Rusya ile Ukrayna arasında devam eden savaşta, Kırım’ın Sivastopol (Sevastopol) kentinde bulunan tarihi bir kültür mekânı İHA saldırısının hedefi oldu. Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının 10 Haziran gecesi gerçekleştirdiği saldırıda, 1853-1856 Kırım Savaşı’nı anlatan ‘Sivastopol Savunması Panoraması’ Müzesi’nin çatısı isabet aldı. Çıkan dördüncü derece yangında müzenin iç bölümü tamamen yanarak kullanılamaz hale geldi. Rusya’nın 24 Şubat 2022’de başlattığı savaşta bugüne kadar her iki taraftan onbinlerce sivil hayatını kaybederken, yaşanan bu son gelişme cephede sadece insanların ölmediğini, insanlığın ortak tarihi ve kültürel mirasının da katledildiğini bir kez daha gözler önüne serdi.
TARAFLARIN KARŞILIKLI AÇIKLAMALARI
Saldırının ardından Rusya destekli Sivastopol Valisi Mihail Razvojayev ve Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, Rus panoramik savaş ressamlığının öncüsü Franz Roubaud imzalı devasa ‘6 Haziran 1855 Malakhov Kurgan Saldırısı’ panoramasının tamamen yok olduğunu açıklayarak durumu kamuoyuna duyurdu. Uluslararası kültür ve sanat yayınları da ilk raporlarında müzedeki eserin büyük zarar gördüğünü sayfalarına taşıdı. Buna karşılık Ukrayna Stratejik İletişim Merkezi ve yerel kaynaklar, müzedeki eserin tarihi geçmişine dair resmi kayıtları yayımladı. Aktarılan belgelere göre, müzede bulunan 1905 yapımı orijinal eser, İkinci Dünya Savaşı esnasında, Nazi Almanyası’nın 1942 yılındaki Sivastopol bombardımanında çıkan yangında büyük oranda yok olmuştu. 10 Haziran’daki İHA saldırısında kül olan devasa tuval ise, Sovyet yönetimi tarafından 1954 yılında orijinal taslaklar referans alınarak yeniden üretilen bir reprodüksiyon (kopya) çalışmasıydı.
SAVAŞIN TARİHSEL ARKA PLANI
Müzenin ve tablonun konusunu oluşturan tarihi süreç, 1853-1856 Kırım Savaşı’nın askeri neticelerine dayanıyor. Haziran 1855’te İngiliz, Fransız, İtalyan (Piyemonte) ve Osmanlı kuvvetlerinden oluşan birleşik ordu tarafından kuşatılan Sivastopol kenti ve çevresinde yaşanan çatışmalar, savaşın sonucunu belirlemişti. Kırım Savaşı neticesinde Çarlık Rusyası mağlup olmasına rağmen, bu dönemi kendi askeri tarihleri açısından önemli bir dönüm noktası olarak kabul etti. Bu doğrultuda inşa edilen müze ve içindeki panoramik eser, Rusya tarafından Kırım Savaşı’nın hatırasını canlı tutan tarihi bir merkez olarak konumlandırıldı.
ORİJİNAL PARÇALAR BAŞKA DEPOYA TAŞINMIŞTI
Rus devlet kanalı OTR’nin aktardığı son bilgilere göre, 1942’deki Nazi yangınından kurtarılabilen gerçek tarihi orijinal fragmanlar (orijinal parçalar), şans eseri ressamın 170. doğum yılı anısına düzenlenecek sergi için daha önce başka bir güvenli depoya taşındığı için bu İHA saldırısından zarar görmedi. Sivastopol Valisi Razvojayev, yanan Sovyet dönemi panoramasının orijinal taslaklar üzerinden sıfırdan üçüncü kez inşa edileceğini açıkladı. Rusya Kültür Bakanlığı, eseri yeniden hayata geçirmek adına en az 100 metre uzunluğunda devasa, yekpare bir tuval arayışına girdiklerini ve restorasyonun finansmanı için ülke genelinde bir bağış kampanyası başlattıklarını duyurdu.
ESER ASIRLIK BİR ÇARLIK PROPAGANDASI
Sivastopol’da alev alan müze ve içindeki devasa panorama, sıradan bir sanat eseri olmanın ötesinde, Çarlık Rusyası’nın ve ardından Sovyet rejiminin Kırım’daki emperyalist anlatısını meşrulaştıran en büyük propaganda aracı olarak biliniyor. 1853-1856 Kırım Savaşı, Kırım Tatar Türklerinin Çarlık tarafından yurtlarından sürülmesine, katledilmesine ve vatanlarının ellerinden alınmasına yol açan en trajik kırılma noktasıydı. Rus ressam Franz Roubaud’nun 1905 yılında tamamladığı 115 metrelik bu devasa dairesel tuval ise, Kırım’ın asıl yerli halkı olan Kırım Türklerini tamamen yok sayarak savaşı sadece “kahraman Rus askerlerinin Sivastopol savunması” olarak romantize ediyordu. 1942’deki Nazi bombardımanının ardından 1954’te Sovyet liderliği tarafından yeniden üretilen bu kopya, Kırım’daki Rus işgali hafızasını diri tutmak için bir ikon olarak kullanılıyordu.
