Erzurum'da Oltu taşı, kuka ve fildişi gibi son derece değerli ham maddeleri altın ve gümüş işlemelerle buluşturan tespih ustaları, ortaya çıkardıkları sanat eserleriyle lüks tüketim ve koleksiyon dünyasında yeni bir furya başlattı. Yakutiye ilçesindeki Pelit Meydanı'nda mütevazı bir atölyede çalışan zanaatkarların elinden çıkan ve yapımı bir ayı bulan özel tasarım tespihler, 50 bin ile 100 bin lira arasındaki dudak uçuklatan fiyatlarına rağmen siparişlere yetişemiyor.
TANESİNE 900 DELİK AÇILIYOR
Fiyatıyla ikinci el bir otomobil peşinatını geride bırakan bu tespihlerin sırrı, barındırdığı inanılmaz el işçiliğinde yatıyor. Tespihlerin üretim sürecinde, 33 adet habbenin (tanenin) her birine müşterinin özel talebine göre 500 ila 900 arasında mikro delik açılıyor. Büyük bir sabır ve mercekle açılan bu mikroskobik delikler, daha sonra saf altın veya gümüş tellerle tek tek, milim milim dolduruluyor. On binlerce noktada uygulanan bu ince işçilik nedeniyle tek bir tespihin tezgahtan çıkması tasarımın zorluğuna göre 4 gün ile 1 ay arasında değişiyor.
'UZAYA ÇIKSAK BİLE BU İŞİ YAPAN BAŞKA KİMSE YOK'
Atölyenin ustalarından 33 yaşındaki Cengizhan Çelik ve 30 yaşındaki Kadir Polat, uyguladıkları tekniklerle Türkiye'de ve dünyada rakipsiz olduklarını iddia ediyor. 24 yıldır bu mesleğe gönül veren Çelik, tespih yapımında kullanılan yarma, çakım, telkâri, nokta işçiliği, oymacılık, gravür, firuze ve mercan sanatlarını tek bir atölyede kusursuzca birleştirdiklerini belirterek şunları ekliyor:
"Yarma veya çakım sanatını tek başına yapan ustalar var. Ancak bu iki sanatı aynı anda, aynı tespih üzerinde icra edebilen dünyadaki tek ekibiz. İddia ediyorum, uzaya çıkıp farklı yaşam formlarına sorsak bile bu iki sanatı birleştiren başka bir temsilci bulamazlar."
GECE PAYLAŞILAN VİDEO SONRASI SABAHINA SATILIYOR
Ortaya çıkan eserlerin kalitesi ve eşsizliği, koleksiyonerleri adeta sıraya dizmiş durumda. Ustalar, baştan sona tüm aşamalarını kendi elleriyle yaptıkları (ivory/fildişi, Oltu ve kuka) tespihlerin yapım aşamasını atölyeden video olarak paylaştıklarında, eserlerin daha aynı gece, bitmeden satıldığını belirtiyor.
OLTU TAŞI VE FİLDİŞİ TESBİHLER NEDEN BU KADAR PAHALI?
Erzurum'un coğrafi işaretli gururu olan Oltu taşı, toprak altından çıkarılan yarı değerli bir madendir ve "kara kehribar" olarak bilinir; kullandıkça parlaması ve statik elektriği almasıyla ünlüdür. Fildişi (ivory) ve kuka ise işlenmesi en zor, ancak en dayanıklı organik materyallerdir. Bu özel ham maddelerin, gramı rekorlar kıran altın ve gümüşle telkâri gibi kaybolmaya yüz tutmuş asırlık tekniklerle birleşmesi, tespihi sadece bir aksesuar olmaktan çıkarıp, nesilden nesile aktarılacak, değeri her geçen gün artan bir yatırım aracına dönüştürüyor.
GERÇEK OLTU TAŞI NASIL ANLAŞILIR?
Gerçek Oltu taşı (kara kehribar), fosilleşmiş organik bir karbon bileşeni olduğu için laboratuvara gitmeden, evdeki basit yöntemlerle sahtelerinden (plastik, cam, bakalit) kesin olarak ayırt edilebilir.
Evde Yapabileceğiniz 5 Kesin Oltu Taşı Testi:
Sürtünme (Kağıt) Testi: En net sonucu veren ve taşı zedelemeyen yöntemdir. Tespih tanesini beyaz bir kağıda veya sırsız bir porselenin (fincan altı vb.) üzerine hafifçe bastırarak çizin. Gerçek Oltu taşı her zaman koyu kahverengi bir iz bırakır. Eğer kağıttaki iz simsiyah çıkıyorsa (boyalı plastik) veya hiç renk vermiyorsa (siyah cam), elinizdeki ürün sahtedir.
Isıtılmış İğne Testi: Bir toplu iğnenin ucunu çakmakla kızdırın ve tespih tanesinin görünmeyen bir noktasına (delik kısmına) hafifçe bastırın. Gerçek Oltu taşı ısıya dirençlidir, iğne taşın içine kolay batmaz ve yandığında hafif bir linyit/kömür kokusu gelir. Sahte plastik veya bakalit ürünlerde ise iğne anında içine gömülür ve etrafa genzi yakan ağır bir yanık plastik kokusu yayılır.
Statik Elektrik (Mıknatıs) Testi: Tespihi yünlü bir kazağa veya avuç içinizde hızlıca sürterek ısıtın, ardından ufak kağıt parçalarına veya saçınıza yaklaştırın. Gerçek Oltu taşı statik elektrik üretir ve kağıt parçalarını bir mıknatıs gibi anında kendine çeker.
Ağırlık ve Dokunma Hissi: Camdan yapılan sahte Oltu tespihler ele alındığında ağır ve buz gibi soğuk hissettirir. Orijinal Oltu taşı ise oldukça hafiftir, yumuşak bir dokusu vardır ve avucunuzun içinde saniyeler içinde vücut ısınızı alarak ılıklaşır.
Kullandıkça Parlama Özelliği: En doğal kalite kontrol sürecidir. Sahte ürünler elin teriyle zamanla matlaşıp boyasını atarken, gerçek Oltu taşı çekildikçe ve sürtünmeye maruz kaldıkça çok daha canlı, parlak ve pürüzsüz bir siyahlığa bürünür.
