyla bağdaşan, makul ve ödenebilir bir ödeme çerçevesinin çizilmesini isteyen uzman isim, hem sistemin gelir-gider dengesini gözeten hem de çalışanın geçmişteki emeğini koruyan bir dengenin kurulabileceğini ifade etti.
EYT fırtınası dindi: Emeklilik başvuru sayısı normale döndü
2027 YILINDA SİYASETİN ÖNÜNE İKİ BÜYÜK DOSYA GELECEK
Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesi sonrasında ilk tescil tarihinin taşıdığı değerin toplum nezdinde çok daha görünür hale geldiğini dile getiren Mehmet Akif Cenkci, siyasetin takvimine değindi.
2027 yılına doğru ilerlerken olası bir erken seçim atmosferinde karar vericilerin karşısına iki dev başlığın çıkacağını duyurarak, kademeli emeklilik ile staj ve çıraklık sigortası taleplerinin masaya geleceğini ilan etti.
SEÇİM VAADİ YERİNE KALICI VE KÖKLÜ SOSYAL GÜVENLİK REFORMU
Meselenin geçici seçim vaatlerine kurban edilmemesi uyarısında bulunan Mehmet Akif Cenkci, stajyer ve çırakların beklentisinin yalnızca erken emeklilik şeklinde okunmasının büyük bir hata oluşturduğunu savundu.
İlk kayıtlı çalışma ilişkisinin sisteme dahil edilmesinin gerçek bir reforma kapı açacağını belirten sosyal güvenlik uzmanı, analizini şu değerlendirmeyle tamamladı:
"Siyasi partilerin yalnızca 'çözeceğiz' demesi yeterli olmayacaktır...
Staj ve çıraklık yapanların talebini yalnızca 'erken emeklilik talebi' olarak görmek eksik bir okumadır.
Asıl mesele, kişinin çalışma hayatıyla kurduğu ilk kayıtlı ilişkinin sosyal güvenlik sistemi içerisinde nasıl değerlendirileceğidir...
Bu soruya adil, uygulanabilir ve sürdürülebilir bir cevap verildiği gün staj ve çıraklık meselesi gerçek bir sosyal güvenlik reformuna dönüşür."
'Maaşım geç yattı, faizini alırım' diyenler dikkat: Yargıtay'dan emsal 3 ay kararı
