İran’da ulusal para birimi riyalin tarihindeki en düşük seviyelere gerilemesi, ülkede ekonomik krizi derinleştirirken toplumsal huzursuzluğu da tırmandırdı. Uzmanlar, mevcut tabloya bakıldığında kısa vadede ekonomik toparlanmaya dair net bir yol haritası bulunmadığına dikkat çekiyor.
2025’in son aylarında riyalde yaşanan sert değer kaybı, ülke genelinde protestolara yol açarken yıllık enflasyon oranı yüzde 40’ın üzerine çıktı. Ocak 2026 itibarıyla döviz kuru yaklaşık 1,5 milyon riyal = 1 ABD doları seviyesine ulaştı. Bu durum, riyali küresel piyasalarda fiilen işlevsiz hale getirirken, ithalatı neredeyse imkânsız kıldı.
Gelinen noktada İranlıların alım gücü ciddi biçimde eridi. Gıda ve sağlık hizmetleri gibi temel ihtiyaçlara erişimde dahi zorlanan geniş kesimler bulunuyor. Artan ekonomik baskı, ülkede uzun yıllardır görülmeyen ölçekte bir istikrarsızlığa yol açtı. Protestolar sert güvenlik önlemleriyle karşılanırken, hükümet sık sık ülke genelinde internet kesintilerine başvuruyor.
Krizin arka planı: Yaptırımlar, enflasyon ve yapısal sorunlar
Uzmanlara göre İran ekonomisindeki çöküş tek bir nedene dayanmıyor. Uzun yıllara yayılan politika tercihleri, yapısal kırılganlıklar ve dış baskılar birlikte etkili oluyor. Özellikle 1979’dan bu yana uygulanan ve son yıllarda ağırlaşan uluslararası yaptırımlar, İran’ın küresel finans ve ticaret sistemine erişimini büyük ölçüde sınırladı.
Uluslararası Sürdürülebilir Kalkınma Enstitüsü verilerine göre İran, 2018’den bu yana sürekli olarak yüzde 40’ın üzerinde enflasyon yaşıyor. Bu tablo, bütçe açıklarının merkez bankası kaynaklarıyla finanse edilmesine dayanan “mali baskınlık” politikalarının bir sonucu olarak değerlendiriliyor. Dünya Bankası ise ülkede nüfusun yaklaşık yüzde 40’ının yoksulluk sınırının altında yaşadığını tahmin ediyor.
Ekonomik sorunlara ek olarak, son beş yıldır süren şiddetli kuraklık da tarımsal üretimi ciddi biçimde etkiledi. Sınırlı sayıda ticaret ortağına sahip olan İran için bu durum gıda arzını daha da kırılgan hale getirdi. Çevre kuruluşları, yanlış su yönetimi ve aşırı yeraltı suyu kullanımı nedeniyle ülkenin “su iflası” riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.
Tasarrufları koruma arayışı: Stabil kripto paralar
Riyaldeki hızlı değer kaybı ve yüksek enflasyon, hanehalkı birikimlerinin büyük ölçüde erimesine yol açtı. Bu ortamda birçok İranlı, varlıklarını koruyabilmek için ABD dolarına endeksli stabil kripto paralara yönelmeye başladı.
Ancak bu eğilim, yetkililerin de dikkatini çekti. İran yönetimi, Eylül 2025’te stabil kripto para işlemlerine sınırlamalar getirdi. Buna göre kişi başına yıllık alım limiti 5 bin dolar, toplam varlık üst sınırı ise 10 bin dolar olarak belirlendi. Bu adımın, riyalden kaçışı yavaşlatmayı amaçladığı değerlendiriliyor.
Öte yandan, son dönemde uygulanan geniş çaplı internet kesintileri, vatandaşların kripto varlıklarına erişimini de büyük ölçüde engelledi. Uluslararası kamuoyunda, uydu internet sistemleri üzerinden İran’da bağlantının yeniden sağlanmasına yönelik olası girişimler tartışılıyor. Kısmi de olsa internet erişiminin yeniden kurulmasının, ekonomik krizle boğuşan İranlılar için kritik bir can simidi olabileceği ifade ediliyor.
Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi olarak değerlendirilmemelidir. Yatırım kararlarınızı vermeden önce kendi araştırmanızı yapmanız tavsiye edilir.
