Esenyurt Belediye Başkanı Prof. Dr. Ahmet Özer, Türkiye’de uzun zamandan beri kriz içinde olan, ekonomi ve adaletin geldiği nokta üzerinden toplumda yükselen değişim talebini yazdı. Özer, süreçte değişim talebi ile öne çıkan Yeni Parti’ye dair ‘Ne yapmalı, nasıl davranmalı?’ sorularına yanıt aradı.
Bu iktidarın karşı karşıya olduğu iki büyük handikap var; ekonomi ve adalet. Çeyrek asırda ülkeyi getirdiği bu iki nokta can yakıyor. Biri ahalinin boğazını sıkıyor diğeri vicdanını. Başka bir açıdan şöyle de söylenebilir; bu iktidarın çeyrek asır sonrası geldiği yer yarattığı iki büyük sorun diğer bütün yaptıklarına baskın geliyor.
Bu çoklu krizin çok hali var ama bugün en can yakıcı olan bu iki halin dayattığı değişim talebidir. Bunlardan biri ekonomik krizdir diğeri ise en az onun kadar aciliyet gerektiren adalet krizidir.
EKONOMİDEKİ KRİZ YILLAR GEÇTİ ÖNLENEMİYOR
Ekonomi kısmındaki temel soru şudur: ekonomimiz neden küçüldü ve bu dar boğazdan, bu krizden neden bir türlü çıkamıyoruz? Başka bir bakımdan soru şöyle de sorulabilir: Bu cendereden çıkmak için ne yapmalıyız; nasıl üretiriz, nasıl büyürüz, nasıl adaletli bölüşürüz. Zira uzun bir süredir üretim için yatırım durma noktasına geldi; yatırımsız ve üretimsiz bir ortamda faiz döviz sarmalında debelenip duruyor ekonomi. Fon skandalı işin tuzu biberi oldu. Bir yandan vurgunlarla türedi bir zengin sınıfı ortaya çıkarken öbür yandan açlık ve yoksulluk giderek büyüyor.
Yükselen deflasyonun önüne bir türlü geçilemiyor. Dar gelirli, işçi, ücretli, emekli geçinemiyor. Gelir dağılımı gittikçe daha da bozuluyor. Küçük bir azınlık lüks safahat içinde yaşarken milyonlar evine ekmek götüremiyor. Bu makas daralacağına daha da büyüyor. Hangi “siyasi nutuk” bu gerçeği değiştirebilir ki. Çinliler “parlak lafalar güzeldir ama asla yakıcı gerçeğin yerini tutamazlar”, der.
Rakamlar yalan söylemez, onlara yalan söyleten insanlardır. Fakat öyle bir noktadayız ki artık TUİK de rakamları çarpıtmada aciz kalıyor. Acı gerçek şu ki, en üsteki %20’lik zengin kesim GSMH’den %55-60 pay alırken, en alttaki %20’lik fakir kesim bunun on kat düşük hali olan %5-6 civarında ancak pay alabiliyor. Yani bu düzen zenginleri daha zenginleştirirken yoksulları daha da yoksullaştırıyor. Yoksulluk sınırı 100 bin TL’yi geçerken, açlık sınırı 40 bin TL’ye dayandı, buna mukabil asgari ücret hala 23 bin TL, varın gerisini siz düşünün.
Bu hal sürdürülemez. Ülkenin yarısı yoksulluk sınırında, yoksulların da yarısı açlık sınırının altında bulunuyor. İnsanlar bu gelirlerle yaşamlarını idame etmek zorunda kalıyor. İnsanlarımız bunu hakketmiyor. İnsanca bir yaşam için bu tablo mutlaka değişmeli.
ADALET KRİZİ HER GEÇEN GÜN BÜYÜYOR
Adalet meselesi de ekonomi gibi büyük bir krizin içinde. Oysaki demokrasinin ruhu adalettir, adalet zaafa uğrarsa devlet zaafa uğrar. Katılımda, bölüşümde, tanınmada ve mahkemede adalet gerek, ne ki bugün bunlar hak getire.
Katılımda adalet yok. Halkın seçtiklerinin yerine kayyum atanıyor. Halkın iradesi seçme seçilme hakkı gasp ediliyor. Vatandaşın oy vermesi hiçe sayılıyor, bu da giderek demokrasiye ve devlete olan güveni ve aidiyet bağını zedeliyor. Bir küçük iktidar kliğinin bunu kendi siyasal çıkarları için yapmaya hakkı yok. Bugün içerde yatanlar sadece tek tek belediye başkanları milletvekilleri değil aynı zamanda halkın iradesidir. Şu anda 10 milyon seçmeninin iradesi hapishanelerde hapsedilmiş durumda. Böyle bir demokrasi olur mu?
Bölüşümde adalet yok. Yukarıda vurguladığımız gelir dağılımı bozukluğu bunun en çarpıcı göstergesi.
Tanınmada adalet yok. Yasalarla inançları kimlikleri zapturapt altına alamazsınız, alsanız bile sosyoloji sizi tekzip eder ve toplumda niza çıkar. Sosyolojik realiteyi yasalarla dizayn etmek yerine yasaları sosyolojik gerçekliğe ve toplumsal talep ve ihtiyaçlara göre yapmak zorundasınız. Aksi taktirde o yasalar sorun çözmez sorun çıkarır. İşte bugün yaşadığımız sorunlar ortada. İktidar ne Kürtlere ne Alevilere talep ettikleri hakları veriyor. Zira bunlar aynı zamanda en temel yurttaşlık hakları. Kürt sorununu yıllarca çözüyormuş gibi yaptı ama çözmedi. Alevilerle ilgili en basitinden talepleri olan Cem evlerinin ibadethane sayılmasını kabul etmedi. 24 yılın sonun da gelinen noktada Kürt sorunu yoktur deniliyor, Alevilerin talepleri görmezden geliniyor. Ne eşit yurttaşlık işletiliyor ne de inanç özgürlüğü.
Mahkemede de adalet yok. Seçilmişler, aydınlar, gazeteciler hapiste. Hukuk iktidarın sopasına dönüştürülmüş durumda. İktidar hukuku araçsallaştırarak önüne gelen muhalifi sindirmek için tutukluyor. Halbuki bu iktidar yasaklarla mücadele vaadiyle iktidara geldi. Şimdi güç elinde diye önüne geleni yasa(k) diyerek tutukluyor. Adeta bir tutukluluk fetişizmi yaşanıyor ülkede. Mahkemeler iktidarın rakiplerini bastırmanın aracına dönüştürülmüş. Hukuk siyasallaşmış, tarafsızlığını ve bağımsızlığını yitirmiş. Oysa adalet ekmek gibi su gibidir. Olduğunda farkında olmazsınız ama yokluğu dayanılmazdır. Bütün dünyanın nehirlerini verseniz adalete susamış birinin susuzluğunu gidermezsiniz. Toplum adalete susamış durumda, insanlar mahkeme kapılarında adalet arıyor. Ancak adil yargılama olduğuna inanmıyor. Masumiyet karinesi çiğneniyor. Bizi bir ada yaşatmanın teminatı olan hukuk güvenliği ortadan kalktığı gibi hukuka duyulan güven de yerlerde sürünüyor. Oysa bizi bir arada tutan temel çimento hukuktur; hukuk bozulursa toplum çözülür ve bozulur. Hukuk eğer zulme karşı mücadelenin bilimi olmazsa kendisi zulmün aracı haline gelir.
BASKILAR SUSKUNLUK SARMALINI BÜYÜTMEK İÇİN
İktidar toplumsal rızayı kaybetti. Seçime gitmesi gerekirken rızayı baskı ile üretmenin peşinde. Oysa zorla rıza üretilmez üretilir gibi görünse de meşru olmaz. Meşruiyetini kaybeden bir iktidar ömrünü baskıyla bir müddet uzatabilir ama ayakta kalamaz.
Şimdi bir korku sarmalı yaratılarak toplumu tepkisiz hale getirme ve baskıyı şiddeti olağanlaştırma dönemi yaşıyoruz. Bunun içindir ki baskılar almış başını gidiyor. Hemen hemen toplumun konuşması eleştirmesi gereken kurumlar bu suskunluk sarmalına hapsolmuş. Bakın etrafınıza, sendikasızlaşma had safhada; medya yönlendiriliyor; üniversiteler susturulmuş; STK’lar korkuyor. Toplumun kahir ekseriyeti bu iktidardan rahatsız ama bu rahatsızlığı yüksek sesle dile getirmekten çekiniyor.
2023 yılında %58 olan memnuniyetsizler oranı şimdi %70 civarında. İşte bu tablo değişimi zorluyor, iktidar değişsin istiyor. Bunun için bu değişimi gerçekleştirecek bir alternatife güvenmek, tutunmak istiyor. Yeni Parti bu beklentinin cevabı olmak için kuruldu.
DEĞİŞİM TALEBİ VE YENİ PARTİ
Değişimin öncüsü ana muhalefet partisi de olan Yeni Parti olarak öne çıkıyor. Peki Yeni Parti bu süreçte ne yapmalı, nasıl davranmalı?
Yeni parti eski kodları, söylemleri, jargonları, örgütlenme ve çalışma biçimini arkada bırakarak önüne bakmalı. Yeni bir ufuk açmalı, yeni umudu büyütmeli ve topluma alternatifsiz olmadığını hissettirmeli, alternatifin kendisi olduğunu eylem ve söylemi ile göstermelidir.
İktidar olması için halkla buluşmalı, halkı kucaklamalı. CHP’nin tabanını kapsayan ama onu aşan bir hat çizmelidir. Geçmişte CHP içine düştüğü kısır döngü sarmalı onu %25 bandına hapsetmişti. Özgür Özel İmamoğlu ikilisi bu kısır döngüyü yerel seçimlerde kırdı ve seçim zaferi ile perçinledi, birinci parti oldu. Bunun nedeni CHP’yi kapsayan ama onu aşan bir mantalite ile hareket etmesiydi. Çünkü sadece bu kitle ile iktidar olunamayacağı açıktır.
CHP yıllarca dayandığı seçmen kitlesinin sosyolojik yapısına baktığımızda şunu görürüz. Cumhuriyet dönemi eğitim politikalarının üzerinde başarılı olduğu, gelir ve eğitim düzeyi Türkiye ortalamasının üstünde olan, solculuğu hayat tarzı ile açıklayan, kıyı şeridinde birikmiş, kent soylu, seküler, orta ve orta üstü bir kentli kitleydi. Bu kitle zaten ancak bu kadar oya tekabül ediyor, geriye kalan %70-75’lik kesime bir türlü ulaşamıyordu.
Çünkü çeşitli tarihsel ve siyasi nedenlerle Kürtlerle, muhafazakârlarla ve varoşlarla barışık olmadığı için bu üç kesimden hiçbir zaman yeterince oy alamdı. O nedenle Doğu Güneydoğuda, İç Anadolu ve Karadeniz’de hep zayıf kaldı. Kıyı şeridinde aldığı yüksek oylar bu bölgelerde alınan düşük oylarla hep aşağı çekildi, yarım asırdan fazla bir zamandır ne birinci parti ne de iktidar olabildi. Büyükşehirlerde yüksek gelirli ve eğitimli bölgelerdeki belediyeleri hep kazandı ama kentlerin çeperlerindeki yerleri kaybetti. Bu da sosyal demokrat iddiasındaki bir parti için üzerinde düşünülmesi gereken manidar bir durumdu. Şimdi yeni partinin bütün bu olumsuzluklardan kurtulması lazım.
LOKOMOTİF GÜÇ OLUNMALI
Türkiye’de önemli siyasi dinamikler var. Bunlar, genel olarak, milliyetçiler, muhafazakârlar, Kürtler ve seküler kompartımanlar olarak sınıflandırılabilir. Yeni parti kapsayıcı bir anlayışla hepsini kucaklamalı ancak bunların eklektik bir toplamı değil değişime öncülük eden lokomotif güç olmalıdır.
Bu çerçevede eski ile polemiklere girmeyi bir siyasi tarz olarak benimsememeli, arkasına değil önüne bakmalı, zira arkasına bakan önünü göremez. İkinci olarak tarihsel bağlaçlarından kurtulmayı avantaja dönüştürmeli. Devletçilik, dışlayıcılık gibi tarihi bağlaçları bırakırken, cumhuriyet ve demokrasi mirasını sahiplenerek yol almalı. Üçüncü olarak yeni bir örgütlenme, yeni bir söylem ve yeni bir çalışma biçimi benimseyerek yeni nesil siyaset sözünü hayata geçirmeli. Böylece kitlelerin epeydir sahip olamadığı umudu büyütmeli ve onlara yeni bir düzen için güven vermeli. Mesele bu bağlamda sadece iktidara gelmek değil gelinen iktidarı demokratikleştirmektir. Bunu nasıl yapacağını ve iktidar programını açık seçik ve anlaşılır bir dille halka anlatmalı. Sadece duygulara hitap etmekle kalmamalı yönetme konusunda da kitlelere güven vermeli.
SONUÇ
Sonuç olarak hedef, özgür birey, sorumlu toplum, demokratik devlet olmalı. Bunları gerçekleştirmek için de üretimin nasıl artırılacağı, adil paylaşımın nasıl sağlanacağı ve bunların barış ve huzur ortamında nasıl gerçekleştirileceği bir program çerçevesi içerisinde halka anlatılmalıdır. Zira bunlar zaten sosyal demokrat bir siyasetin en temel işlevidir.
*Prof. Dr. Ahmet Özer, Esenyurt Belediye Başkanı.
