Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nin restorasyon sürecinde tarihi mermer döşemeler üzerinde yürütülen kamyonlu operasyon, resmi belgelerle yeni bir boyut kazandı. Bugüne kadar kamuoyuna ‘uluslararası standart’ olarak sunulan savunma hattı, bizzat Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın resmi yazısıyla parçalandı.
BİLİM KURULU ÜYESİ “NOTRE DAME’DA DA KULLANILDI” DEMİŞTİ
Aralık 2025’te Ayasofya’ya sokulan kamyon fotoğrafıyla birlikte kamuoyuna yansıyan tartışmalar sırasında, Ayasofya Bilim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Mehmet Selim Ökten tepki gören ağır vasıtanın kullanımını savunmuş ve “Fransa’daki Notre Dame Katedrali’nde de kullanıldı. Daha büyükleri de kullanıldı. Notre Dame’da kule vinç kullanıldı” ifadelerini kullanmıştı. Ökten’in bu sözleri, tarihi yapıdan içeri giren 20-30 tonluk iş makinelerine meşruiyet kazandırmak için en güçlü argüman olarak sunulmuştu. Ancak KARAR’da gündeme getirdiğimiz haberlerde, Notre Dame’da yapı içinde ağır tonajlı kamyonlu vinç kullanılmadığı fotoğraflarla belgelemiş, uzman görüşleri eşliğinde bu tarz yapılarda içeride örümcek tipi vinçlerin tercih edildiğini ortaya koymuştuk.
BAKANLIK’TAN RESMİ GERİ ADIM
İnanç Kıran
Tartışmaların ardından, kültür varlıkları üzerine çalışan araştırmacı İnanç Kıran kamuoyunda cevap bekleyen soruları CİMER üzerinden sordu. Kıran’ın dilekçesine yanıt, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı Vakıflar Genel Müdürlüğü’nden (VGM) geldi. VGM, verdiği yanıtta Bilim Kurulu Üyesi’nin iddialı kıyaslamasını boşa çıkardı. Resmi yanıtta, “Notre Dame Katedrali’nde kullanılan yöntemin birebir aynısının uygulandığı ifade edilmemiştir” denilerek emsal savunmasından vazgeçildi. Ayrıca Notre Dame’ın restorasyon sırasında 5 yıl kapalı olduğu hatırlatılarak, uzmanların tartışmalar sırasında vurguladığı “açık camide ağır tonaj riski” gerçeği de tescillendi.
‘DEPREM’ GEREKÇESİ, ‘HIZ’ ÇELİŞKİSİ
VGM cevabında ayrıca ağır makinelerin “deprem riskine karşı hızlı müdahale” için kullanıldığını savundu. Ancak aynı metinde “Hız unsuru kararlarda etken değildir” denilmesi dikkat çekti. Uzmanlar, Ayasofya’daki kamyonlu görüntünün ardından verdikleri görüşlerde “hızlı restorasyon” baskısının, Ayasofya gibi hassas bir yapıda geri dönüşü olmayan “mühendislik hatalarına” kapı araladığı uyarısında bulunmuştu.
ONAY BİLMECESİNDE TOP TACA ATILDI
Cevabın en can alıcı noktası ise yasal onay sürecine yönelik soruda yaşandı. İnanç Kıran, dilekçesinde ağır tonajlı kamyonun içeri girmesine izin veren Koruma Kurulu Kararı’nın tarih ve sayısını da sordu. Vakıflar Genel Müdürlüğü, bu spesifik soruya “Hangi kararların istendiği açıkça belirtilmediği için gönderilememiştir” diyerek kaçamak bir yanıt verdi. Koruma uzmanları, bu cevabın bir “topu taca atma” stratejisi olduğunu belirtiyor. Uzmanlara göre, bin yıllık mermerlere kamyon sokulması gibi radikal bir işleme Bölge Koruma Kurulu’nun onay vermesi koruma ilkeleri gereği imkansız. Uzmanlar, Bilim Kurulu’nun yasal karar mercii olan Koruma Kurulu’ndan onay almadan, bir oldu-bitti ile bu makineleri içeri soktuğuna dair şüphelerin bu yanıtla iyice güçlendiğini vurguluyor. Koruma dünyasının duayenlerinden, eski Ayasofya Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Zeynep Ahunbay, 1 Aralık’ta KARAR’a yaptığı değerlendirmede “Notre Dame’a kamyon girmedi, örümcek vinç kullanıldı” açıklaması yapmıştı. Ahunbay ayrıca “Peki proje İstanbul Bölge Kuruluna sunulmuş mu? Onay ne zaman alınmış?” sorusunu yöneltmişti. Kurul kararına ilişkin cevapsız kalan sorular, Bakanlığın resmi cevabıyla ‘itiraf edilmiş’ bir gerçek haline geldi.
YENİ DİLEKÇE YOLDA: “O KARARI TEKRAR SORACAĞIM”
Bakanlığın “açıkça belirtilmediği için gönderemedik” yanıtı üzerine araştırmacı İnanç Kıran yeni bir hamleye hazırlanıyor. Kıran, Ayasofya’nın içine ağır vasıta sokulması zorunluluğunun hangi tarih ve sayılı Kurul kararına dayandığını, “belirsizliğe yer bırakmayacak şekilde” yeniden soracağını açıkladı. Şimdi gözler, numarasız ve tarihsiz olduğu şüphesi doğan o ‘gizemli’ kurul kararına çevrildi.
