Günümüzde psikologlar ve iletişimciler tarafından mercek altına alınan altercasting nedir sorusu, aslında insan ilişkilerinin en köklü ikna teknikleri arasında yer alan sinsi bir stratejiyi işaret ediyor.
Literatürde başkalaştırma veya rol yükleme olarak da bilinen bu kavram, sosyal mühendislik çalışmalarının temelini oluşturuyor.
Kişiyi farkında olmadan psikolojik manipülasyon döngüsüne sokan yöntem, muhatabını belirli bir kimliğe hapsederek algı yönetimi yapıyor.
Özellikle siyasi söylemlerde ve pazarlama stratejileri içinde sıkça karşılaşılan bu durum, rol teorisi üzerinden işleyerek bireyin özgür iradesiyle karar verdiği yanılgısını yaratıyor.
ALTERCASTING TEORİSİ KİMLER TARAFINDAN GELİŞTİRİLDİ?
Kişilerarası kontrol mekanizmalarının en etkili yollarından biri kabul edilen altercasting, yani rol değişimi teorisi, sosyologlar Eugene A. Weinstein ve Paul Deutschberger tarafından geliştirildi.
İkili, yürüttükleri kapsamlı araştırmalar neticesinde 1 Aralık 1963 tarihinde yayımladıkları 'Some Dimensions of Altercasting' (Altercastingin Bazı Boyutları) isimli makale ile bu kavramı bilim dünyasına sundu.
Çalışma, insanların stratejik hamlelerle sosyal bir role ikna edilmeleri halinde, o rolün gerektirdiği davranış kalıplarını sergilemeye meyilli olduklarını ortaya koydu.
50'ler yeni 20'ler: Zihinsel olarak en keskin olduğunuz dönem başlıyor!
ALTERCASTING PSİKOLOJİK TEKNİĞİ NASIL ÇALIŞIYOR?
Temelinde güçlü bir ikna mekanizması barındıran teori, rolün psikolojik baskı veya manipülasyon yoluyla kişiye empoze edilmesi prensibiyle çalışıyor.
Etki altına alınan kişi, kendisine sunulan sosyal rolü oynama olasılığını artırıyor.
Bir kişi, karşısındakini arzu edilen şekilde davranmaya teşvik etmek için onu belirli bir 'kişi türü' olarak etiketliyor.
Örneğin bir anne, "Seni 9 ay karnımda taşıdım, bir ekmek almayacak mısın?" diyerek çocuğu 'sorumlu evlat' rolüne sokuyor ve çocuk bu rolün gereğini yapmaya zorlanıyor.
Ancak kişiye biçilen rol, bireyin öz kimliğiyle sert bir şekilde çelişirse, örneğin, "Buraya işeyen eşektir" uyarısında olduğu gibi, teknik etkisini yitiriyor.
ZORUNLU ALTERCASTING YÖNTEMİ NEDİR?
Reklamcılık, politika ve pazarlama sektörlerinde sıkça başvurulan altercasting, iki ana başlık altında uygulanıyor.
Bunlardan ilki olan zorunlu altercasting, yeni veya mevcut bir rolün daha belirgin hale getirilmesi ve doğrudan insanlara dikte edilmesini kapsıyor.
Bu yöntemde kişiye doğrudan bir görev ve kimlik yükleniyor.
Örneğin, bir kişiye, "Bir gazeteci olarak doğruları siz yazmalısınız" denildiğinde, o kişinin mesleki kimliği ve etik sorumluluğu ön plana çıkarılarak harekete geçmesi sağlanıyor.
Kaygılı ve huzursuz kişilik yapısı, ömrü kısaltıyor!
DOKUNSAL ALTERCASTING HANGİ DURUMLARDA KULLANILIR?
İkinci yöntem olan dokunsal altercasting ise insanları belirli rolleri kabul etmeye zorlamanın daha pasif fakat duygusal açıdan daha 'dokunaklı' bir yolunu oluşturuyor.
Bu teknik, başkalarının belirli bir rolü üstlenmesini tetikleyebilecek şekilde hareket etme eğilimi yaratıyor.
Örneğin, birisinin muhtaç durumu vurgulanarak, karşısındaki kişi cömert, yardımsever ve şefkatli olmaya dolaylı yoldan zorlanıyor.
Karayollarında görülen, "Hız limitlerine uyun, sevdiklerinizi yanınızda bulun" tabelaları da bu kategoriye giriyor.
Burada sürücüye 'ailesini düşünen sorumlu kişi' rolü yüklenerek dikkatli olması sağlanıyor.
ROL TEORİSİ DAVRANIŞLARI NASIL ETKİLİYOR?
Altercasting, insanların günlük faaliyetlerinin çoğunun sosyal olarak tanımlanmış kategorilere göre şekillendiğini belirten rol teorisinin bir alt grubunu oluşturuyor.
Zihin ve toplum üzerinde derin etkiler yaratan bu yöntemin, davranış değişikliği üzerinde büyük bir gücü olduğu tespit edildi.
Bazı roller doğal olarak kişinin kimliğine dahil edilirken, diğerleri dışarıdan gelen baskılarla ortaya çıkıyor.
Belirli rollerin gerçekleşmesi için olumlu ve olumsuz faktörlerin manipülasyonu gerekiyor.
Roller bireyler tarafından kabul edildikten sonra, bu rollerin yerine getirildiğinden emin olmak için çeşitli sosyal baskılar uygulanıyor.
İnsanlar, toplum nezdinde olumlu bir imajı sürdürmek adına bu rollere uygun hareket etme ihtiyacı hissediyor.
'Yalnızlık' maskesi altında yatan sosyal kaygı!
GÜNLÜK HAYATTAKİ MANİPÜLASYON ÖRNEKLERİ NELERDİR?
İş ve sosyal hayatta sıkça başvurulan bu teoriye dair örnekler yaşamın her alanında görülüyor.
Bir satış temsilcisinin müşterisine, "Geniş bir aileye benziyorsunuz, küçük otomobiller size uymaz, SUV araçla daha rahat edersiniz" demesi, müşteriyi 'ailesinin rahatını düşünen ebeveyn' rolüne sokarak daha pahalı bir araca yönlendiriyor.
Benzer şekilde, "Siz iyi bir marangozsunuz, bu pencereyi en iyi siz yaparsınız" veya, "Nazik birine benziyorsunuz, hayvan hakları dilekçemizi imzalar mısınız?" gibi yaklaşımlar da kişiyi yetenekli veya duyarlı bir kimliğe hapsederek istenilen eylemi yaptırmayı amaçlıyor.
TOPLUM MÜHENDİSLİĞİNDE HANGİ ALGI OYUNLARI YAPILIYOR?
Teorinin toplumsal boyutu ise özellikle siyasi iletişimde kendini gösteriyor.
Politikacıların, tarihsel zorluklara atıfta bulunarak kitleleri belirli bir ruh haline sokması bu yöntemin en bilinen uygulamaları arasında yer alıyor.
Örneğin, Çanakkale Cephesi'nde askerlerin yaşadığı zorlukların, hoşaf ve yarım tayın ekmek hikayelerinin sıkça anlatılması, toplumda 'fedakar vatandaş' rolünü tetikliyor.
Bu sayede, mevcut ekonomik sıkıntılardan şikayet edilmemesi ve 'haline şükreden' bir algı yaratılması hedefleniyor.
Bu durum, altercastingin sadece bireysel ilişkilerde değil, kitleleri yönetmek için kullanılan bir toplum mühendisliği aracı olduğunu da kanıtlıyor.
Aldatma ortaya çıkınca 'Asıl ben mağdurum' diyenlerin sinsi taktiği: DARVO!
