Sudan’da Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında 15 Nisan 2023’te başkent Hartum’da başlayan çatışmalar, kısa sürede ülkenin farklı bölgelerine yayıldı.
HDK, Aralık 2023’te ülkenin orta kesimlerinde “tahıl ambarı” olarak bilinen Cezira eyaletinin merkezi Vad Medeni’ye girdi. Bu süreçte eyalet genelinde sivillere yönelik ihlallerin arttığı, bazı şehirlerin kuşatma altına alındığı, bazı köylerde katliamlar yaşandığı ve gıda ile su kaynaklarının hedef alındığı bildirildi.
HİLALİYE’DE İNTİKAM GEREKÇESİYLE KUŞATMA
Cezira’nın doğusunda yer alan Hilaliye sakinleri de bu gelişmelerden doğrudan etkilendi. Yerel kaynaklara göre, HDK mensupları, Hilaliye’de görev yapan bir komutanlarının taraf değiştirerek Sudan ordusuna katılmasını gerekçe göstererek kentten “intikam almak” amacıyla harekete geçti.
HDK’nin kalabalık gruplar halinde kente baskın düzenlediği, yağma ve zehirleme gibi ağır ihlallerde bulunduğu aktarıldı. Kentin merkezinde yaşayan siviller, iki ayrı noktada yaklaşık iki ay boyunca kuşatma altında tutuldu.
“EVLERİ BASTILAR, YAĞMALADILAR, NAMUSA EL UZATTILAR”
Hilaliye Kalkınma ve Geliştirme Komitesi Başkanı Muhammed Barakat, kuşatmanın ilk günlerinde yaşananları şu sözlerle anlattı:
“O gece çok sayıda Cancavid (HDK mensubu) geldi, yaklaşık 5 bin kişi. İnsanların evlerini bastılar. Evleri yağmaladılar, çaldılar, namusa el uzattılar.”
Kuşatma süresince temel yaşam koşullarının tamamen ortadan kalktığını belirten Barakat, “Ne su vardı ne elektrik ne yemek ne içecek ne de abdest alacak su... Kuşatma yaklaşık iki ay sürdü.” dedi.
Barakat, çok sayıda kişinin göç etmek zorunda kaldığını, sivillere yönelik şiddetin bilinçli bir şekilde uygulandığını vurgulayarak, “Amaçları belliydi; tam anlamıyla intikam almak. Ne insan onuru kaldı ne küçüklere merhamet ne büyüklere merhamet. Amaç, sivillerden intikam almaktı.” ifadelerini kullandı.
Zehirlenmeler sonucu çoğu olmak üzere 2 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğini söyleyen Barakat, oğlu dahil ailesinden en az 20 kişinin öldüğünü aktardı.
“ALTINLARI, PARALARI, EVDE NE VARSA ALDILAR”
Kent sakinlerinden Samah Mirgani Barakat da HDK mensuplarının Hilaliye’ye girdiği ilk günlerde sokakların tamamen boşaldığını söyledi. Silahlı kişilerin evlere duvarlardan atlayarak baskın yaptığını belirten Barakat, yaşadıklarını şöyle anlattı:
“Sabah ansızın içeri girdiler. Altın ve paraların yerini sordular. Arama yapmaya başladılar. Onlara hiçbir şeyimiz olmadığını söyledik. İlk gün aradılar ve çıktılar. Televizyonları, hafif eşyaları, arabaya sığan her şeyi alıp götürdüler.”
Eşinin HDK saldırılarında hayatını kaybettiğini dile getiren Barakat, iletişim imkanlarının tamamen kesilmesi nedeniyle bu durumu ancak bir gün sonra öğrenebildiklerini ifade etti.
KUŞATMA ALTINDA GÜNLER VE ORDU’NUN GİRİŞİ
Kuşatma süresince kentten çıkışlara izin verilmediğini anlatan Barakat, “Kuşatma çok ağırdı. Giriş-çıkışa izin vermiyorlardı.” dedi. Daha sonra Sudan ordusunun kente girmesiyle kuşatmanın kırıldığını belirten Barakat, “Ondan sonra insanların hayatı yavaş yavaş normale dönmeye başladı.” diye konuştu.
Zaman algılarını kaybettiklerini söyleyen Barakat, “Saat yok, telefon yok. Namaz vakitlerini sadece güneşin gölgesinden tahmin ediyorduk. Evde namaz kılıyorduk.” ifadelerini kullandı. Ordunun gelişinin ardından camilerin yeniden açıldığını ve hayatın yavaş yavaş canlanmaya başladığını ekledi.
“BİZ MASUM İNSANLARIZ, HİÇBİR ŞEY YAPMADIK”
Hilaliye sakinlerinden Nadiya el-Amin, oğlu ve kızlarıyla Hartum’dan dönerken HDK tarafından yolda durdurulduklarını anlattı. Silahlı kişilerin araca ateş açtığını belirten el-Amin, oğlunun elinden ve karnından vurulduğunu, gözlerinin önünde hayatını kaybettiğini söyledi.
HDK mensuplarının evleri yağmaladığını ifade eden el-Amin, “Kızlarımın altınlarını aldılar. Kızlarım yurt dışında, emanet bırakmışlardı. Hepsini aldılar. Ev yapmak için biriktirilen paraları aldılar.” dedi.
Yaşadıklarını “Biz masum insanlarız, hiçbir şey yapmadık.” sözleriyle anlatan el-Amin, “Ayaklarımıza ateş ettiler, tehdit ettiler, elbiseleri aldılar, evi tamamen boşalttılar.” diye konuştu. HDK mensuplarına neden bunu yaptıklarını sorduğunu belirten el-Amin, “Daha fazlasını da yaparız.” yanıtını aldığını aktardı.
ZEHİRLENEN KUYULAR VE BOŞALAN EVLER
Hilaliye sakinlerinden Et-Tirefi Yusuf İmameddin, yaşananları “Gerçek bir trajedi yaşadık.” sözleriyle özetledi. HDK mensuplarının zehirlediği su kuyusunu gösteren İmameddin, çok sayıda kişinin bu nedenle hayatını kaybettiğini veya hastalandığını belirtti.
İmameddin, çevredeki evleri işaret ederek, “Bu evler şu an tamamen boş, sahiplerinin hepsi öldü. HDK kuşattı, vurdu, öldürdü, yağmaladı ve her şeyi yaptı.” dedi.
Cezira Eyaleti Valisi et-Tahir İbrahim el-Hayr daha önce yaptığı açıklamada, HDK’nin eyalette çocukları zorla silah altına aldığını ve Hilaliye’de 1200’den fazla kişinin zehirlenme sonucu hayatını kaybettiğini bildirmişti.
SUDAN’DAKİ GENEL TABLO
Sudan, Nisan 2023’ten bu yana ordu ile HDK arasındaki şiddetli çatışmalara sahne oluyor. Bu çatışmalar, dünyanın en ağır insani krizlerinden birine yol açarken, on binlerce kişinin hayatını kaybetmesine ve yaklaşık 13 milyon kişinin yerinden edilmesine neden oldu.
HDK, ülkenin 18 eyaletinden 5’inin merkezini kontrol ederken, Sudan ordusu güney, kuzey, doğu ve orta kesimler dahil olmak üzere kalan 13 eyaletin büyük bölümünde ve Hartum’da hakimiyetini sürdürüyor.
HDK’nin yaklaşık iki yıl boyunca etkili olduğu Hartum’da, bu süre zarfında evler, iş yerleri ve bankalar yağmalandı; altyapı büyük ölçüde zarar gördü. Sudan ordusu, yürüttüğü operasyonlar sonucunda Mayıs 2025’te başkentin tamamında kontrolü sağladı.
