Balkanlar'ın kadim melodilerini günümüze taşıyan geleneksel müzik aleti Lahuta, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu için uluslararası koruma kalkanına alındı. Arnavutluk'un başkenti Tiran'da yaşayan 70 yaşındaki Gjelosh Alia, yarım asırdır ahşaba şekil vererek bu kültürel sembolü yaşatan sayılı ustalardan biri olarak dikkat çekiyor. Tek telli yapısı ve mistik tınısıyla bilinen Lahuta, sadece bir enstrüman değil, bir ulusun direnişini ve tarihini temsil eden yaşayan bir efsane olarak kabul ediliyor.
BİR ÖĞRETMENİN ZAMANA DİRENEN ZANAATİ
Arnavut Dili ve Edebiyatı öğretmenliğinden emekli olan Gjelosh Alia, ömrünün 50 yılını Lahuta üretimine adadı. Tiran’daki küçük atölyesinde asırlık yöntemleri kullanarak üretim yapan Alia için bu iş, bir meslekten ziyade bir yaşam biçimi. Geleneksel çalgıların sessizliğe gömülmesine izin vermeyen emektar usta, her bir enstrümanı büyük bir titizlikle ve el işçiliğiyle hazırlayarak gelecek kuşaklara köprü oluyor.
UNESCO’DAN KRİTİK ADIM
9 Aralık itibarıyla Lahuta, UNESCO’nun "Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi"ne dahil edildi. Bu karar, enstrümanın küresel ölçekte tanınmasını sağlarken, aynı zamanda bu sanatın korunması için uluslararası bir sorumluluk doğurdu. Uzmanlar, bu tescilin Arnavut kültürünün nadide bir parçasının kaybolmasını engellemek adına hayati bir adım olduğunu vurguluyor.
DUT AĞACINDAN GELEN MİSTİK SES VE KEÇİ BAŞI SEMBOLÜ
Usta Alia, kaliteli bir Lahuta için malzeme seçiminin hayati önem taşıdığını belirtiyor. Üretimde öncelikli olarak dut ağacını tercih eden usta, zaman zaman ceviz ve kiraz ağaçlarını da sanata dönüştürüyor. Enstrümanın en karakteristik özelliği ise sap kısmında bulunan keçi başı figürü. Alia usta, bu motifin sıradan bir süsleme olmadığını, Arnavut halkının tarihteki gücünü, sarsılmaz direnişini ve karakterini simgelediğini ifade ediyor.
TEK TELLİ DESTANIN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ
Geleneksel Lahuta, ahşap bir gövde üzerine deri gerilerek hazırlanan ve tek telli uzun bir sapa sahip olan yaylı bir çalgı olarak tanımlanıyor. Yayla çalındığında çıkan lirik ve dramatik ses, yüzyıllardır destanların ve halk hikayelerinin anlatımında kullanılıyor. Sınırlı sayıda kalmış üreticiler arasında yer alan Gjelosh Alia, bu kültürel hazinenin hak ettiği değeri görmesi ve genç nesiller tarafından öğrenilmesi için atölyesindeki çalışmalarına ara vermeden devam ediyor.
