Volkswagen'in Almanya'nın Osnabrück kentindeki fabrikasında İsrail'in Iron Dome hava savunma sistemi için üretim yapılması planı, otomotiv şirketinin büyük ortaklarından Katar'ın itirazıyla tıkandı. Alman şirketiyle İsrailli savunma üreticisi Rafael'i doğrudan yan yana getirmeyen bir formül için bu kez Aşağı Saksonya eyalet hükümeti devreye girdi.
NDR'ye göre konu 4 Eylül'de Volkswagen denetim kurulunun gündeminde, 7 Eylül'de ise yeni bir niyet mektubu imzalanması planlanıyor. Volkswagen'in üst yöneticisi Oliver Blume de savunma sanayii şirketleriyle ileri düzeyde görüşüldüğünü doğrulayıp Osnabrück kararının yıl sonuna kadar verileceğini söyledi. Buna karşılık günümüz itibarıyla imzalanmış bağlayıcı bir sözleşme yok, Volkswagen ve Rafael de ayrıntılara ilişkin yorum yapmıyor.
Bir otomobil fabrikasında füze savunma sistemi konuşulmasının nedeni ise fabrikanın kendi geçmişinde saklı.
FİKRİ İLK ORTAYA ATAN RAFAEL DEĞİLDİ
Söz konusu tesis, Volkswagen'in sıradan bir fabrikası değil. Burası, Karmann-Ghia'yı üreten dünyaca ünlü üstü açılır otomobil uzmanı Karmann'ın fabrikasıydı. Şirket 2009'da iflas edince tesisi Volkswagen devraldı. O günden beri Porsche 718 ve MOIA minibüsleri gibi küçük seriler burada üretildi. Yaklaşık 2 bin 300 kişinin çalıştığı tesisin bu esnekliği, sonradan savunma sanayiinin ilgisini çeken özelliği oldu.
Sorun, bu bantlara verilecek işin kalmaması. Porsche üretimi sona erdi, kalan son modelin bandı da 2027 ortasında duruyor ve yerine verilmiş bir sipariş yok. Volkswagen, Aralık 2024'te IG Metall ile vardığı anlaşmada fabrika kapatmayacağını ve zorunlu işten çıkarma yapmayacağını taahhüt etmişti. Taahhüt tesisi kapanmaktan korudu ama boş kapasiteye ne konulacağı sorusunu ortada bıraktı. Grubun Avrupa'daki kapasite fazlasının Emden, Zwickau, Hannover ve Neckarsulm'u da tartışmaya açtığı pazarlığı haberimizde aktarmıştık.
Fabrikayı savunma sanayiine açma fikrini ilk gündeme getiren de İsrailliler olmadı. Alman silah üreticisi Rheinmetall'in bir heyeti Mart 2025'te tesisi yerinde inceledi ve şirketin üst yöneticisi Armin Papperger, burayı askeri araç üretimine uygun bulduklarını söyledi. Rheinmetall daha sonrasında vazgeçti ama o tarihte atılan tohum giderek büyüdü.
Almanya'da bu tartışmalar yeni gibi sunulsa da Rafael'in Almanlarla arası iyi. Şirket geçtiğimiz aylarda Almanya'daki ortaklığının 30 yılı aştığını kutladı. Spike füzelerini üreten EuroSpike ortak girişiminin yüzde 40 hissesi, Osnabrück'e ilk göz koyan Rheinmetall'in elinde. Diğer yüzde 40 Diehl Defence'in, kalan pay Rafael'in.
Almanya geçen yıl Spike alımı için 2 milyar euroluk sözleşme imzaladı. Yani soru ilk kez ortaklık kurmak değil, mevcut ilişkiyi fabrika katına taşımak. Kaynaklardan birine göre Rafael'in Avrupa üretimi için Almanya'yı seçmesinde bu ülkenin İsrail'e verdiği güçlü destek belirleyici oldu. Volkswagen ise İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana silah üretmedi. O dönemde Hitler'in ordusu için V1 füzesi ve askeri araç üreten şirket, bugün aynı tartışmanın eşiğinde.
GÖRÜŞMELER NİYET MEKTUBUNA KADAR İLERLEDİ
Bir yıl sonra arayış İsrail'e uzandı. Rafael seçeneği Mart 2026'da uluslararası basına yansıdı. Görüşmelerin ilk kapsamında ağır araçlar, fırlatıcılar ve jeneratör gibi destek unsurları vardı. Nisan'da basına yansıyan bilgilere göre ise Rafael, tesisi satın almak için bir niyet mektubu üzerinde anlaşmıştı. Aynı haberlerde füze parçası ve motor üretimi ihtimalinden de söz edildi, patlayıcıların başka bir tesiste üretileceği belirtildi.
Rafael'i masaya kimin getirdiği ise açıklanmadı, bilinenler taraflarca teyit edilmemiş haberlere ve isimsiz kaynaklara dayanıyor. Volkswagen yalnızca çeşitli aktörlerle görüştüğünü doğruladı ve kendi bünyesinde silah üretiminin söz konusu olmadığını yineledi. Plan kağıt üzerinde ilerlerken fren de Volkswagen'in kendi ortaklık masasından geldi.
KATAR KAMUOYU ÖNÜNDE HİÇ KONUŞMADI
Katar Yatırım Otoritesi'nin (QIA) İsrailli savunma şirketiyle anlaşmaya dönük kaygılarının görüşmeleri zorlaştırdığı Haziran ayında basına yansıdı. QIA'ya bağlı Qatar Holding, Volkswagen'de yaklaşık yüzde 17 oy hakkına sahip ve 20 üyeli denetim kurulunda iki Katarlı üye bulunuyor. Buna karşılık Katar tarafından kamuoyuna yapılmış tek bir açıklama yok. İtirazın varlığı yalnızca ajans ve gazetelerin isimsiz kaynaklarına dayanıyor.
Katar tarafı konu hakkında bir şeyler anlatmadı çünkü onlar zaten İsrail'i resmi olarak tanımıyor ve iki ülkenin ilişkileri Ekim 2023'te Hamas'ın saldırısıyla başlayan Gazze savaşından bu yana daha da bozuldu.
10 Temmuz'da ise uluslararası basında Katar'ın savunma ortak girişimini engellediği yazıldı. Ne var ki, Alman basınına göre Katar tarafı, Rafael'in tesisi tümüyle devralmasına nispeten sıcak bakıyor. Doğrudan ortaklığa göre "daha az" itiraz ediyor.
Katar'ın "Veto" tanımı ise hukuken tartışmalı. Volkswagen'in kamuya açık ana sözleşmesinde iki Katarlı üyenin tek başına kullanabileceği bir engelleme hakkı bulunmuyor, açıklanmış bir kurul oylaması da yok. Volkswagen Yasası'nın yarattığı yüzde 20'lik bloke edici azınlık ise Katar'a değil, Aşağı Saksonya'ya ait.
AŞAĞI SAKSONYA'NIN HESABI KAPASİTE VE İSTİHDAM
Osnabrück'ün de içinde bulunduğu Aşağı Saksonya, Volkswagen'de sıradan bir kamu otoritesi değil, yüzde 20 oy hakkı tutan ve bazı temel kararları tek başına bloke edebilen bir hissedar. Fabrikaların geleceği tartışmasında da çalışan tarafıyla aynı safta duruyor.
Eyaletin hesabı açık. Iron Dome üretimi hem 2027'de boşalacak kapasiteyi doldurabilir hem bölgede yeni iş imkanı yaratabilir. Başbakan Olaf Lies tesis için perspektif gördüğünü söyledi, Volkswagen'in tamamen çekilip bütün maliyeti kamuya bırakmasını da istemiyor.
Temmuz ortasından bu yana basına yansıyan modellerin ortak noktası, Volkswagen ile Rafael'i doğrudan ortak yapmadan üretimi mümkün kılmak. Seçenekler arasında eyaletin işletme şirketine ortak olması, tesisi satın alıp Rafael'e kiralaması veya Rafael'le ortak girişim kurması var. İddialar arasında yaklaşık 200 milyon euroluk kamu katkısından söz ediliyor fakat resmi kaynaklar rakamı teyit etmedi. Paranın niteliği, hangi bütçeden çıkacağı ve karşılığında alınacak pay da aynı şekilde bilinmiyor.
GEREKÇE İSTİHDAM AMA İŞ GARANTİSİ YOK
Projeyi taşıyan gerekçe istihdam olsa da ortada bağlayıcı bir iş garantisi henüz yok. Kaç kişinin çalışacağı, mevcut çalışanların devralınıp alınmayacağı, ücret ve toplu sözleşme koşullarının korunup korunmayacağı açıklanmadı.
Ne üretileceği de aynı ölçüde belirsiz. Mart'taki ilk haberlerde destek ekipmanı öne çıktı, Nisan'da füze parçası ve motor ihtimali eklendi, Ağustos sonunda yeniden Iron Dome bileşenleri vurgulandı. Kesin ürün listesi hiçbir aşamada açıklanmadı, patlayıcı ve harp başlığı üretiminin ise tesis dışında kalacağı bildirildi.
HİNDİSTAN İDDİASI VE EYLÜL TAKVİMİ
Söylentilerin arasına geçen ay bir de Hindistan eklendi. Basında, anlaşmaya karşı çıkan Katar yüzünden Rafael'in üretimi Hindistan'a kaydıracağı öne sürüldü. Bu iddia doğrulanmadı. Şirketin Hindistan'da yerel füze üretimi için yürüttüğü görüşmelerin ayrı bir başlık olduğu tahmin ediliyor ve bu görüşmeler, Katar'ın anlaşmayı engellediği yönündeki haberlerden önce basına yansımıştı.
Osnabrück'te kırılma noktası Eylül'ün ilk haftası. Denetim kurulunun 4 Eylül'deki gündeminde de yalnızca Rafael dosyası yok, Blume'nin çalışanlara yazdığı mektupta doğruladığı 50 bine varan istihdam kesintisi de aynı masada. Fabrikanın otomobilden füze savunmasına uzanan dönüşümünün kağıt üzerinden çıkıp çıkmayacağı o hafta belli olacak.
