Back To Top
Bir çınar devrildi: Kemal Karpat

Bir çınar devrildi: Kemal Karpat

 - Son Güncelleme: 24.02.2019 Pazar 08:45
- A +

Kemal Karpat hocamız sosyal bilimler ve tarih alanlarında büyük bir çınardı. Hem bir göçmen olarak, hem ideolojik şablonların dışına çıkan bir bilim adamı olarak yaşadığı acı tecrübelerle de büyük bir çınardı...

Akademik hayatında bazen şucu, bazen bucu diye kötü muamelelere maruz kalmıştı.

Nehir söyleşi tarzındaki “Dağı Delen Irmak” adlı kitabında şöyle anlatır:

“Asıl mücadele edilmesi gereken mesele, devlet adına hareket eden, ruhsuz, kalpsiz ve insanları hiçe sayan bu ‘ejderha’nın maskesini indirmek, bunun yerine daha insani bir yüz, bir varlık koymak için çalışmaktır. Topluluğu kültürüyle, varlığıyla olduğu gibi gösterecek bir devlete ihtiyacımız var.” (İmge, Yay, Sf. 273)

Cemil Meriç de kendisini anlatırken aynı “ejderha”dan yediği sopaları sayarak şöyle yazmıştı:

“Batı ülkesinde büyük bir fikir adamı, bir teorisyen olabilirdi. Ezdiler... Düşüncenin kuduz köpek gibi kovalandığı bu ülkede...”

En önemli eseri

Şerif Mardin ve Aziz Sancar gibi Karpat Hoca da kariyerini Amerika’da tamamladı, dünyada kendisine en çok atıf yapılan Türk sosyal bilimcilerden biri oldu. Eserleri Türkiye’de son olarak Timaş tarafından yayımlandı. En önemlisi “İslam’ın Siyasallaşması” adlı 700 sayfalık kitabıdır.

Konusu bugün Siyasal İslam denilen akımlar değildir, Osmanlı modernleşmesidir. Geçmişte köyünde veya mahallesinde sakin oturan geleneksel kültürlerin modernleşme yani eğitim sürecinde siyasallaşarak “kimlikler sorunu”nun ortaya çıkmasıdır: Hıristiyan azınlık milliyetçilikleri, Müslüman Arnavut ve Arap milliyetçilikleri gibi Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık akımları da bu sürecin eserleridir.

Tabii bu sürecin en ateşli döneminde hükümdarlık yapan II. Abdülhamid’in uzun iktidar dönemi, kitabın en geniş konusudur.

Bu süreçte bugünkü Türkiye’nin oluşmasında Karpat iki faktörün önemini özellikle vurgular: Göçlerle nüfusun Müslümanlaşması ve Türkleşmesi... Tanzimat’la başlayan modern eğitim ve modern kurumlaşma...

İslam ve modernleşme

Karpat’a göre, Osmanlı’da 1729-1829 arasındaki yüz yılda basılan kitap sayısı180’den ibaretti. Abdülhamid döneminde yaygınlaşan eğitim sayesinde 1893 ile 1907 arasındaki 14 yılda 10.601 kitap basıldı. Çoğu din dışı konulardadır. (s. 162)

Aynı şekilde telgraf şebekesi, dernekler ve gazete-dergi tirajları da arttı.

Evet sıkı bir sansür vardı. Karpat, Abdülhamid dönemi için “istibdat” tanımını kullanır fakat modernleşme de hızla gelişmişti.

Devlet kurumları açısından Karpat, Abdülhamid döneminde sekülerleşme yaşandığını anlatır. Mahkemelere medreselilerin değil, Mekteb-i Hukuk mezunlarının atandığını, hukuk sisteminin önemli ölçüde sekülerleştiğini belirtir. (S. 183)

Abdülhamid elbette İslamcıydı ve amacı uluslaşma akımlarıyla dağılmakta olan imparatorlukta Müslüman Osmanlıları din bağıyla devlete sadık hale getirmek, Hilafet nüfuzuyla da diplomatik güç kazanmaktı.

Halife Abdülhamid’in Cava Müslümanlarına Amerikan hakimiyetini kabul etmelerini tavsiye etmesi İngiltere’ye karşı denge siyasetinin çarpıcı bir örneğiydi. (S. 377-378)

Karpat’ın mesajı

Karpat Hoca’nın eserleri iktisat tarihimiz bakamından da önemlidir: Asker ve köylü olan Müslüman toplumundan eğitimli girişimci (kapitalist) orta sınıf yaratma çabası ve ileride Cumhuriyet’in bu orta sınıfa dayanması...

Düşünce tarihimiz bakamından da önemlidir: Cevdet Paşa, Namık Kemal, Ali Suavi, Ahmet Mithat Efendi, Ziya Gökalp, Yusuf Akçura, Fuat Köprülü gibi simge düşünürlerin rolünü anlatır.

Karpat, dinin siyasi otoriteyle iç içe geçmesinin dinde katılık ve dogmatizm yarattığı uyarısında bulunur.

Katı laikliği, toplumun ve tarihimizin Müslüman kimliğini görmezlikten geldiği için eleştirir, bunun yarattığı sorunlara dikkat çeker.

Türk kimliğinin etnik değil, kültürel nitelikli olduğunu  belirtir.

Tarihi tecrübeyi hatırlatarak Cumhuriyetçilerle İslamcıların karşılıklı olarak hassasiyetlerini  “kabul etmelerini” önerir.
Daima özgürlükten yanadır.

Baş eseri olan “İslamın Siyasallaşması”“bu kitabın mesajı budur” diyerek noktalar.

Kendisiyle defalarca görüşmüş, TV programları yapmış naçiz bir talebesi olarak azız Hocamızı rahmet ve saygıyla anıyorum.

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 21:47
Almak rahmet eylesin Kapat Hocanın önünde, saygıyla eğiliyor teşekkürlerimi sunuyorum. Sevgili Taha bey, size de teşekkür ederim. Değerli birikiminizlerinizi hiçbir tarafgirlik gaygısı gütmeksizin, tarafsız, özgür ve salt bilimsellik yanlı yazımlar ile bizleri aydınlatmaya devam ediyor olmanızın karşılığı teşekkür, saygı ve sevgi sözcükleriyle ödenemiyeceği gerçek. Ancak Allah ecrini versin. Saglik afiyet ve yaşama sevinci diliyorum.
Bitikçi1453 24 Şubat 2019 21:14
Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun sayın hocamızın. Bazı eleştiriler gördüm hocamızı ne kadar tanıyorlar ki.
Vatandaş 24 Şubat 2019 18:43
Hoca iyi bir tarihciydi. Diğer önde gelen tarihçiler gibi tatar idi. Başlık pek hoş olmamış. Devrildi falan. Topluma emeğı geçen devrilmez. Kendine tayin edilen süre tamamlanır.
"Alimin ölümü alemin ölümüdür"Allah rahmet eylesin.
Denizci Alperen 24 Şubat 2019 13:31
Allah rahmet eylesin , okuyan düşünen yazan insanlara çok ihtiyacımız var
musto 24 Şubat 2019 12:06
Siyasal islam, ile bir yere varılamayacağı, artık görülmüş olup çöküş dönemi başlamıştır.
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 14:54
6
12.06, Eblehliğin lüzumu yok. Bir traktörü uçak pilotu kullandı diye, o traktör uçak olmaz. Laik, seküler, Kemalist bir devleti Müslüman biri yönetiyor diye o devlet İslam Devleti olmaz...
musto 24 Şubat 2019 19:52
0
Bu nasıl seviyesizce bir yorum 2002 ye kadar bu ülkeyi, yöneten insanlarımız ile birlikte'mi takdis, oldun. anlaşılan müslümanlıkta siyasi çıkarları için dinbazlık senin ölçün.
musto 24 Şubat 2019 19:03
0
Senin gibler bunu anlayamaz. Her yol denendi bilim yuvalarının yok edilmesi yerine ihtiyaçtan fazla imam hatip, açılması ne var ne yok satılıp milletin, çaresiz bırakılması millet, düşmanı cemaatlara eleman kazandırılması ve devletin,ortak yönetilmesi ve sonunda tepemize bomba yağdırılması ve halkın cumhuriyete, sahip çıkması daha ne olmasını bekliyordun.
Karar okuru 24 Şubat 2019 11:45
Allah rahmet eylesin. İşin asıl ilginç yanı bu gibi düşünce insanlarının ya da daha siyasi figürlerin baskıdan uzak kalmak için batı ülkelerini seçmeleridir. Solcudan islamcıya, radikal milliyetciye kadar değişik anlayıştakiler hep batıya? Hatta baskıcı anlayıştakiler bile kendilerine yakın baskıcı başka ülkelere değilde hep batıya. Iran devrimi lideri Humeyni bile Şah devrinde Paris’e gitmişti başka bir islam ülkesine değil. İlginç !! Emperyalist, sömürgeci, vahşi kapitalist, filan boş laf mı yoksa!
Karar okuru 24 Şubat 2019 11:32
“ejderha” bugün daha da azmanlaşarak büyüdü. Düşüncenin kuduz köpek gibi kovalandığı bir ülke olmasaydık bunca krizler olur muydu. hayt huytla problem çözme ilkel toplumdan kalma...
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 10:21
Allah rahmet eylesinde keşke siyasi mesaj vermeden yazsaydiniz
KARARLI 24 Şubat 2019 12:48
1
Hangi siyasi mesajıaldınız?
çıplak kral 24 Şubat 2019 10:14
işimize öyle gelince türk etnik değil kültürel bir kimliktir, işimize böyle gelince uygurlar türk kardeşlerimizdir. kim bu ikiyüzlülüğü ciddiye alır?
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 11:57
2
Uygurlarla kültürel ortak değilmiyiz?
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 15:38
5
değiliz. yunanlılarla, iranlılarla, araplarla çok daha fazla kültürel ortaklığımız var.
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 22:23
3
15.38, Kendi adına konuş. Yunanlılarla bu milletin hiç bir kültürel ortaklığı yoktur. Yunanlılar 400 yıl bizim yönetimimizde zimmi olarak huzur içinde yaşamışlardır.
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 22:40
0
o sana öyle geliyor. gerçek ile mit arasındaki farkı ayırt edemiyorsun. ayrıca tarih bilgin de yok. tarih yerine (seni mutlu eden) bir masal anlatmışlar sana.
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 07:58
Allah rahmet eylesin. Çok güzel bir yazı olmuş elinize sağlık hocam
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 04:24
Anadolu'nun Turklesmesini, Ermeni tehcirinde olup bitenleri es gecerek anlatan bir tarihciydi Karpat. 1980lerden sonra tehcir tartisilmaya baslaninca da "Ermenileri severim, kabiliyetli insanlardir ama..." diye baslayan cumlelerle, devletin inkar tezini incelterek tekrarlamistir.
Karar okuru 24 Şubat 2019 14:37
2
Techir dönemi toplumlar için yıkıcı bir süreç içindeyken yaşanmış ve tüm taraflar ağır bedeller ödemiştir. Ne yazıkki bilim ve akıldan uzak toplum aynı filmin başka bir versiyonunu bu gün yeniden izliyor. Dünya bir araya gelse birinin kendine yaptığı kötülüğü yapamaz diye bir laf var. O gözle bakmak gerek bir de.
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 01:36
Hocam, iyiki varsınız ve arada böyle, politik gündemin ve çirkef söylemlerin etkilerinin bulunmadığı konularda yazıyorsunuz. Kemal Karpat hocamıza da yüce Rabbimizden rahmet diliyorum.
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 01:20
allah rahmet etsin, türkiyede gerek sosyal bilim gerekse fen bilimleri alanında yetişmiş çok az sayıda insanlar bir bir aramızdan ayrılıyor. yerine yetişen yenileri yok maalesef. hele de bu üniversitelerde yetişmesi mümkün değil.
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 00:50
Fikir adamlarının fikrine bakılmaksızın kendilerine sadece hürmet edilir. Baki Allah, Allah mekanını cennet eylesin İnşallah.
KARAR OKURU 24 Şubat 2019 00:46
Severek okuduğum bir yazar bir bilim adamıydı. Şuraya buraya yaslanmadan özgürlükten yana, akıl, hissiyat ve hoş görü Sahibi olarak düşünmüştüm hep kendisini.. Rabbim rahmet eylesin.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN