Son yıllarda sosyal medya platformlarında ruh sağlığı içeriklerinin patlama yapması, psikiyatrik terimlerin günlük dile yerleşmesine neden oldu. Özellikle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), Bipolar, Borderline ve Anksiyete gibi kavramlar üzerinden birçok kişi kendi kendine teşhis koymaya başladı.
Ruh sağlığı farkındalığının artmasının olumlu bir gelişme olduğunu belirten Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Pelin Taş, ancak tanı sürecinin sanıldığı kadar basit olmadığını vurguladı. Dr. Taş, "Ruh sağlığı tanıları bir hisle ya da kısa bir video izleyerek konulmaz. Tanılar psikiyatristler tarafından uluslararası sistemlere göre, belirtilerin süresi, şiddeti ve kişinin günlük yaşamını ne kadar etkilediği dikkate alınarak konulur" uyarısında bulundu.
Günlük hayatta yaşanan basit dikkat dağınıklıklarının veya sıkılma hissinin hemen "Acaba DEHB miyim?" sorusunu akıllara getirdiğini belirten Dr. Taş, modern yaşamın ve ekran bağımlılığının yarattığı dikkat dağınıklığı ile klinik DEHB'nin birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi.
Sosyal medyada en sık karıştırılan bir diğer kavramın ise 'depresyon' ve 'anksiyete' olduğuna dikkat çeken Dr. Taş, şu önemli ayrımları yaptı:
Anksiyete (Kaygı): Sınav veya toplantı öncesi heyecanlanmak sağlıklı bir tepkidir. Ancak anksiyete bozukluğunda bu kaygı aşırı, kontrol edilemez ve uzun sürelidir; kişiyi günlük işlerini yapamaz hale getirir.
Depresyon: Üzüntü veya moral bozukluğu yaşamın doğal bir parçasıdır. Sadece 'canım sıkkın' demek depresyon değildir. Klinik depresyon için en az iki hafta süren çökkünlük, ilgi kaybı, uyku ve iştah bozukluklarının bir arada görülmesi gerekir.
"DUYGU DALGALANMALARI SİZİ BİPOLAR YAPMAZ"
Dr. Pelin Taş, günlük yaşamdaki sıradan duygusal iniş çıkışların "Bipolar Bozukluk" olarak, hassas ve kırılgan yapıların veya ilişkilerdeki yoğun duyguların ise "Borderline (Sınırda) Kişilik Bozukluğu" olarak etiketlenmesinin yanlış olduğunu belirtti. Benzer şekilde, sadece yalnız kalmayı sevmenin "Şizoid kişilik bozukluğu" anlamına gelmediğini vurguladı.
ONLİNE TESTLER TEŞHİS KOYDURMAZ!
İnternet üzerinde dolaşan "Psikolojik durumunuzu test edin" tarzı anketlerin de tehlikeli olduğuna dikkat çeken Dr. Taş, "Bu testler yalnızca tarama amacı taşır, tek başına tanı koydurmaz. Gerçek tanı mutlaka uzman bir psikiyatristin klinik görüşmesiyle konur" dedi.
NE ZAMAN UZMANA BAŞVURULMALI?
Dr. Pelin Taş, geçici duygusal dalgalanmalar ile hastalık arasındaki çizgiyi belirleyerek, mutlaka bir uzmana başvurulması gereken durumları şöyle sıraladı:
Şikayetler ve belirtiler haftalarca sürüyorsa,
Günlük iş, okul veya sosyal yaşam belirgin şekilde bozuluyorsa,
Uyku ve iştah düzeni ciddi biçimde etkilendiyse,
Umutsuzluk veya kendine zarar verme düşünceleri ortaya çıkıyorsa.
Dr. Taş sözlerini, günümüzün bu yeni sosyal medya trendini özetleyen şu çarpıcı cümleyle tamamladı: "İnsanların ruh sağlığı hakkında daha fazla konuşması çok olumlu. Ancak ruh sağlığında ince bir çizgi vardır: Farkındalık iyileştirir, abartı ise gereksiz kaygı yaratır."
