Antalya'da devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) müzakerelerinde, gelişmekte olan ülkelerin yıllık 305 milyar Amerika Birleşik Devletleri (ABD) dolarına ulaşan iklim uyum finansmanı talebine karşılık gelişmiş ülkeler finansmanı üç katına çıkarma hedefine direniyor.
Yıllardır iklim görüşmelerinin en çetin anlaşmazlık başlığını oluşturan finansman tartışması, siyasi karar aşamasına yalnızca birkaç gün kala Antalya'daki zirvede yeniden kilitlendi.
Bir yanda ağır borç yükü altında iklim krizinin yıkıcı sonuçlarıyla mücadele eden gelişmekte olan ülkeler acil kaynak aktarımı isterken, diğer yanda sanayileşmiş gelişmiş ülkeler yeni mali yükümlülüklerin altına girmekten kaçınıyor.
Türkiye'nin dört bir yanını saran gizli felaket: Kıyılarımız geri dönülemez noktada
AMAZON VE ENDONEZYA ALARM VERİYOR, KAYBEDECEK ZAMAN YOK
Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF), müzakere masasında yaşanan tıkanıklığa rağmen küresel iklim krizinin sahadaki yıkımının her geçen gün büyüdüğüne dikkat çekti.
Kurum, görüşmelerdeki çıkmazın gelişmekte olan ülkelerde yol açtığı ağır tabloyu şu sözlerle değerlendirdi:
"Müzakereler çıkmazlar ve anlaşmazlıklar nedeniyle ilerleyemezken iklim krizi, özellikle gelişmekte olan ülkelerde yıkıcı sonuçlar doğurmaya devam ediyor.
Amazon'da daha önce görülmemiş kuraklıklar yaşanıyor, Endonezya gibi ülkelerde orman yangınlarının dumanı tüm kentleri kaplıyor.
Nepal'de yakın zamanda yaşananlar gibi ölümcül afetler de bu tablonun bir parçası.
Etkiler giderek ağırlaşıyor.
Acil müdahale gerektiren küresel krizin boyutu her geçen gün daha da belirginleşiyor.
Kaybedecek zamanımız yok; acilen harekete geçmemiz gerekiyor."
305 MİLYAR DOLARLIK İHTİYACA KARŞI 31,7 MİLYAR DOLAR
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından yayımlanan son Uyum Açığı Raporu (Adaptation Gap Report), sahadaki finansman açığının boyutunu rakamlarla ortaya koydu.
Rapordaki verilere göre gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaç duyduğu finansman ile mevcut kaynaklar arasındaki uçurum şu rakamlardan oluşuyor:
— 2035 yılına kadar yıllık uyum finansmanı ihtiyacı: Yaklaşık 305 milyar ABD doları
— 2024 yılında sağlanan uluslararası kamu kaynaklı uyum finansmanı: 28,2-31,7 milyar ABD doları
— 2023 yılına kıyasla gerçekleşen artış miktarı: Sadece 1 milyar dolar
— Karşılama oranı: İhtiyaç duyulan her 1 dolar için yaklaşık 10 sent
Belém'de gerçekleştirilen COP30 zirvesinde ülkeler uyum finansmanının üç katına çıkarılması yönünde uzlaşmaya vardı.
Ancak bu artışın hangi başlangıç tutarı üzerinden hesaplanacağı o zirvede netliğe kavuşturulmadı.
Antalya'daki COP31 görüşmelerinde ise gelişmiş ülkeler, üç kat artış hesabının 2021 yılında COP26'da kabul edilen Glasgow İklim Paktı taahhüdüne dayandırılmasına karşı çıkıyor.
Söz konusu anlaşmada gelişmiş ülkeler, 2019 yılında yaklaşık 20 milyar dolar seviyesinde bulunan uluslararası uyum finansmanını 2025 yılına kadar iki katına çıkararak yıllık 40 milyar dolara yükseltme sözü verdi.
Dünya ortalamasını aştık: Türkiye, kişi başına yılda 48 kilogram plastik çöp üretiyor
EŞİTSİZLİĞİN YÜKSEK OLDUĞU ÜLKELERDE ÖLÜMLER YEDİ KAT FAZLA
Üç katına çıkarma hedefinde 2021 Glasgow taahhüdünün başlangıç noktası kabul edilmesi halinde, uyum finansmanının 2035 yılına kadar yılda en az 120 milyar dolara ulaşması gerekiyor.
Ne var ki bu tutar dahi gelişmekte olan ülkelerin gerçek ihtiyacının çok gerisinde kalıyor ve gereken kaynağın yalnızca yüzde 20 ila 29'unu karşılıyor.
Mevcut taahhütler ile gerçek ihtiyaç arasındaki devasa farka rağmen müzakere masasında somut bir hedef belirlenmesine yönelik direnç kırılmıyor.
İklim krizine karşı desteğe en fazla gereksinim duyan ülkelerin talepleri görüşmelerde karşılık bulmuyor.
Oxfam'ın "Afetlerin Derinleştirdiği Eşitsizlik: İklim Kaosu Eşitsizliği Nasıl Derinleştiriyor ve Az Sayıda Kişiyi Nasıl Zenginleştiriyor?" (Disaster Divide: How Climate Chaos Deepens Inequality and Enriches the Few) başlıklı raporu da iklim felaketlerinin gelişmekte olan ülkeleri çok daha ağır vurduğunu belgeledi.
Rapora göre eşitsizlik düzeyinin yüksek seyrettiği ülkelerde sellerin yol açtığı can kayıpları, diğer ülkelere oranla yedi kat daha fazla gerçekleşiyor.
KREDİ YERİNE HİBE VERİLMELİ, FİNANSMAN ÜÇ KATINA ÇIKMALI
WWF, Antalya'daki zirveden çıkacak kararların bu çarpıcı verileri esas alması ve gelişmiş ülkelerin mali sorumluluklarını eksiksiz yerine getirmesi gerektiğini vurguladı.
Vakıf, COP31 karar metnine girmesi gereken temel adımları şu ifadelerle sıraladı:
"Bu gerçekliği dikkate alan bir COP31 kararı, Küresel Güney ülkelerine yönelik iklim finansmanının artırılması konusunda açık ve güçlü bir irade ortaya koymalı.
Finansmanda, borç yükünü daha da ağırlaştıran krediler yerine hibeler önceliklendirilmeli.
Uyum finansmanı 2035 yılına kadar üç katına çıkarılmalı.
COP31'de siyasi bir karar alınmasına yalnızca birkaç gün kalmışken gelişmiş ülkeler sorumluluklarını üstlenmeli ve ihtiyaç duyulan kaynakların sağlanması için üzerlerine düşeni yapmalı."
Bölgesel su stresi haritası: Türkiye tehlikeli sınıra yaklaşıyor
