Dünya edebiyat kamuoyunun gözü kulağı, İngiliz gazetesi The Guardian’ın hazırladığı ‘Tüm Zamanların En İyi 100 Romanı’ listesine çevrildi. Edebiyat dünyasına yön veren 150 seçkin yazar, akademisyen ve eleştirmenin katıldığı oylamada; Salman Rushdie, Anne Enright, Yiyun Li, Ian McEwan, Maggie O’Farrell, Colm Tóibín, Lorrie Moore, Katherine Rundell ve Türkiye’den Elif Şafak gibi yazarlar da jüri koltuğunda oturdu. Dünyanın en iyi kurmacalarını bir araya getiren listenin zirvesine ise İngiliz edebiyatının realist dehası George Eliot’ın ‘Middlemarch’ romanı yerleşti.
Ancak listenin en çok tartışılan yönü, yine o aşılması zor ‘Anglo-Sakson ve Avrupa merkezci’ duvar oldu. Son yıllarda Ahmet Hamdi Tanpınar, Yaşar Kemal, Sabahattin Ali ve Nobel ödüllü Orhan Pamuk gibi devlerin eserlerinin saygın dünya yayınevleri tarafından İngilizceye çevrilip eleştirmenlerden tam not almasına rağmen, 100 kitaplık dev seçkide tek bir Türk romanına dahi yer verilmemesi batı dünyasının edebi muhafazakarlığını bir kez daha gözler önüne serdi.
ZİRVEYİ PAYLAŞAN İLK ÜÇ KİTAP:
1. Middlemarch (George Eliot): 19. yüzyıl İngiliz taşra hayatını muazzam bir insan psikolojisi tahliliyle işleyen 900 sayfalık bu dev roman, idealist bir genç kadın olan Dorothea Brooke’un mutsuz evliliği üzerinden toplumsal reformu ve insan vicdanını sorguluyor. Virginia Woolf’un “Yetişkinler için yazılmış az sayıdaki İngilizce romandan biri” olarak tanımladığı eser, jürinin ortak kararıyla tüm zamanların en iyisi seçildi.
2. Beloved / Sevilen (Toni Morrison): Köleliğin Amerika tarihindeki yıkıcı ve karanlık mirasını fantastik ögelerle harmanlayan modern bir klasik. Geçmişin hayaletleriyle ve evladının anısıyla boğuşan kaçak köle bir annenin (Sethe) trajedisini anlatan roman, Toni Morrison’a hem Pulitzer hem de Nobel Edebiyat Ödülü’nü getiren edebi bir anıt olarak ikinci sırada yer aldı.
3. Ulysses (James Joyce): 20. yüzyıl modernist edebiyatının sınır çizgisi kabul edilen roman, kahramanı Leopold Bloom’un 16 Haziran 1904 günü Dublin sokaklarındaki sıradan ama epik tek bir gününü anlatıyor. Homeros’un Odysseia destanına paralellikler taşıyan ve ‘bilinç akışı’ tekniğinin zirvesi sayılan eser, dilin imkanlarını zorlayan yapısıyla üçüncülük tahtına oturdu.
İŞTE DÜNYA EDEBİYATININ İLK 10’U:
1. Middlemarch – George Eliot
2. Beloved (Sevilen) – Toni Morrison
3. Ulysses – James Joyce
4. To the Lighthouse (Deniz Feneri) – Virginia Woolf
5. In Search of Lost Time (Kayıp Zamanın İzinde) – Marcel Proust
6. Anna Karenina – Leo Tolstoy
7. War and Peace (Savaş ve Barış) – Leo Tolstoy
8. Jane Eyre – Charlotte Brontë
9. Pride and Prejudice (Aşk ve Gurur) – Jane Austen
10. Madame Bovary – Gustave Flaubert
