Vefatında Şehzadebaşı Camii avlusunu dolduran on binlerin tanıklık ettiği o nadir veda gününden bu yana beş yıl geçti. 16 Kasım 2021’de aramızdan ayrılan Türk şiirinin ve ‘Diriliş’ düşüncesinin büyük ustası Sezai Karakoç; yaşamı boyunca ödülleri reddeden, törenlerden uzak duran münzevi ve mütevazı duruşuyla hafızalarımızda derin bir iz bıraktı. Vefatının beşinci yıl dönümü vesilesiyle, 14 Kasım’da İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Kültür Dairesi Başkanlığı ile İBB Dinî Kurum ve Topluluklarla İlişkiler Şube Müdürlüğü iş birliğinde, şair Ömer Erdem’in vizyonuyla düzenlenen ‘Sezai Karakoç’un İstanbul’u’ programı ise usta ismi alışıldık ideolojik odaların dar sınırlarına hapsetmeden, bizzat yaşadığı mekânlar, edebiyat mahfilleri ve insanî tanıklıklar üzerinden yâd etti.
(Şair Ömer Erdem (ayakta), Moda'daki Asya Kıraathanesi’nde Sezai Karakoç’un sıklıkla oturduğu masada burada geçirdiği zamanları anlatırken.)
MODA’DAN ÜRETMEN HAN’A ŞAİRİN İZİNDE
Şairin ‘Ve ben karadan geldim ama denizi üstlendim’ dizesinden ilhamla kurgulanan gün boyu süren program, saat 11.00’de Moda’da başladı. Yıllarca Karakoç’un yakınında bulunmuş şair Ömer Erdem’in rehberliğinde, İBB Dinî Kurum ve Topluluklarla İlişkiler Müdürü Mustafa Hilmi Baş ve organizasyon ekibinden Kamil Engin’in eşlik ettiği yaklaşık yirmi kişilik grupla, şairin İstanbul’daki ayak izlerini sürdük.
İlk durağımız, Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın yaşadığı binanın giriş katında yer alan ve 60 yıllık geçmişiyle özgün dokusunu koruyan Asya Kıraathanesi oldu. Karakoç’un iç kısımda her zaman oturduğu masada içttiğimiz çaylar eşliğinde, Kadıköy Belediyesi’nin bu duvara şairin anısına bir tabela asması temennisi dile getirildik. Şairin Moda’da yaşadığı evin ve hemen üst sokağındaki Cemal Süreya’nın evini de görmeyi ihmal etmedik, ardından rotamızı Cağaloğlu Çatalçeşme Meydanı’na çevirdik. Bugün Cağaloğlu’ndaki birçok önemli mahfil gibi ne yazık ki otele dönüşmüş olan Erzurum Kıraathanesi, Karakoç’un yemek yediği lokanta ve ‘Diriliş’ dergisinin ilk bürosu olan Üretmen Han’daki 213 numaralı odayı, Ömer Erdem’in tanıklıklarıyla adımladık.
MAHİR POLAT: KÜLTÜR İNSANLARINI İDEOLOJİK KAMPLARA HAPSETMEMELİYİZ
Saha gezimizin ardından saat 16.00’da başlayan paneller için adresimiz, İBB Miras tarafından restore edilerek 14 yıl aradan sonra bu sezon yeniden kültür sanat hayatına kazandırılan Muammer Karaca Tiyatrosu’ydu.
Yoğun katılımla gerçekleşen programın açılış konuşmasını yapan İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat, ilk olarak daha önce hizmete açtıkları ve halen faaliyetini sürdüren ‘Sezai Karakoç Kütüphanesi’ni hatırlattı. Kültür insanlarının anılmasına ve etkilerinin değerlendirilmesine ihtiyaç olduğunu vurgulayan Polat, "Türkiye’de kültürel değerleri düşünmek ve üzerlerine konuşmak aslında Türkiye’nin tarihini konuşmak anlamına geliyor" dedi.
Türkiye’nin yakın ve uzak tarihiyle birlikte toplumun sembolik olarak ayrıştığı, insana yeterince odaklanmadığı bir hafıza taşıdığına dikkat çeken Polat, kültür insanlarının ideolojik kamplara hapsedilmesini ise şu sözlerle eleştirdi: "İnsanı tanımak ve oradan hareketle tanıklıkları üzerinden kendi ürünlerini, dönemlerini, düşüncelerini anlamak gerekirken; çoğunlukla ideolojik saiklerle, kamplara ayrılmış yapılar içinde düşünme ihtiyacından ötürü kültür insanları ideolojilerin payandalarına düşecek kadar hak etmedikleri durumlar yaşıyor."
Yirminci yüzyıl Türkiye’sinde siyasetçiler görevini yapmadığı için kültür insanlarının fazlasıyla siyaset yapmak zorunda kaldığını belirten Polat, bu cümleyi Karakoç’un siyasi yönünü reddeden bir yerden kurmadığının da altını çizdi: "Sezai Karakoç’un bir siyasi düşüncesi, kendisinin savunduğu, hatta siyasi bir parti kurmasıyla gelişen bir yönü var. Şunu söylemeye çalışıyorum; siyasi düşünceleri, temsil ettikleri görüşler, memleket sorunlarına yaklaşımları, derdi ve sancıyı algılayıp hayatları ve emekleri üzerinden yansıtma biçimlerine biraz daha odaklanabilirsek, bu memleketti insanın ne söylemeye çalıştığını anlayabilirsek hem yakın tarihimizi hem değerlerimizi çok daha iyi anlayacağız."
Her kültür insanının günün sonunda çağının tanıklığını yaptığını ve bugün dünyadaki büyük kültür kurumlarının da kültürü ‘yaşadığı çağa tanıklık etme’ tarifiyle ele aldığını ifade eden Polat, sözlerini şöyle sürdürdü: "Kültürün bir dönem tartışıldığı gibi ‘yüksek kültür, alt kültür’ şeklindeki klasik tanımlamaların çok dışında kaldığı; modern dünyayı ve insanlık tarihini anlamak için önce kültür ürününü, o ürün insanın elinden çıktığı için de önce insanı anlamak gerektiği muhakkak. Eğer bugün önce Türkiye’yi, sonra dünyayı anlamak istiyorsak, o kültürü üreten koşulların insanını derinliğiyle ve şefkatle anlamak zorundayız. Çünkü bir yaşam bütünüyle yaşanıp bittikten sonra emekle dolu bir çabanın ürünü aslında. Bugün bize ve bizden sonraki kuşağa düşen; onun içine doğduğu sancıyı, bu sancıyı topluma mal etme çabasını ve çözüm için geliştirdiği fikirleri kendi sanatından başlayarak anlama yükümlülüğüdür."
Sezai Karakoç anmasının hiçbir politik saik taşımadığını, en önemlisinin ‘bir şairi anlamanın güzelliği’ olduğunu söyleyen Polat, şiir okumanın mahremiyetine dair şu dikkate değer yorumu da yaptı: "Bir şairi okuduğunuzda iki kişi baş başasınızdır; bir tarafta şair, bir tarafta siz varsınız. Gönlünüz açıksa onun ne söylediğini anlayabiliyorsunuz, bazen anlayamayabilirsiniz, bazen de şairin hiç söylemek istemediği şeyleri siz kafanızda tamamlayabilirsiniz. Bunların hepsi açıktır ve nasiple ilgili bir meseledir."
Çok tahrip edildiğini düşündüğü Türkiye’nin yakın tarihini insan hikâyeleriyle anlamaya ve anlatmaya devam edeceklerini belirten Polat, konuşmasını edebiyat tarihimize uzanan şu çağrıyla tamamladı: "‘İkinci Yeni’ hareketinden çıkan çocuklar, evlatlar, daha sonra ömürlerine kendi doğru buldukları yerde devam ettiler; doğru veya yanlış bakmadan söylüyorum, herkesin doğrusu anlaşılmaya değerdir. Bugün ‘Garip’ akımının öncüsü Orhan Veli’nin de ölüm yıl dönümü; Karakoç anması ilginç bir güne denk geldi. İkinci Yeni’den sonra Türkiye’de akım diye bir şey kalmadı ama bir yerlerde sivil olmak üzerine bir ‘Üçüncü Yeni’ oldu galiba. Bütün kurumların üzerinde kendi varoluş sancıları ve dertleriyle insan var; Sezai Karakoç’u böyle bir yerde anlamaya çalışıyorum. Ortada kalan ‘Üçüncü Yeni’yi de hepimizin yapması gerekiyor; giydiğimiz bütün üniformalardan sıyrılarak sivil bir ‘Üçüncü Yeni’ yaratmak hepimize düşüyor."
ÖMER ERDEM: KARAKOÇ TAM ANLAMIYLA BİR ŞEHİRLİYDİ
Şairin yaşadığı kültürel çevrelerin ve İstanbul’un dizelerine yansıma biçimlerinin ele alındığı ‘Sezai Karakoç’un Açık Denizlerinde’ başlıklı ilk oturumun moderatörlüğünü şair Ömer Erdem üstlendi. Konuşmacıları sahneye davet etmeden önce kendi tanıklığını paylaşan Erdem, 18 yaşında İstanbul’a geldiğinde Karakoç ile tanıştığını belirterek, "Yanında bulunduğum yıllar içerisinde gördüm ki bütün özelliklerinin yanında Karakoç tam anlamıyla bir şehirliydi. İstanbul’un bütün sesleriyle onun varlığında can bulduğunu gördüm" dedi.
İBB Genel Sekreter Yardımcısı Polat ile programı planlarken tam da bu yönüne dikkat çektiğini ifade eden Erdem, sözlerini şöyle sürdürdü: "Mahir Bey ile konuştuğumuzda o yüzden ‘Sezai Karakoç’un İstanbul’u’ olmalı dedim. İnsanımızı, şiirimizi, kültürümüzü, medeniyetimizi ve hepimizi gösteren bir yer İstanbul. Sezai Karakoç’u kaybetmek büyük bir acı belki ama her gün onun bakışı altında, yorumları altında yeniden yaşıyor ve bu şehri paylaşıyor olmak hepimiz için büyük bir umut. Bu umudu bugün bizimle paylaşan herkesin gözlerinden öperim."
Etkinliğin ilk oturumunun konuşmacıları Ahmet Bozkurt, Çağla Anılmış, Ömer Erdem, Mehmet Can Doğan ve Turgay Anar. (Soldan sağa)
PROF. DR. MEHMET CAN DOĞAN: İSTANBUL, ECE AYHAN’DA ‘BİZANS’, TURGUT UYARDA ‘BİLGİ LABORATUVARI’
Oturumun ilk konuşmacısı Prof. Dr. Mehmet Can Doğan, İkinci Yeni şairlerinin Ankara-İstanbul hattındaki konumlanışlarını ve bu haritada Sezai Karakoç’un nerede durduğunu kapsamlı bir karşılaştırmayla ele aldı. Cemal Süreya, Ece Ayhan ve Sezai Karakoç’un buluştukları ilk zeminin bir bakıma Ankara olduğunu belirten Doğan; Turgut Uyar ve İlhan Berk’in de Ankara macerası bulunduğunu, bu kuşakta Ankara ile hiç ilişki kurmayan tek ismin Edip Cansever olduğunu hatırlattı. Bu şairlerin önce Ankara’da buluşup sonradan İstanbul’a gelmelerinin önemine değinen Doğan, duyuşları örtüşmese de İkinci Yeni içindeki şiirsel iddialarının kesiştiğini vurguladı. Karakoç’un Ankara ile ilgili izlenimlerini içeren bir metni bulunmadığına dikkat çeken Doğan, şairin zihninde örtük biçimde pek de olumlu bakmadığı bir başkent imgesi yer aldığını ifade etti.
Karakoç’u ‘İkinci Yeni’nin öncüsü, İkinci Yeni’nin gönülsüzü’ sözleriyle tanımlayan Doğan, onun öncülüğünün poetik metinlerinden açıkça anlaşıldığını, şiirlerinde ise bu çizginin özellikle ‘Hızırla Kırk Saat’ kitabıyla belirginleştiğini söyledi. Doğan, İkinci Yeni şairlerinin İstanbul’a yaklaşımlarındaki temel farkları ise şu çarpıcı tespitlerle ortaya koydu: "İlhan Berk’in bir ‘İstanbul’ kitabı vardır; onda iki İstanbul görülür: İlki işçi ve emekçi İstanbul’u, sonrakilerde ise topografik İstanbul; onun için şehir adeta bir ‘bilgi laboratuvarı’ gibidir. Turgut Uyar’ın 1950’lerin başındaki şiirlerinde küçük insanların, mahalle hayatının İstanbul’u vardır; şiirinde şehir belirgin bir yer tutmaz, daha çok ‘mahalle şairi’ tutumundadır. Edip Cansever şiiri zaten İstanbul’dur; ondaki şehir insanlarla karşılaşılan, daha çok hayatın kıyısında kalanların ve mekânların öne çıktığı bir şehirdir, ‘serin sokak şairi’ tutumundadır. Cemal Süreya ise şehre hep kendini katan bir tavırla belirir; ‘Bir Kentin Dışardan Görünüşü’ şiirinde ‘Beni öp sonra doğur’ der, şehre kendini katar, erotiktir. Ece Ayhan’ın İstanbul’u ise ‘Bizans İstanbul’u’dur."
Sezai Karakoç’un İstanbul’unun tüm bu isimlerden ayrılarak tarih ve tarihsel yapılarla belirginleştiğini vurgulayan Doğan, sözlerini şöyle sürdürdü: "Adı İstanbul olan, mekânla sabitlenen şiiri azdır fakat İstanbul onun imge dünyasını zenginleştiren bir mekândır. İlişkiden kaçınan, sakınan bir insan olarak tarihsel yapıları gözetir; örneğin geceleri sokakta olmak, çeşme başında olmak, ayla muhatap olmak ve çınar gibi imgelere yaslanır. Okuduğu metinlerden gelen imge zeminleri de güçlüdür; bir şiirinde Şeyh Galip’i anar, Yahya Kemal der. Daha açık görünen ‘Çeşmeler’ şiirinde ise çeşme ile kendini benzeştirir; burada bir tepkisellik söz konusudur, dünya görüşünü yerleştirir ve ‘kurumuş çeşme’ motifi çok baskındır. Yahya Kemal’deki şehre karşı ‘plastik algılayış’ Karakoç’ta yoktur; Karakoç şehri ve mimariyi algılarken kendini de katar. Ayrıca kavramsal düşünür; Yahya Kemal’deki ‘bireyin sorunsalı’ Karakoç’un sorunu değildir, o cevaplarını vermiş bir şairdir. Bir dünya görüşü ve poetik tutumu vardır; onda ‘Diriliş’ düşüncesinden fışkıran kavramsal bir İstanbul söz konusudur."
Konuşmanın ardından araya giren moderatör Ömer Erdem, Karakoç’ta kavramsal bakış ile pratik merakın bir arada yürüdüğünü gösteren unutulmaz bir hatırasını paylaştı. Moda’da bir kıraathanede otururlarken Karakoç’un kendisine, "Bu gazetelerde son zamanlarda Hayal Kahvesi ilanı görüyorum, nasıl bir yer?" diye sorduğunu aktaran Erdem, devamında şunları anlattı: "Görmek istediğini söyledi. ‘Bilmem ki size uygun olur mu?’ dedim. ‘Merak ettim’ deyince ‘Sizi götüreyim’ dedim ve gecenin bir vakti Moda’dan arkadaşlarla Çubuklu’daki Hayal Kahvesi’ne gittik. Mekâna doğru basamak basamak inince, etraftaki arabaların modelleri ve insan profilleri değişince bana ‘Geriye dön’ dedi." Erdem, Karakoç’un oturduğu evi de adeta ‘edebiyatın evi’ olarak kullandığını ve tam anlamıyla bir ‘mahfil insanı’ olduğunu vurguladı.
PROF. DR. TURGAY ANAR: ‘BEN KANDAN ELBİSE GİYDİM’İ SİRKECİ İNFİLAKINDAN SONRA YAZDI
Edebiyat sosyolojisi ve mahfiller üzerine kaleme aldığı ‘Mekândan Taşan Edebiyat’ kitabıyla tanınan Prof. Dr. Turgay Anar ise konuşmasında Sezai Karakoç’un İstanbul’daki mekân izlerini ve yaşanan şehrin onun şiirine nasıl mayalandığını anlattı. Konuşmasına, "Sezai Bey gibi İstanbul’un hem taşını toprağını hem de mayasını kendine karan ve buradan bir diriliş yaratmaya çalışan bir şairden söz ediyoruz. İstanbul bir edebiyat ve mahfil şehridir; bu mahfilleşme İstanbul’un temellerinde sıkı sıkı durur daima" sözleriyle başlayan Anar, Karakoç’un İstanbul’a geldikten sonra şehrin pek çok noktasında yaşadığını ve ürettiğini belirtti.
Karakoç’un hayatındaki ilk büyük durağın Cağaloğlu’nun göbeğindeki Meserret Kıraathanesi olduğunu ifade eden Anar, Bâb-ı Âli Baskını’nın da toplanma merkezlerinden biri olan bu mekânın devrin edebiyatçılarına ev sahipliği yaptığını hatırlattı. Burada Karakoç’un sık sık Necip Fazıl Kısakürek ile biraraya geldiğini söyleyen Anar, şairin hatıralarında üstadından daima ‘Necip Fazıl Bey’ diye söz etmesinin derin saygısının bir nişanesi olduğunu vurguladı.
Meserret Kıraathanesi’nin Karakoç için taşıdığı anlamın Ocak 1959’da yaşanan ve devrin basınında ‘Sirkeci infilakı’ olarak anılan patlamayla sarsıcı bir boyuta ulaştığını aktaran Anar, şunları anlattı: "Anlatanlar buranın çok büyük aynaları olan bir mekân olduğunu söylüyor. Sezai Bey oraya gittiği esnada infilak meydana gelir ve o büyük aynalar bir su gibi Sezai Bey’in kafasına dökülür. Yaklaşık kırk kadar kişi ölür, kendisi de yüzünden ve ellerinden yaralanır. Yakın zamanda gazete ve dergilerden kestiği şiir dosyası da bu infilak esnasında kaybolur; itfaiye mekânı sulamış, şiirler bu suların içinde yüzer hale gelmiştir ve bunu görmüştür. Buraya girişini Nef’î’ye, çıkışını ise Ergenekon’a benzetir; çok şairane bir tariftir."
Bu sarsıcı olayın ve ölümün onu Meserret Kıraathanesi’nde yakalayamamasının psikolojisiyle ‘Ben Kandan Elbise Giydim Hiç Değiştirsinler İstemezdim’ şiirinin doğduğunu belirten Anar, şairin ikinci önemli durağı olan Marmara Kıraathanesi’ne de değindi. Küllük kapandıktan sonra devrin ‘mahfil kuşlarının’ yuva kurduğu bu otantik ve kaotik mekânın Karakoç için bir ‘narkoz ve sığınak’ işlevi gördüğünü söyleyen Anar, buradaki unutulmaz bir anekdotu paylaştı: "Fethi Gemuhluoğlu ile otururlarken Sezai Bey İslam kelamında pek sevilmeyen Hz. Muaviye ile ilgili bir konuya giriş yapar. Gemuhluoğlu farklı bir tonda ‘Muaviye’ye ne oluyor?’ diye tepki gösterince, Sezai Bey toparlayıcı bir şekilde onun Hz. Peygamber’in takipçisi olduğunu ve hürmetle anılması gerektiğini söyler. Bu tartışmadan bir yıl sonra yazdığı ‘Çocukluğumuz’ şiirini Gemuhluoğlu’na ithaf eder, ancak kitapta bu ithafı kaldırmıştır."
Cağaloğlu’ndan Moda’ya pek çok kıraathanenin de şairin uğrak yerleri arasında bulunduğunu hatırlatan Anar, yaşanan İstanbul’un Karakoç’un şiirine nasıl yansıdığını ‘Ben Kandan Elbise Giydim’ şiiri üzerinden üç hamlede özetledi: "Birinci hamlede yaşanan hayattan şiire bağ kurulur; ancak ne Meserret, ne Sirkeci, ne de patlama adı geçer. İkinci hamlede olay ölümün diline dönüşür; ‘sen’ diye seslendiği ölümdür, patlamayı değil ölümle yüzleşmeyi anlatır. Üçüncü hamlede ise İstanbul’u tanık tutar."
Karakoç’un şiirlerinde adıyla geçen yalnızca iki mekân bulunduğunu, bunların da ‘Kav’ şiirinde geçen ‘Emperyal Kahvesi’ ile ‘Çemberlitaş Akman’ olduğunu belirten Anar, şairin şiirindeki İstanbul’u üç temel başlıkta topladı: "Birincisi, İstanbul bir dirilişin başkentidir. İkincisi, İstanbul’u yeniden ‘Tanrı şehri’ yapmak amacıyla şiirlerini yazmıştır; Kudüs’ü, Mekke’yi, Şam’ı bir araya getiren bir şehirdir. Üçüncüsü ise İstanbul bir su şehridir ve çeşmelerle özdeşleşerek gürül gürül bir medeniyet şehri haline gelir; aynı zamanda bir ‘eşik zamanının kenti’dir." Anar konuşmasını, "Mahfillerin, edebiyat mekânlarının adı eğer geçmiyorsa adları silinir; ama eğer adı geçiyorsa aşkın, yıkımın ve eleştirinin yanına konulur" tespitiyle tamamladı.
DR. ÇAĞLA ANILMIŞ: ‘ŞEHZADEBAŞI’NDA GÜN DOĞMADAN’ ŞİİRİ RAST MAKAMI
Dr. Çağla Anılmış ise konuşmasında Sezai Karakoç’un İstanbul şiirleri ile Türk musikisi arasındaki derin ses akrabalığını inceledi. Sunumuna, "Sezai Karakoç’un şiirini okurken aynı makamda müzikle ona eşlik etmek, belki Karakoç’un şiirini anlamanın da bir yoludur diye düşündüm" sözleriyle başlayan Anılmış, elbette bir şiir metninin kesin sınırlarla ‘şu makam ya da bu makam’ diye yorumlanamayacağını, ancak bazı makamların dizelerdeki ritme belirgin biçimde yaklaştığını ifade etti.
Karakoç’un İstanbul şiirlerini kronolojik bir sırayla, dizelerin diziliş biçimleri, uzunlukları ve makamların seyrindeki hareketlilik üzerinden incelediğini belirten Anılmış, ilk durak olan ‘Kapalıçarşı’ şiirine dair şu tespitleri paylaştı: "Karşıma şöyle bir manzara çıktı: Söz öbekleri sırayla altı ve yedi olmak üzere şiirde tekrar ediyor. ‘Onları anlat’, ‘Kapalıçarşı’ gibi tekrarlanan bu ifadeler gözümde adacıklar gibi canlandı. Şiirin kısalı uzunlu, dağınık gibi görünen ama birbirini takip eden yapısı, makamın seyrine baktığımızda inişli çıkışlı bir karaktere sahip olduğunu gösterdi. Burada Hüseyni makamının öne çıktığını ve ‘Kapalıçarşı’ şiiriyle bu makamın yan yana geldiğini gördük."
‘Sultanahmet Çeşmesi’ şiirinin ise ‘Kapalıçarşı’dan farklı olarak daha kısa mısralarla dizildiğini ve bunun ‘işitsel nefes alanlarına’ denk geldiğini söyleyen Anılmış, anlam katmanı itibarıyla ve sonunda Karakoç’un kendisine bükülmesiyle makam seyrine uygun bir yolculuk sunan bu şiirin bizi Hicaz makamına götürdüğünü belirtti.
İncelemesi sırasında kendisini en çok heyecanlandıran eserin ‘Şehzadebaşı’nda Gün Doğmadan’ olduğunu vurgulayan Anılmış, bunun nedenini şöyle açıkladı: "Şiirdeki öznenin yerleşecek bir yer araması, soğuk taşa oturması, ellerini başının arasına alması ve kuş kanatları sesiyle şiirin çok başka bir yere sıçraması çok etkileyiciydi. Şiirin her dörtlüğünün ‘Şehzadebaşı’ ile bitmesi, her dörtlükte güçlenerek Türk kültür ve medeniyetinde her yere dokunarak ivme kazanıyor. Makamsal özelliklerle değerlendirdiğimizde, özellikle şiirin en yüksek sesine ulaştığı son dörtlüğü bizi Rast makamı sonucuna götürdü."
‘İstanbul’un Hazan Gazeli’nde ise ilk bakışta kültürel bir çatışma gibi görünen yapının ‘bir ses zarafetiyle’ uzlaşmaya taşındığını belirten Anılmış, her beyitte tekrar eden aynı ses örgülerinin çatışmaları yumuşatarak tüm sesleri kendinde topladığını ve bu yönüyle Hüseyni makamına yaslandığını söyledi. Anılmış özetle ‘Kız Kulesi’ne Gazel’in Rast makamına yakınlaştırılabileceğini; İstanbul’un geçmişten geleceğe doğru açıldığı ‘Sürgün Ülkeden Başkentler Başkentine’ şiirinde ise Segâh ve Hüseyni makamlarının birlikte ilerlediğini kaydetti. Tüm bu bulguların Karakoç’un anlatı dünyasına dair önemli bir ipucu verdiğini belirten Anılmış, şairin kurduğu metinlerin başka sanat disiplinleriyle buluştuğunda her zaman farklı yakınlıklar kurulacak yeni varoluş alanları açtığını vurguladı.
Çağla Anılmış’ın sunumunu ‘çok özgün’ sözleriyle değerlendiren moderatör Ömer Erdem ise Karakoç’un musikiyle ilişkisine dair bilinmeyen bir tanıklığını aktardı: "Karakoç’u maalesef hiçbir zaman bir konser salonunda görmedim, müzik dinlerken de görmedim ama zaman zaman Gazi Giray Han’dan ve bestelerinden dem vururdu; bu içindeki bir istenci taşıyordu sanırım. Bir seferinde de çocukluğunda Diyarbakır’da şahit olduğu bir müzik âleminden bahsetti. Ahmet Kaya ile meşhur olan ‘Saza Niye Gelmedin’ türküsünü eliyle işaretler yaparak yorumlar, bize ‘İşte böyle yapardık’ diye anlatırdı."
AHMET BOZKURT: BÜTÜN ANTOLOJİLERDE OLMASI GEREKEN BİR ŞAİR
İlk oturumun son sözünü, son dönemlerde İstanbul üzerine hazırlanan önemli şiir antolojilerinden birine imza atan şair Ahmet Bozkurt aldı. Moderatör Ömer Erdem’in, "Bir İstanbul şiirleri antolojisi hazırladığınızda Sezai Karakoç’u bu çalışmada olmazsa olmaz kılan temel nitelik nedir ve bu nitelik çalışmanıza nasıl bir derinlik kattı?" sorusu üzerine söz alan Bozkurt, Türk şiirinin tarihsel izleği içinde Karakoç’un İstanbul’a bakışının diğer pek çok şairden çok daha özgün bir yerde durduğunu vurguladı.
Türk şiirindeki İstanbul algısını dönemler üzerinden karşılaştıran Bozkurt, Divan şiirinde Boğaz’ın ve yalıların belli kalıplarla dile getirildiğini, Nedim’in bu çizginin en önemli temsilcilerinden biri olarak şehrin toplumsal yapısını da yansıttığını ancak ‘çok güzel bir belagatla anlatılmış bu İstanbul resminin bir yerde tıkanıp kaldığını’ ifade etti. Halk şiirinde ise İstanbul’un görünen yüzünün, çamurunun, meyhanelerinin ve yangın yerlerinin öne çıktığını belirten Bozkurt, modernleşme sürecindeki kırılmayı şu sözlerle anlattı: "19. yüzyılın ikinci yarısında zaman ve sosyoloji değişiyor; modernleşmenin ve Batılılaşmanın getirdiği sıkıntılar şiire de yansıyor. Tevfik Fikret’in ‘Sis’ şiiri bu dönemin en önemli metnidir. Türk şiirinde İstanbul artık güzelliklerle değil, sisin altında kalmış bir imgeyle karşımıza çıkıyor; Fikret bu yapıyı kuruyor. Yahya Kemal’e geçtiğimizde ise Karakoç şiiriyle örtüştüğü poetik düzlemde pek fazla şey yoktur. Yahya Kemal bir hayal kumkuması içinde ilerler ve estetik bir muhafazakârlığın kuruculuğunu yapar; İstanbul’un zenginliklerini tarih ve geçmiş hülyası içinde düşünür."
Orhan Veli’nin ‘İstanbul’u Dinliyorum’ şiiriyle birlikte şehir imgesine bakışın değiştiğini kaydeden Bozkurt, "Orada gözler kapanıyor, kulak açılıyor; göz sınırlı, kulak ise demokratik bir yapı" tespitinde bulundu. Sezai Karakoç’u tüm bu şairlerden ayıran temel farkın ise İstanbul’u bir ‘diriliş mekânı’ olarak kurgulaması olduğunu vurgulayan Bozkurt, sözlerini şöyle sürdürdü: "Karakoç’ta geçmiş var, bir medeniyet tasavvuru var ve düşünce olarak çok daha özgün bir konuma geliyor. Karakoç’un şiiri çok ontolojik bir şiir; varlığa, maddeyi ve nesneyi de varlığa açan bir şiir. Nâzım Hikmet maddi toplumsal gerçeklik bağlamında ‘Memleketimden İnsan Manzaraları’nı oluştururken, Karakoç çok daha geniş bir medeniyet tasavvuruyla İstanbul’u kurar; onun için İstanbul ‘başkentler başkentidir’, Mekke’dir, Medine’dir, diğer bütün şehirlerdir. Bir ağacın köklerini düşünün; İstanbul onun şiirinde bir kavşak noktası, tüm dallarıyla diriliş düşüncesine bağlı bir şehir. Karakoç, Türk edebiyatında mekânı anlamlandırma ve şiirleştirme bakımından çok özgün bir isim olduğu için bütün antolojilerde mutlaka yer alması gereken bir şair."
Oturumun sonunda kısa bir değerlendirme yapan moderatör Ömer Erdem, "Bu panelde Karakoç’un açık denizlerinde yol almaya çalıştık" sözleriyle ilk bölümü tamamladı.
Etkinliğin ikinci oturumunun konuşmacıları Adnan Özyalçıner, Alphan Akgül, Zeynep Karaca, Metin Celal ve Oğuz Demiralp. (Soldan sağa)
ADNAN ÖZYALÇINER: ÇAĞDAŞ ŞİİRİMİZİN GELİŞİMİNE KATKI SAĞLADI
Programın ‘Sezai Karakoç’un Düşünce ve Sanat Hayatında İstanbul’u Aramak’ başlıklı ikinci oturumunun moderatörlüğünü ise genç kuşak şairlerden Zeynep Karaca üstlendi. Karaca açılış konuşmasında, İstanbul’u bizzat Sezai Karakoç’tan öğrendiğini ve şehri onun metinlerinden tanıdığını vurguladı.
Oturumda ilk sözü alan 1950 kuşağı öykücülerimizin usta ismi Adnan Özyalçıner, Sezai Karakoç’u üniversite yıllarındaki yol arkadaşlarıyla birlikte anarak konuşmasına şu sözlerle başladı: "Onlar Mülkiye’nin üç yoksul şairiydi; Ece Ayhan, Cemal Süreya ve Karakoç. Üçü de şiir zenginiydi."
Karakoç’un sanatının yalnızca dinsel ya da düşünsel yönüyle açıklanamayacağının altını çizen Özyalçıner, onun eserlerinin güçlü bir şiirsel kurgu, özgün bir dil ve derin bir imge dünyasını yansıttığını belirtti. Şiirinde geleneğin de belirleyici bir yeri olduğunu ifade eden usta yazar, "Gelenek onda geçmişi birebir tekrarlama değil; geçmişin şiir birikimini, imgesel duyarlılığını bugünün şiirinde yeniden kurabilmektir. 1950’li yılların İkinci Yeni şiiri şiirimize yeni bir dil, yeni bir anlatım, yepyeni imgelerle yeni tipler kazandırmıştır. Karakoç bu yeniliğe ayrı bir derinlik kazandırır" değerlendirmesinde bulundu.
Karakoç’un dizelerindeki aşk kavrayışına da dikkat çeken Özyalçıner, sözlerini şöyle sürdürdü: "Onun şiirinde aşk yalnız iki kişi arasındaki bir duygu olarak kalmaz; insanın kendini, dünyayı ve varoluşunu anlamlandıran aşkın bir çabaya dönüşür. Karakoç’u dünya görüşüne göre değil, şiirinin edebiyatımıza kazandırdığı değeri göz önünde bulundurarak değerlendirmemiz gerekir. Çünkü onun şiiri yalnız kendi düşünce çevresine seslenmez; çağdaş şiirimizin gelişimine katkısı olan bir şiir yaratır."
Ece Ayhan’ın da Karakoç’u İkinci Yeni şairleri arasında saydığını ve akım olarak nitelediği İkinci Yeni şiirinin başlıca isimlerinden biri olarak gösterdiğini hatırlatan Özyalçıner, İkinci Yeni içinde kendine özgü bir yeri olan şairin sanatına örnek olarak yıllar önce bir konuşmasında Haydar Ergülen’in ‘İkinci Yeni’yi başlatan şiir’ olarak tanımladığını bildiğim ‘Balkon’ şiirini okudu.
METİN CELAL: MÜSTEARLA YAZDIĞIM ŞİİRİ ONA İTHAF ETTİM
Şair ve yazar Metin Celal, 40 bölümlük ‘Hızırla Kırk Saat’in ikinci parçasını okuyarak başladığı konuşmasında, ilk okuduğu Sezai Karakoç kitabının da bu eser olduğunu belirtti. Konuşmasını "Karakoç ile nasıl tanıştım, nasıl tanışamadım; ondan bahsedeceğim" çerçevesinde kuran Celal, 1970’lerin sonunda adını antolojilerde gördüğü usta şairin gençlik yıllarındaki şiir evrenini nasıl kuşattığını anlattı.
O yıllarda şiir yazmaya yeni başladığını ve İstanbul’a gidip gelerek Sultanahmet ve Laleli kahvehaneleri ile Çorlulu Ali Paşa Medresesi’ne devam ettiklerini aktaran Celal, edebiyat ortamındaki dostlukları şu sözlerle dile getirdi: "Çoğu arkadaşımız İstanbul Üniversitesi’nde öğrenci ya da akademisyendi. Necat Çavuş, İhsan Deniz, Mehmet Ocaktan, Hüseyin Atlansoy gibi genç arkadaşlarla tanıştım. Ben sol görüşlü görünüyordum, onlar daha muhafazakâr görünüyordu ama anlaştık, dost olduk. Ebubekir Eroğlu, Adnan Pekşen, Ahmet Yücel de uğrardı. Ebubekir Abi ‘Yönelişler’ dergisini çıkarıyordu, ‘Niye şiir vermiyorsunuz?’ dedi."
Bir yandan da hayatlarının içinden sürekli Sezai Karakoç’un geçtiğini belirten Celal, o dönemin Cağaloğlu ve Sultanahmet atmosferini şöyle anlattı: "Şu an Sultanahmet turistlere göre bir yer, bize göre değil artık ama o zaman yayınevleri, matbaacılar herkes oradaydı; aklınıza gelen herkese rastlıyor, yayınevlerinin kapısını çalıp giriyordunuz. Karakoç şiir evrenimizdeydi, okuyorduk şiirlerini. Karakoç’a şiir götürmek istiyor, çekiniyorduk. Ofisi Cağaloğlu’ndaki Üretmen Han’daydı; her katı gazete, yayıncı ve matbaa doluydu. Çınaraltı’na da geliyordu ama yanına gitmeye cesaret edemiyordum."
Bu ‘tanışamama’ hali sürerken Ebubekir Eroğlu’nun daveti üzerine ağabeyinin adı olan ‘Mehmet Çağlayan’ müstearıyla ‘Yönelişler’e ilk şiirini gönderdiğini ve yayımlandığını söyleyen Celal, Karakoç ile kurduğu gizli bağı şu hatırayla paylaştı: "Şubat 1983’te Sezai Karakoç’a adanmış ‘Hızır’ diye bir şiir yollamışım. Çok beğenilmiş anlaşılan; Ebubekir Eroğlu’ndan kendi el yazısıyla ‘Şiirinizi beğeniyoruz, her sayıda yayımlamak istiyoruz’ diye bir mektup aldım. Bana büyük şevk verdi bu. Aradan yıllar geçti; 2017’de Sefa Toprak ‘Yönelişler’ üzerine bir yüksek lisans tezi yapmış. Ebubekir Abi ‘Tezi gördün mü? Sen Yönelişler’de en çok şiiri yayımlananlardansın, Mehmet Çağlayan adıyla çok şiirini yayımlamışız, onları kitap yapmayı düşünüyor musun?’ dedi. Ben müstear isimle gizlendiğimi sanıyordum, meğerse biliyormuş ben olduğunu. 2018’de de Aykut Nasip Kelebek hazırladığı lisans tezinde Mehmet Çağlayan’dan ‘Yönelişler’de sıkça karşılaştığımız isim’ diye söz etmiş ve Karakoç’a ithafla yayımlanan ‘Hızır’ şiirim üzerine güzel bir bölüm yazmış; yeni haberdar oldum. Bir şairin bir şairle tanışması müstear da olsa benim için hoştu. Karakoç her gün önümüzden geçip giden bir şairdi; bir şekilde onunla bir bağ kurmuş oldum."
DOÇ. DR. ALPHAN AKGÜL: FİKİRLERİNDE NOSTALJİK, ŞİİRLERİNDE REKLEKTİF
Şair, Doç. Dr. Alphan Akgül ise Sezai Karakoç şiirinde gelenek ve modernlik ilişkisini felsefi ve estetik kavramlar üzerinden tahlil etti. Doktora tezi sürecinde hocası Talât Sait Halman’ın kendisine "Modern Türk şiirinden üç tanesinin gelenekle ilişkisini gelenekten faydalanarak yazınız" dediğini hatırlatan Akgül, şairleri ‘olumsal’ ve ‘zorunlu’ olmak üzere iki ayrı düzlemde ele aldı.
Karakoç’u İkinci Yeni’den ayırmak gerektiğini vurgulayan Akgül, bu ayrımı şu sözlerle temellendirdi: "İkinci Yeni şairleri ‘olumsal’dır, onlar için anlam görecelidir. Karakoç ise ‘zorunlu’ bir şairdir; onun için bir anlam merkezi vardır ve o anlam merkezi büyük bir gürültüyle yıkılmıştır. Bu metafizik bir merkezdir ve yeniden tesis etmek gerekir; yani ‘Diriliş’ düşüncesi. Karakoç’a göre Osmanlı medeniyeti yıkılmış, arta kalan insanların metafizikle bağı kopmuştur. Bütün amacı bugünkü insanın, özellikle şairlerin bu metafizik bağlantıyı yeniden nasıl kuracağına yöneliktir."
Türk şiirinde geleneğe yaklaşan üç farklı tavrı kıyaslayan Akgül; Attilâ İlhan’ın Osmanlı’yı tam karşısına alıp despotik bir dönem olarak ele aldığını, Hilmi Yavuz’un ise olumsal bir tutumla Divan şiirini bir ‘kazı alanı’ olarak kullanıp oradan imge devşirdiğini belirtti. Üçüncü yol olan Karakoç’un ‘geçmişi yeniden restore edici’ yaklaşımını Yahya Kemal ile karşılaştıran Akgül, şu dikkat çekici tespiti yaptı: "Yahya Kemal’in Batı medeniyetine olan ilgisiyle birlikte Divan şiiriyle Nedim üzerinden bir bağ kurduğunu söyler Karakoç; ama Yahya Kemal araya ‘deruni ahenk’ kavramıyla şiirsel bir bağ sokuyor. Karakoç’a bakıldığında ise kendi yarattığı büyük bir açmazla baş başa kaldığını görüyoruz; şiirle idealize ettiği ‘yitik cennet’ arasına o da bir ara şiirsel kavram koymalıydı belki de. Fikirlerinde tam bir restore edici nostalji içinde olmasına rağmen, şiirlerinde belki farkında olmadan ‘reflektif’tir."
Konuşmasını, gün içinde Ömer Erdem’in aktardığı Çubuklu Hayal Kahvesi hatırasına da gönderme yaparak tamamlayan Akgül, "Bütün diriliş hikâyeleri günümüzde bir imkânsızlık duvarına çarpmaktadır. Benim gördüğüm Sezai Karakoç şiirindeki hüzün; İstanbul’un tarihi bölgelerine gidiyor oluşu, Çubuklu Hayal Kahvesi’nden geri dönmek zorunda olması gibi hayat ile hayal arasındaki açmaz gibidir" dedi.
OĞUZ DEMİRALP: İSLAM MİTOLOJİSİNİ BİLMEYEN ONUN ŞİİRİNİ ANLAYAMAZ
Oturumun son konuşmacısı edebiyat eleştirmeni ve yazar Oğuz Demiralp, hem edebiyat tarihi hem de poetika açısından çarpıcı tespitleriyle Sezai Karakoç’un şiir evrenini farklı bir gözle yorumladı. Konuşmasının başında Ömer Erdem’in ‘Sezai Karakoç’a Doğru’ kitabının önemine değinen Demiralp, eserde yer alan dikkat çekici bir anekdotu hatırlatarak Karakoç’un gençliğinde ‘Hisar’ dergisine şiir gönderdiğini ancak derginin bu şiiri basmadığını aktardı.
Karakoç’un dil ve şiir açısından Türkçede büyük bir atılımı sürdürdüğünü belirten Demiralp, "Tevfik Fikret’in şiiri Osmanlıcanın son büyük atılımıdır, Mehmet Âkif’in şiiri de Türkçenin ilk büyük atılımlarından biridir. Sezai Karakoç da Âkif’in açtığı kapıdan gelir; genel olarak da İkinci Yeni’nin bir parçasıdır çünkü İkinci Yeni de Türkçenin ve Türk şiirinin kendini yenileme çabasıdır" dedi.
Şairin ‘Balkon’ şiirindeki ‘körfez’ terslemesinin Ece Ayhan’ın şiirine kaynaklık ettiğini vurgulayan Demiralp, Karakoç’un özgünlüğünü şu sözlerle tanımladı: "Karakoç Türkçenin büyük atılımının bir parçasıdır; özgündür, kimseye benzemez, tikel ve tekil bir şairdir. Kitleleri ırlamaz, tekrar etmez, kendi dünyasını ırlar." Karakoç’un şiir serüveninde üç dönem bulunduğunu ifade eden Demiralp, "İlki ‘Hızırla Kırk Saat’e kadar olan dönem, ikincisi ‘Hızırla Kırk Saat’ ile açılan büyük dönem, üçüncüsü ise kendi açımdan tonun düştüğünü gördüğüm son dönemdir. Ebubekir Eroğlu Karakoç’un şiiri için ‘ihsas şiiri’ der, ben ‘ihsas ve ima şiiri’ diyorum. Son şiirlerinde özellikle siyasi atıflar nedeniyle bu ihsas ve ima alanı daralır" değerlendirmesinde bulundu.
Sezai Karakoç’un bir ‘kültür şiiri’ kurduğunu ve bu arka plana sahip olunmadan dizelerinin tam anlamıyla kavranamayacağını belirten Demiralp, şunları kaydetti: "Sezai ustamızın şiiri kültür şiiridir; kültür arka planınız yoksa o şiiri okuyamaz, zevk de alamazsınız. Bu kültürün en önemli kısmı İslam mitolojisidir. Dindar olmanız gerekmiyor ama İslam’ı bileceksiniz; bilmeden Karakoç’tan tam olarak zevk alamazsınız. Hz. Yahya’yı, Hz. Zülkifl’i bileceksiniz." Miraç hadisesini ve ayın bölünmesi metaforunu Türk şiirinde çok az şairin işlediğini hatırlatan Demiralp, "Karakoç okumak o kadar da kolay bir iş değildir; bütün bu kültürü yoğurarak güzel bir şiir diline dökmek de Karakoç’un büyük bir becerisidir" diye konuştu.
Karakoç’un her şeyden önce "Ben Doğulu olarak ölmek istiyorum" diyen bir Doğu şairi olduğunu, yarattığı dünyanın bir Şark ve Orta Doğu dünyası olduğunu söyleyen Demiralp, İstanbul’un onun dünyasına sonradan girdiğini belirtti. İki büyük şairi kıyaslayan Demiralp, şu çarpıcı tespiti yaptı: "Yahya Kemal’de İstanbul’dan sık bahseder ama ona benzemez; Yahya Kemal rind, Karakoç zühddür. Dünyada duruşunun büyük bir anlamı vardır; tüketim çağında zühd anlayışını hem şiirde hem kendi yaşamında dile getirmiş çağdaş bir kahramandır. Bir direniştir Karakoç, ‘fecr devleti’dir. Fücur çağında yaşıyoruz; bu çağda fecr devletini herhangi bir siyasi bağlantıya girmeden savunmak önemli bir şeydir."
Karakoç’un klasik anlamda ‘büyük bir İstanbul şairi’ olmadığını, onun açısından İstanbul’daki en önemli unsurun çeşmeler olduğunu söyleyen Demiralp, şairin imge dünyasındaki derin sembolizmi şöyle çözdü: "Onda çeşme babadır, akan su annedir; ‘bengisu’ der buna. Her şiirde anneyi görürsünüz; Türk şiirinde belki de en önemli ‘anne şairi’dir, anne imgesini çekerseniz şiir dünyası çöker. O çeşmelerden gürül gürül bengisu aksın ister. ‘Tanrı’ diyor, ‘bengisu’ diyor; ne kadar güzel Türkçe değil mi? Annenin bir diğer imgesi de kirazdır; annesinden sürekli bahseder, kadını yüceltir şiirinde."
Bütün bunları kendi çağına meydan okuyan bireysel bir duruşla gerçekleştirdiğini ve yaşadığı çağa ‘Âd ve Semûd’ dediğini vurgulayan Demiralp, sözlerini şöyle noktaladı: "‘Fatih’te bir tavan arasından bunları düşlüyorum’ diyor; büyük bir düş görüyor Karakoç. İstanbul’un bir üçgenin parçası olduğunu söylüyor; İstanbul-Bağdat-Şam çizgisi diyor, bir de Kahire-İslamabad-Mekke üçgeni var diyor. Önemli olan onun gördüğü düştür; bu düşü kendi içimizde hissedebilmemiz lazım. Onunki bugünü reddetme, fücura karşı fecri savunma düşüdür."
PROF. DR. ABDULLAH UÇMAN: RAUF MUTLUAY ANTOLOJİSİNE GİRMEMESİNİ YADIRGADIM
Panellerin tamamlanmasının ardından kapanış konuşmasını yapmak üzere kürsüye gelen Prof. Dr. Abdullah Uçman, iki oturum boyunca söz alan tüm konuşmacıların değerlendirmelerini yorumlarken kendi edebiyat birikiminden de dikkate değer notlar ekledi.
Konuşmasında Türk edebiyatındaki ideolojik kamplaşmanın somut bir örneğine işaret eden Uçman, Rauf Mutluay’ın hazırladığı ‘Tanzimat’tan Günümüze Kadar Türk Şiiri’ antolojisinde Sezai Karakoç’un ismine yer verilmemesine sitem etti. Uçman bu durumu, "Karakoç’tan daha geri şairler bu antolojide olduğu halde nedense Karakoç’un bu antolojiye girememesi yadırgadığım bir durumdur" sözleriyle eleştirdi.
Karakoç şiirinin kültürel arka planına ve başka dillere aktarılmasındaki özgünlüğe dair çarpıcı bir anekdotu da paylaşan Uçman, yıllar önce Fransız bir akademisyenin şairin başyapıtlarından ‘Hızırla Kırk Saat’i Fransızcaya çevirmek istediğini ancak ‘Hızır’ kelimesinin başka bir dilde karşılığı bulunmadığı için bu kavramı çeviremediklerini anlattı. Metinde kelimenin olduğu gibi ‘Hızır’ şeklinde bırakıldığını ve dipnotta Hızır’ın tarif edildiğini aktaran Uçman, konuşmasını şairin ‘Sultanahmet Çeşmesi’ şiirini okuyarak tamamladı.
MELİHAT GÜLSES’TEN SÜRPRİZ: ‘MONA ROZA’ İLK KEZ BESTELENDİ
Sabah Moda’da başlayıp Cağaloğlu’na uzanan kültür gezisinin ve Muammer Karaca Tiyatrosu’ndaki iki derinlikli oturumun ardından anma programı, Klasik Türk Müziği sanatçısı Melihat Gülses’in konseriyle taçlandı. İstanbul şarkılarıyla dinleyicilere duygu dolu anlar yaşatan Gülses, gecenin finalinde edebiyat ve müzik tarihine geçecek bir sürprize imza attı.
Sanatçı, eşi bestekâr Necip Gülses’e "Bir beste yapar mısın?" diye rica ettiğini, onun da Sezai Karakoç’un kamuoyunca en çok bilinen ve Türk edebiyatının efsanevi aşk şiirleri arasında yer alan ‘Mona RoZa’sını bestelediğini anlattı. Karakoç’un henüz 19 yaşındayken kaleme aldığı ve ilk kez 1952’de ‘Mülkiye’ dergisinde yayımlanan unutulmaz dizelerinin klasik Türk müziği nağmeleriyle ilk kez buluştuğu an, 14 yıl aranın ardından yeniden kapılarını açan ve tıklım tıklım dolan salondan büyük alkış aldı.
ŞİİRİN ÇATISI ALTINDA: BİZİ BİRLEŞTİREN O BÜYÜK DEĞER
Sabahın erken saatlerinde Moda’nın sakin sokaklarından ve Cağaloğlu’nun kadim yokuşlarından yani ‘karadan’ başlayan yolculuk, gün boyu süren oturumlarla Sezai Karakoç’un uçsuz bucaksız ‘açık denizlerine’ açıldı. Konuşmacıların her biri, usta şairin düşünce ve sanat evreninin farklı bir limanına demir atarak zihnimizdeki İstanbul haritasını tamamladı: Kimi onu İkinci Yeni’nin gönülsüz öncüsü olarak şehrin mimarisi ve tarihsel hafızasıyla konuşturdu, kimi Sirkeci infilakının küllerinden doğan dizelerin ve edebiyat mahfillerinin izini sürdü. Kimi mısralarındaki Hüseyni ve Rast makamlarının ses mimarisini çözdü, kimi ise tüketim çağında zühdü kuşanmış bir dervişin bengisu akan çeşmelerinden yükselen medeniyet düşüne, anne imgesine ve başka dillere çevrilemeyen ‘Hızır’ sırrına işaret etti.
Günün sonunda ortaya çıkan tablo, yalnızca edebî bir vefa buluşmasının çok ötesindeydi. Panel aralarında fuayede bir araya gelen farklı kuşak ve dünya görüşlerinden edebiyatçıların, akademisyenlerin ve okurların yüzündeki içten tebessüm ile koyu sohbetler, bu buluşmanın en kıymetli kazanımıydı. O kalabalığa bakarken aklıma usta şairin vefat ettiği gün düştü; vaktiyle dizelerini birlikte çokça okuduğumuz Azerbaycanlı bir şair dostuma acı haberi verdiğimde, "Bizi birleştiren değeri kaybettik" demişti. 14 Kasım’da Muammer Karaca Tiyatrosu’nun çatısı altında aynı heyecanla bir araya geldiğimizde gördüm ki o büyük değer aslında hiç kaybolmamış. Gündelik ayrışmaların ve ideolojik kalıpların kapı dışında bırakıldığı, herkesin yalnızca şiirin ve hakikatin güzelliği etrafında kenetlendiği bu anlamlı günde; gecenin finalinde yankılanan ‘Mona Rosa’ nağmeleriyle birlikte Sezai Karakoç, vefatının beşinci yılında da insanı merkeze alan o kuşatıcı ‘Diriliş’ düşüncesiyle hepimizi yeniden bir araya getirdi.
Özetle, şairin izini İstanbul’un sokaklarında ve hafızasında yeniden sürmemize vesile olan, başta Mahir Polat ve Ömer Erdem olmak üzere bu derin vefa buluşmasını incelikle ilmek ilmek ören herkese, öncelikle Karakoç’un bir okuru olarak bin teşekkür...
Zira bizi birtakım kamplara hapsedenlere inat, böylesine birleştiren değerlere, değerli işlere her zamankinden daha çok ihtiyacımız var.
