Yapay zekanın iş gücü piyasasındaki etkileri tartışılırken, en korunaklı meslek gruplarından biri olarak görülen hekimlik alanında çığır açan bir adım atılıyor. ABD'nin Utah eyaleti, sağlık alanındaki teknoloji girişimlerinin önünü açmak amacıyla yapay zekaya doğrudan teşhis koyma ve reçete düzenleme yetkisi tanıyacak ilk eyalet unvanını almaya hazırlanıyor.
Eyaletin yenilikçi teknolojileri test etmek için oluşturduğu "düzenleyici kum havuzu" (regulatory sandbox) mevzuatı kapsamında hayata geçirilecek program, yapay zekanın birinci basamak ve rutin sağlık hizmetlerini devralıp alamayacağına dair erken bir gösterge sunacak.
İLK AŞAMA: HAFİF VE ORTA ŞİDDETLİ AKNE VAKALARI
Yetkililer, kamuoyundaki endişeleri hafifletmek adına programın kapsamının ilk etapta son derece sıkı sınırlarla çevrildiğini belirtiyor. Bir yıl sürmesi planlanan pilot uygulama, yalnızca hafif ve orta şiddette akne (sivilce) şikâyeti bulunan hastaları kapsayacak.
Sistem üzerinden narkotik, bağımlılık yapıcı veya ağır sistemik ilaçlar verilemeyecek; yapay zeka yalnızca sınırlı sayıdaki topikal (haricen sürülen) cilt kremi ve ilaçlarını reçete edebilecek.
Güvenlik mekanizması gereğince; yapay zeka tarafından yapılan ilk 100 muayene ve reçete, onaylanmadan önce uzman hekimlerin doğrudan incelemesinden geçecek. Takip eden 400 hasta sürecinde ise haftalık geriye dönük denetimler uygulanarak sistemin klinik kararları çapraz kontrole tabi tutulacak.
MALİYET VE ERİŞİM AVANTAJI HEDEFLENİYOR
Girişimi destekleyen sağlık teknolojisi uzmanları ve eyalet yetkilileri; uygulamanın sağlık hizmetlerine erişimi demokratikleştireceğini, kliniklerdeki yoğun randevu yükünü hafifleteceğini ve kırsal bölgelerde yaşayan hastaların rutin ilaçlarına çok daha ucuza ve hızlı şekilde ulaşmasını sağlayacağını savunuyor. Sistemin, basit ve kurala dayalı semptomlarda doktorların iş yükünü azaltarak karmaşık vakalara odaklanmalarına fırsat tanıyacağı öne sürülüyor.
TIP DÜNYASINDAN TEPKİ: "HALÜSİNASYON RİSKİ VE SORUMLULUK AÇIĞI"
Öte yandan tıp meslek örgütleri ve hekimler karara temkinli, hatta sert eleştirilerle yaklaşıyor. Utah Tabipler Birliği (UMA) ve bağımsız klinik uzmanları; hekim-hasta ilişkisinin ve klinik sezginin makinelerle ikame edilemeyeceği uyarısında bulunuyor.
Eleştirilerde özellikle şu risklere dikkat çekiliyor:
Yanıltıcı Teşhis (Halüsinasyon): Büyük dil modellerinin zaman zaman tıbbi açıdan ölümcül hatalar yapabildiği hatırlatılıyor. Geçtiğimiz dönemde bir hastanın ChatGPT tavsiyesiyle sofra tuzu yerine sanayi kimyasalı olan sodyum bromür tüketerek ağır zehirlenme geçirmesi, tıp çevrelerinde yapay zekanın doğrudan teşhis koymasına karşı en güçlü argümanlardan biri olarak gösteriliyor.
Malpraktis ve Hukuki Sorumluluk: Yapay zekanın yanlış teşhis koyması veya hastada beklenmedik bir alerjik reaksiyon gelişmesi durumunda cezai ve hukuki sorumluluğun kime (yazılım şirketine mi, hastaya mı, yoksa platforma izin veren eyalet otoritesine mi) ait olacağı sorusu henüz yasal olarak netleşmiş değil.
KÜRESEL SAĞLIK SEKTÖRÜ İÇİN EMSAL OLABİLİR
Utah'ta başlatılacak bir yıllık pilot denemenin sonuçları, yalnızca ABD'de değil, tüm dünyada sağlık sistemlerinin geleceğini doğrudan etkileyecek. Programın başarılı olması durumunda yapay zekanın grip, alerji, idrar yolu enfeksiyonu ve kronik ilaç yenilemeleri gibi rutin tıbbi süreçlerde insan hekimlerin yerini almasının önü açılabilir.
