Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini kontrol altına almak için hazırladığı yeni yönetmeliği bu yılın sonuna kadar yürürlüğe koymayı planlıyor.
Geçtiğimiz yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası kapsamında şekillenen bu düzenleme, Avrupa Birliği (AB) Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi ile tam uyum hedefliyor.
Hazırlanan taslak metnin, önümüzdeki günlerde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşüne sunulması bekleniyor.
Sivil toplum kuruluşları ve sektör paydaşlarının geri bildirimleriyle son halini alacak olan yönetmelik, Türkiye’nin çevre politikasında bir dönüm noktası oluşturuyor.
EKONOMİK TASARRUF VE DEVASA KARBON EMİSYONU DÜŞÜŞÜ
Hayata geçecek olan kısıtlamalar sadece çevresel değil, ciddi ekonomik kazanımları da beraberinde getiriyor.
Bakanlık verilerine göre, belirtilen plastik ürünlerin piyasaya arzının durdurulmasıyla beraber her yıl yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksite eş değer karbon salımı engelleniyor.
Bununla birlikte, yerel yönetimlerin ve devletin üzerindeki atık yönetimi yükü hafifliyor; yıllık 1,5 milyar TL tutarında bir maliyet tasarrufu öngörülüyor.
Bu dev bütçe, atıkların bertaraf edilmesi yerine daha yeşil projelere kaynak olarak aktarılacak.
Görünmez cam kırıkları yemek borusunu parçalıyor
PLASTİK ÇATAL VE PİPETLERİN YERİNİ DOĞA DOSTU ÜRÜNLER ALIYOR
Yasak kapsamında günlük hayatta sıklıkla karşımıza çıkan birçok ürünün kullanımı sona eriyor.
Plastik çatallar, bıçaklar, kaşıklar, yemek çubukları, tabaklar ve genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) üretilen gıda ile içecek kapları artık raflarda yer almayacak.
Ayrıca plastik çubuklu kulak pamukları ve pipetler de bu yasak listesinde bulunuyor.
Tüketicilere bu ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap, kağıt ve karton gibi doğada kolayca çözünebilen veya uzun süreli kullanılabilen alternatifler sunulacak.
İlerleyen aşamalarda ise kargo poşetleri, ıslak mendiller ve belirli ölçüdeki plastik içeren bardaklar için de kısıtlama veya işaretleme zorunlu hale getiriliyor.
VATANDAŞLARIN YÜZDE 60'INDAN FAZLASI YASAKLARI DESTEKLİYOR
Yeni düzenleme öncesinde Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile iş birliği yapan Bakanlık, halkın nabzını tuttu.
Araştırma sonuçlarına göre toplumun yüzde 77,65'i plastik kullanımının azaltılmasını isterken, yasaklara verilen destek de oldukça yüksek çıktı.
Katılımcıların yüzde 76,40'ı pipet ve plastik tabak gibi ürünlerin kısıtlanmasını faydalı buluyor; yüzde 60,02'si ise bu ürünlerin tamamen yasaklanması gerektiği görüşünde birleşiyor.
Ayrıca halkın yüzde 80,12'si metal, porselen ve seramik gibi çok kez kullanılabilen ürünlere geçiş yapmaya hazır olduğunu ifade ediyor.
Makinenin içinden çıkanlar mide bulandırdı
709 BİN TONU AŞAN KORKUTUCU TÜKETİM VERİLERİ
Türkiye'nin plastik tüketim karnesi, meselenin aciliyetini ortaya koyuyor.
2022 verilerine göre ülkede 2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu, 32 bin 406 ton çatal ve kaşık, 25 bin 584 ton tabak tüketildi.
Tüketim listesinde ayrıca 10 bin 234 ton pipet, 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak ve 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi yer alıyor.
Toplamda 709 bin 348 tonu bulan bu devasa miktarın ilerleyen yıllarda daha da yukarı tırmandığı belirtiliyor.
Bu veriler, doğaya bırakılan yükün her geçen gün ağırlaştığını gösteriyor.
AVRUPA ÜLKELERİNDEKİ SERT UYGULAMALAR VE ÖRNEK MODELLER
Türkiye'nin bu adımı, Avrupa genelindeki geniş çaplı hareketin bir parçası olarak görülüyor.
Fransa, AB direktiflerini de aşarak çok daha kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm kotaları uyguluyor.
Almanya, üreticilerin finansal sorumluluk aldığı 'Tek Kullanımlık Plastikler Fonu' gibi mekanizmalarla çevresel projeleri fonluyor.
İspanya plastik ambalajlara kilogram bazlı vergi getirirken, İtalya kompostlanabilir plastiklere özel istisnalar tanıyor.
Hollanda ve İrlanda gibi ülkeler ise 'latte levy' gibi ek ücretlerle tüketimi caydırıcı hale getiriyor.
Yunanistan da kamu kurumlarında bu ürünlerin kullanımını tamamen durdurmuş durumda.
