Türk tarihçiliğinin kutup yıldızı, akademisyen ve yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı’dan acı haber geldi. Koç Üniversitesi Hastanesi’nde diyabet ve böbrek rahatsızlıkları nedeniyle bir süredir tedavi gören ve 12 Mart Perşembe günü entübe edildiği açıklanan Ortaylı, aynı gün yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı. Vefat haberini gazeteci İzzet Çapa duyururken, akademi ve siyaset dünyasından taziye mesajları yağdı.
MÜLTECİ KAMPINDA DOĞDU
Ortaylı’nın hayatı, yıllar boyu bizzat anlattığı tarihin trajik bir parçası olarak başladı. Kırım Türklerinden olan annesi Şefika Hanım ve babası Kemal Bey, Stalin zulmünden kaçarak Avusturya’daki bir mülteci kampına sığınmıştı. Ortaylı, 21 Mayıs 1947’de bu kampta dünyaya geldi. Henüz iki yaşındayken ailesiyle Türkiye’ye göç eden Ortaylı, çocukluğunu Ankara ve İstanbul arasında, yüksek entelektüel bir iklimde geçirdi.
HALİL İNALCIK’IN RAHLESİNDEN DÜNYA KÜRSÜLERİNE
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Chicago Üniversitesi’nde ‘hocaların hocası’ Halil İnalcık ile yüksek lisans yapan Ortaylı, Viyana’dan Cambridge’e, Moskova’dan Oxford’a kadar dünyanın en saygın üniversitelerinde dersler verdi. 1989’da profesör olan Ortaylı, idari tarih konusundaki uzmanlığıyla Türkiye’de modern tarihçiliğin en önemli isimlerinden biri oldu.
TOPKAPI’NIN ‘GÜLERYÜZLÜ’ MÜDÜRÜ VE TELEVİZYONUN BİLGESİ
Ortaylı, Topkapı Sarayı Müzesi Başkanlığı döneminde müzeyi halka açan ve sevdiren isim oldu. Ancak onu asıl fenomen haline getiren, engin bilgisini televizyon ekranlarından halka aktarma biçimiydi. Bilgisayar kullanmayı sevmeyen, yazılarını ses kaydıyla editörlerine hazırlatan Ortaylı,Gemini şunu dedi:
ALAMETİFARİKASI: SİVRİ DİLİ VE SEMPATİSİ
Ortaylı, sadece bilgisiyle değil, ‘cahilliğe’ tahammül edemeyen nükteli diliyle de bir marka oldu. Karşısındakine en sert eleştiriyi yaparken bile kullandığı bilgece kelimeler, onun sivri dilini sempatik kılıyordu. Çok dil bilmesiyle ilgili tartışmalara ise mütevazı ama net bir cevap veriyordu: “Almanca, İngilizce, Rusça, Fransızca, İtalyanca bilirim; Farsça’yı bilirim, Arapça ise eh işte...”
SOSYAL MEDYANIN ‘CAPS’ FENOMENİ
Ortaylı, sadece akademik çevrelerde değil, gençler arasında da bir pop ikonuna dönüştü. Televizyon programlarındaki kendine has jestleri ve özellikle bilgisizliğe karşı tahammülsüzlüğünü yansıtan “Çok cahilsin, keşke ölsen” gibi ifadeleri, sosyal medyada milyonlarca kez paylaşılan ‘caps’lerin ilham kaynağı oldu. Ciddiyetle mizahı harmanlayan bu sert ama samimi üslup, onun yeni nesiller tarafından da bir ‘bilge figürü’ olarak benimsenmesini sağladı. Ortaylı’nın vefat haberinin ardından sosyal medyada onbinler duayen tarihçinin ardından başsağlığı dileğinde bulundu.
GÖÇMEN BİR AİLENİN ÇOCUĞUYDU
1947 yılında Avusturya’nın Bregenz şehrinde dünyaya geldi, iki yaşındayken ailesiyle birlikte Türkiye’ye göç etti. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü’nden mezun oldu ardından Viyana Üniversitesi’ne giderek Slav ve Doğu Avrupa dilleri üzerine yüksek lisansını tamamladı. 1974’te ise Ankara Üniversitesi’nde ‘Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler’ tezi ile doktorasını tamamladı. 1979’da doçent, 1989’da profesör oldu. Galatasaray ve Bilkent başta olmak üzere çok sayıda üniversitede ders verdi. 2005 ila 2012 arası Topkapı Sarayı Müzesi’nin Müdürü olarak çalıştı, 2018’de de Kültür ve Turizm Bakanlığı’na danışmanlık yaptı. Ortaylı, çeşitli televizyon ve YouTube kanallarında da düzenli olarak programlara katıldı. Ortaylı, 2001’de Aydın Doğan Ödülü’ne, 2006’6da İtalya’da ’Avrupa ile Akdeniz Arasında Lazio Ödülüne’, 2007’de Rusya’da Puşkin Madalyası’na, 2017’de de Türkiye’de Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülüne layık görüldü.
Ortaylı, tarihçi kimliğinin ve etkili hitabetinin yanı sıra kültürel birikimini yansıttığı eserleriyle de geniş kitlelere hitap etti. Eserleri arasında ‘İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı’, ‘Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek’, ‘Tarihin İzinde’ yer alıyor. Ortaylı’nın 2019’da çıkan kişisel gelişim ve nehir söyleşi kitabı ‘Bir Ömür Nasıl Yaşanır’ ise Türkiye’de uzun süre en çok satanlar listesinde yer aldı. Ortaylı’nın Ayşe Özdolay ile 17 yıllık evliliğinden Tuna isimli kız çocuğu bulunuyor.
