Belgeselci Ahmet Güneştekin, T24'te yayımlanan analiz yazısında ülkenin şehircilik politikalarını ve mimari kimlik kaybını masaya yatırdı.
Türkiye genelinde şehirlerin kimlik kaybı ve kıyı alanlarının plansız kullanımı tartışılırken, metropollerden Anadolu'ya uzanan estetik kriz, kentsel hafızanın geleceğini tehdit ediyor.
Dünyanın gözbebeği İstanbul Boğaz'nın kıyılarında deniz manzarasının devasa tekneler, kontrolsüz tabelalar ve gelişigüzel mekanlar yüzünden kapanıyor.
Sahillerdeki betonlaşma ile tarihi meydanların işgalini gündeme taşıyan uzmanlar, Türkiye'nin elindeki eşsiz güzellikleri koruyamadığını vurgulayarak yetkililere kapsamlı bir kentsel özen çağrısında bulunuyor.
BOĞAZ MANZARASINI KAPATAN YÜZEN BİNALAR TEPKİ ÇEKİYOR
Kıyı boyunca vatandaşların denizi seyretmesi amacıyla yerleştirilen bankların önüne sur gibi sıralanan tur ve eğlence tekneleri, insanların denizle olan görsel temasını kesiyor.
Ailelerin çocuklarıyla gelip oturduğu bu banklardan denizin görünmez hale gelmesi, "Boğaz'a bank koymuşuz ama Boğaz'ı görünmez hale getirmişiz. Bunun neresi şehircilik?" eleştirilerini beraberinde getiriyor.
Yıllardır aynı noktaya bağlı kalarak hareket kabiliyetini yitiren araçların tekne vasfından çıkıp 4-5 katlı yüzen yapılara dönüştüğünü kaydeden çevre sakinleri, kıyıların fiilen işgal edildiğini ifade ediyor.

TEKNE TERASINDAKİ ZEYTİN AĞACI VE GECE MÜZİĞİ HUZUR BOZUYOR
Kıyı şeridine demir atan devasa teknelerin restoran, gece kulübü ve konser alanı olarak işletilmesi sahil düzenini bozuyor.
Bazı yapıların teraslarına dikilen zeytin ağaçları, deniz taşıtlarının kalıcı birer binaya dönüştüğünü gözler önüne seriyor.
Turizm ve eğlence sektörünün kentin bir ihtiyacı olduğu kabul edilirken, bir işletmenin ticari kazancının milyonlarca insanın denizi görme hakkının önüne geçemez.
Gece geç saatlere kadar süren yüksek sesli müzik yayınları çevredeki konutlarda yaşayan hastaları, yaşlıları ve sabah işe gidecek vatandaşları uykusuz bırakırken, tur tekneleri görevleri bittiğinde marinalara çekilmeli.
BOŞ ÇÖP KUTULARI VE BANKLARIN ALTINA ATILAN ATIKLAR
Sahil bandındaki çevre kirliliği tablosu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) ekiplerinin gün boyu sürdürdüğü temizlik çalışmalarına rağmen bankların altının kısa sürede atıklarla kaplandığını gösteriyor.
Birkaç adım ötede duran çöp kutuları boş kalırken yerlerin çekirdek kabukları, plastik şişeler ve meşrubat kutularıyla dolması, toplumsal duyarlılık konusunu yeniden tartışmaya açıyor.
Ahmet Güneştekin, "İnsan kendi evinin salonunda çekirdek yiyip kabuklarını yere atmaz. İçeceğinin kutusunu koltuğunun altına bırakmaz. Ortak alana çıktığında neden değişiyor?" sorusunu gündeme getirdi.
Bir toplumun zenginlik düzeyi sahipsiz veya ortak alanlara sergilediği özenle ölçülür.

ÇEVRE KİRLİLİĞİNE KARŞI CAYDIRICI YAPTIRIM ÇAĞRISI
Doğaya ve ortak alanlara zarar vermenin basit bir kabahat sayılamayacağını savunan çevre gönüllüleri, doğayı tahrip edenlere yönelik yaptırımların mutlaka caydırıcı hale getirilmesini talep ediyor.
Vatan kavramı sadece sınırlardan ibaret değildir; deniz, orman, toprak ve sokaklar da bu bütünün vazgeçilmez parçasıdır.
Çevreye kasıtlı zarar vermenin önüne geçilmesi amacıyla cezalarının gerçekten caydırıcı olması gerekiyor.
Çünkü insan sevdiği yere zarar vermez.
Gerçek vatanseverlik, bu değerleri korumaktan geçer.
ANADOLU KENTLERİNİN ÖZGÜN KİMLİĞİ TEK TİPLEŞME TEHLİKESİNDE
İstanbul kıyılarında yaşanan özensizlik Anadolu'nun dört bir yanına farklı biçimlerde yansıyor.
Kıyılarda betonlaşma, kötü mimari, tabela istilası ve işgal edilen kaldırımlar nedeniyle şehirler kimliklerini kaybediyor.
Karadeniz köylerinin Ege kasabalarına, Ege kasabalarının İç Anadolu şehirlerine benzetilmesi aslında büyük bir kayıp.
Mardin'in taş yapısıyla, Diyarbakır'ın surları, Hevsel Bahçeleri ve Dicle Nehri ile, Şanlıurfa'nın avlulu serin evleriyle ve İzmir'in denizle kurduğu doğrudan bağ ile kendi özgünlüğünü muhafaza etmesi gerekiyor.

MUTFAK KÜLTÜRÜ, ŞEHİRLERİN YENİLEBİLİR HAFIZASINI OLUŞTURUYOR
Şehirlerin kimliğinin yalnızca binalardan ibaret kalmadığına dikkat çeken araştırmacılar; kentin müziği, kokusu, sokağı ve mutfağının bir bütün oluşturduğunu ifade ediyor.
Ziyaretçilerin sadece binalarla yetinmeyip gündelik hayata dokunmak istediğini belirten Ahmet Güneştekin, "İnsan bir şehre gittiğinde sadece binalarını görmez. O şehrin hayatına dokunmak ister" gerçeğini hatırlatıyor.
Coğrafya, göç yolları, iklim, zenginlik ve inanç barındıran mutfak kültürü yenilebilir bir hafıza işlevi görürken, tek tipleşen projeler bu köklü kültürel katmanları yok ediyor.
SOKAKLAR ÇOCUKLAR İÇİN GÜNLÜK BİR ESTETİK OKULU OLUYOR
Bir toplumdaki estetik seviyeyi anlamak için müzelere değil doğrudan sokaklara bakılmalı.
Çocuklar okuldan çıktıktan sonra eve yürürken gördükleri her bina ve meydan, onların estetik algısını şekillendiriyor.
Tabela karmaşası, çöp yığınları ve işgal edilmiş kaldırımlarla büyüyen bir neslin estetik duygusunun zayıflıyor.
İtalya'daki Floransa ve Venedik örnekleri hatırlamakta fayda var.
Bu kentlerde asırlardır süren şehir fikri ve gündelik yaşam uyumunun benzerleri Şanlıurfa'nın gölgeyle kurduğu mimarisinde ve Mardin'in taş dokusunda yer alıyor.

DEPREM SONRASI ANTAKYA İÇİN HAFIZAYI KORUMA SINAVI
Ahmet Güneştekin, depremlerin ardından büyük yıkıma uğrayan Antakya'nın yeniden inşasına ilişkin değerlendirmesinde, bir kenti ayağa kaldırmanın yalnızca konut üretmek anlamına gelmediğini vurguladı.
Yetkililerin sadece kaç konut inşa edildiğine odaklanması eksik bir yaklaşım; "Hangi Antakya'yı geri getirdik?" sorusu sorulmalı.
Mahalle kültürünün, komşuluk bağlarının, kentin kokusunun ve bin yıllık çok kültürlü geçmişinin korunmaması halinde yükselen beton binalar kente ruh kazandıramaz, kaybolan hafıza bir daha asla geri getirilemez.
GEÇMİŞİN BİLGİSİ İLE ÇAĞDAŞ TEKNOLOJİYİ BİRLEŞTİREN YAKLAŞIM
Mimarlıkta geçmişi körü körüne taklit etmek yerine kadim bilgiyi bugünün teknolojisiyle harmanlayan 'gelene ek' yaklaşımı öneriliyor.
Geçmiş yüzyıllarda insanlar rüzgarı, güneşi ve gölgeyi hesaplayarak konut inşa ediyordu.
Günümüzdeki yüksek teknik imkanlara rağmen çağdaşlık adı altında kültürel miras eziliyor, her sıra dışı yapı iyi mimarlık sayılıyor.
İspanya'nın Bilbao kentindeki dönüşüm yalnızca Guggenheim müze binasıyla açıklanamaz, başarının arkasında kapsamlı kamusal alan planlaması yatıyor.
Şehirlerin yabancı modelleri kopyalamak yerine kendi özgün değerleri keşfedilmeli.

BOĞAZ İÇİN FORMULA 1 VE ULUSLARARASI KÜLTÜR ROTASI HAYALİ
İstanbul'un yeni simgelere ihtiyacı yok, kentin en büyük simgesi zaten İstanbul Boğazı.
Sahil şeridi için vizyoner projeler geliştirilmeli.
Örneğin; Boğaz kıyısında köprüler, saraylar ve yalılar eşliğinde düzenlenecek bir Formula 1 yarışı, küresel ölçekte tanıtım fırsatı sunar.
Bu doğrultuda ulaşım ve güvenlik altyapısı titizlikle planlanmalı, kıyı hattı boyunca düzenlenecek uluslararası bir sanat rotasının yanı sıra yelken, kürek ve yüzme sporlarını birleştiren 'Boğaz Haftası' kentin marka değerini zirveye taşır.
GÜZELLİK KAMUSAL BİR HAK VE YÖNETİCİLERİN ASIL ESERİ SAYILIYOR
Yerel yöneticilerin başarısı yalnızca döktükleri asfalt veya inşa ettikleri bina sayısıyla ölçülmemeli; bir belediye başkanının asıl eseri yönettiği kentin kendisidir.
Mimarlar sokağa, müteahhitler kentin çehresine, imar izni veren kamu ise geleceğe karşı sorumlu; kent güzelliği vazgeçilmez bir kamusal hak.
Medeniyet seviyesinin gökdelenlerin yüksekliğiyle değil insanların başlarını kaldırdıklarında gördükleri güzellikle ölçüldüğünü özetleyen Ahmet Güneştekin, "Çünkü bir medeniyetin ne kadar gelişmiş olduğunu anlamak istiyorsanız gökdelenlerinin yüksekliğine değil, insanların başlarını kaldırdıklarında ne gördüklerine bakın" değerlendirmesinde bulundu.

