İki yıl önce Manisa'ya 1 milyar dolarlık yatırım ve 5 bin kişilik istihdam vaat eden BYD’ye vergi avantajı verildi. Ardından gemiler dolusu otomobil getirip satış rekoru kırdı. Bir süre sonra da Türkiye yatırımlarını askıya aldı. BYD dışındaki diğer otomobil şirketlerine uygulanan ek vergiler nedeniyle Çin hükümeti 2024'te Dünya Ticaret Örgütüne 'haksız rekabet' şikayetinde bulundu. DTÖ üyesi ülkeler arasındaki ticaret anlaşmazlıklarını incelemek üzere kurulan özel bir uzman heyeti (panel) hukuki değerlendirmesini önceki gün açıkladı.
İTİRAZ SÜRESİ 10 GÜN SONRA DOLUYOR
22 sayfalık taslak kararda Türkiye’nin elektrikli araçlara yönelik vergisinin DTÖ kapsamındaki tarife taahhütlerini aştığı ve Çin menşeli araçlara olumsuz muamele uygulandığı sonucuna varıldı. Uygulamanın uluslararası ticaret kurallarına aykırı olduğuna hükmedildi. Yeni Parti Milletvekili Yavuzyılmaz, 10 gün sonra itiraz süresinin dolacağını hatırlatarak itiraz edilmediği takdirde taslak kararın nihai karar olacağını ve bunun da Türkiye'ye yıllık maliyetinin kendi hesaplamasına göre 100 milyon dolara mal olacağını kaydetti.
TİCARET BAKANLIĞI: KARAR NİHAİ DEĞİL, TEMYİZ AŞAMASI VAR
DTÖ kararına ilişkin açıklama yapan Ticaret Bakanlığı, kararın nihai olmadığına vurgu yaparak istişare süreçlerinin devam ettiğini, temyiz hakkı olduğunu ve şu an tazminat ödeme durumu olmadığını kaydetti. BYD'ye tanınan vergi avantajından söz edilmezken, diğer Çinli şirketlere yönelik vergi artırımına, “Elektrikli araca geçiş sürecinde yerli ve milli üretim kapasitesinin geliştirilmesi, üreticilerimizin haksız ticaret uygulamalarına karşı korunması” gerekçe gösterildi.
BYD’DEN SONRA ÇİN’LE YENİ KRİZ
Türkiye’nin Çin ile otomotivde ikinci hayal kırıklığı... BYD’ye fabrika sözü karşılığında milyarlarca liralık teşvik verilmiş sonra şirket yatırımdan vazgeçmişti. Şimdi de diğer Çinli şirketlerin açtığı davada DTÖ Türkiye’yi haksız buldu. Elektrikli ve bazı hibrit araçlara uygulanan ek vergiler ayrımcı bulunarak kurallara aykırı sayıldı. Yeni Partili Yavuzyılmaz kararın yıllık en az 100 milyon dolara mal olacağını söyleyip Ticaret Bakanı’na temyiz çağrısı yaptı.
Dünya Ticaret Örgütü’nde (DTÖ) Türkiye ile Çin arasında otomobillere uygulanan ek vergiler nedeniyle yürütülen davada, çözüm sürecindeki ilk aşamada verilen ve henüz nihai olmayan panel kararını Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz açıkladı. Çin’in şikâyeti üzerine başlatılan yargılamada, Türkiye’nin elektrikli otomobiller ve bazı hibrit araçlara yönelik uygulamalarının önemli bölümünün uluslararası ticaret kurallarına aykırı olduğu sonucuna varıldı. Yavuzyılmaz’ın paylaştığı 122 sayfalık panel kararında, Türkiye’nin bazı araçlara uyguladığı ek vergilerle DTÖ kapsamındaki vergi sınırlarını aştığı ve Çin menşeli araçlara ayrımcı muamele yaptığı tespit edildi. Elektrikli araçlar ve belirli hibrit modellerdeki ek vergilerin DTÖ kurallarına aykırı olduğu belirtildi. Panel ayrıca Çin’den ithal edilen elektrikli ve menzili uzatılmış hibrit araçlara getirilen İthalat İzin Belgesi Sistemi kapsamındaki bazı şartları da ayrımcı buldu. Çin menşeli araçlar için servis ağı, yetkili temsilci, çağrı merkezi ve batarya gibi ek şartlar getirilmesinin DTÖ kurallarıyla bağdaşmadığı sonucuna varıldı. Türkiye, ek vergileri insan, hayvan ve bitki sağlığı ile doğal kaynakların korunması gerekçesiyle savundu. Ancak panel, Türkiye’nin bu vergilerin söz konusu amaçlar için gerekli olduğunu kanıtlayamadığına hükmetti. Kararda Türkiye’nin uygulamalarının tamamı ise ihlal olarak değerlendirilmedi. Türkiye’nin Serbest Ticaret Anlaşması (STA) yaptığı ülkelerden gelen araçları ek vergiden muaf tutması genel olarak DTÖ kurallarına uygun bulundu. Ancak Türkiye’nin STA yaptığı ülkeler arasında yer alan Venezuela’dan gelen araçların muaf tutulması konusunda Çin’in itirazı haklı bulundu. Yani panel, muafiyet uygulamasının genelini değil, Venezuela’ya yönelik kısmını DTÖ kurallarına aykırı değerlendirdi. İçten yanmalı motorlu araçlara uygulanan ek vergiler ile bazı hibrit araçlara yönelik vergiler konusunda ise Çin, Türkiye’nin uygulamalarının DTÖ kurallarına aykırı olduğunu kanıtlayamadı.
‘BU İŞİ ÇOCUK OYUNCAĞINA ÇEVİRİRSENİZ OLACAĞI BUDUR’
Yavuzyılmaz’ın hesaplamasına göre kararın uygulanması halinde Türkiye açısından ekonomik maliyeti yıllık en az 100 milyon dolar olacak. Bu tutar, güncel kur üzerinden yaklaşık 4,5 milyar liraya karşılık geliyor. Kararın kesinleşmesi halinde Türkiye’nin ihlal tespit edilen uygulamalarını DTÖ kurallarına uygun hale getirmesi gerekecek. Yavuzyılmaz yaptığı paylaşımda, “Çin Türkiye’ye ya zararımı hemen ödersin ya da bu tutarda bir ticari misilleme yaparım diyecek. Ticaret Bakanı Ömer Bolat’a sesleniyorum! Dünya Ticaret Örgütü’ndeki kararın temyizi için son gün 26 Eylül 2026! Bir an önce temyiz başvurusunu yapın! Ondan önce de bir zahmet istifa edin! 2 yılda 5 kez araçların ek vergi oranlarını değiştirirseniz, bu işi çocuk oyuncağına çevirirseniz, olacağı budur!” diyerek tepki gösterdi.
HÜKÜM İÇİN TEMYİZ SÜRESİ 26 EYLÜL’DE SONA ERECEK
Dünyanın en büyük elektrikli araç üreticilerinden Çinli BYD’nin Türkiye’de kuracağını açıkladığı fabrika yatırımı tam bir yılan hikayesine dönmüştü. Manisa’da yıllık 150 bin araç üretim kapasitesine sahip tesis kuracağını ve 5 bin kişiye istihdam sağlayacağını duyuran şirkete, yüzde 40’lık ithal araç vergisi muafiyeti getirilmişti. 2 yılda 61 bin araç satarak sadece vergi imtiyazıyla 500 milyon dolarlık kazanç sağlayan şirket, 150 bin araç üretim kapasiteli tesisi faaliyete geçirmesi beklenirken Türkiye yerine Macaristan’a fabrika kuracağını açıklamıştı. Tepkilerin odağındaki Sanayi Bakanlığı yetkilileri, ‘Şirketin yükümlülükleri devam ediyor’ dese de konuya ilişkin sorular tam olarak cevaplanamadı. Vatandaşlardan ise “Vergilerimizle başka ülkeye fabrika yapacaklar” tepkileri yükselmişti. Bu sürecin ardından gelen yeni krize ise sosyal medyada “Çinliler bize kazık atıyor üstüne Dünya Ticaret Örgütü’ne şikayet ederek bir de para vermemizi istiyorlar” eleştirileri yapıldı. Kararın temyize götürülmesi için son gün ise 26 Eylül 2026.
BAKANLIK: SÜREÇ DEVAM EDİYOR, KESİNLEŞMİŞ KARAR YOK
Ticaret Bakanlığı, DTÖ panel kararına ilişkin haberlere yazılı açıklamayla cevap verdi. Bakanlık, raporun Türkiye’ye otomatik tazminat ya da mali borç yükümlülüğü doğurduğu yönündeki değerlendirmelerin gerçeği yansıtmadığını belirtti. Panel kararlarının taraflardan birine otomatik ödeme zorunluluğu getirmediği vurgulandı. Raporun 28 Temmuz 2026’da yayımlandığı, Bakanlığın da 29 Temmuz’da konuya ilişkin değerlendirmesini kamuoyuyla paylaştığı hatırlatıldı. Açıklamada, panelin Türkiye’nin uygulamalarını sağlık, çevre ve tüketicinin korunması hükümleri çerçevesinde değerlendirdiği, bazı tedbirlere ilişkin Türkiye lehine yorumlara da yer verdiği ifade edildi. Bakanlık, elektrikli araçlara Mart 2023’ten itibaren uygulanan ilave vergiye yönelik panel değerlendirmelerine katılmadığını yineledi. Açıklamada, panel raporunun kesinleşmiş nihai bir karar olmadığı, Türkiye’nin temyiz hakkı bulunduğu belirtildi. Katılmadığı kısımlar için hukuki süreci işlettiğini aktaran Bakanlık, taraflar arasında istişarelerin sürdüğünü, temyiz süresinin karşılıklı mutabakatla uzatılmasının da değerlendirildiğini duyurdu.
