Ekonomi yönetimi, enflasyonu düşürmek için yıllardır uyguladığı parasal sıkılaşmada başarısız oldu. Bunun gerekçeleri ise küresel gelişmeler ve İran savaşı olarak gösterildi. Konu ile ilgili eleştirilerde bulunan uzmanlar, “Savaş gibi kontrol edilemeyen olaylar nedeniyle enflasyon düşmedi üstelik yılın son tahmin raporunda yukarı yönlü ciddi revizyonlar yapıldı. Ama vergiyi kontrol edebiliyorsunuz. Zenginle fakirin aynı oranda ödediği KDV ve ÖTV’yi bari düşürün” serzenişinde bulundu. Rakamlar da bu talebin haklılığını ortaya koydu. Vatandaş, artan hayat pahalılığı karşısında temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanırken yaptığı hemen her harcamada vergi yüküyle karşı karşıya. Market alışverişinden giyim harcamalarına, elektrik ve doğalgaz faturalarından telefon ve internet giderlerine kadar pek çok alanda tüketicinin ödediği bedelin içinde Katma Değer Vergisi (KDV) bulunuyor.
1000 LİRALIK ALIŞVERİŞİN 200 LİRASI VERGİ
KDV’nin tüketicinin cebine etkisi alışveriş tutarları üzerinden de görülebiliyor. Örneğin KDV hariç fiyatı bin lira olan bir ürünün yüzde 20 KDV ile satış fiyatı bin 200 liraya çıkıyor. Vatandaş bu alışverişte 200 lira KDV ödüyor. Verginin toplam satış fiyatı içindeki payı ise yaklaşık yüzde 16,7 olarak hesaplanıyor. Yüzde 10 KDV uygulanan bir hizmette ise KDV hariç bin liralık bedel, vergiyle birlikte bin 100 liraya yükseliyor. Yüzde 1 KDV uygulanan bin liralık bir üründe ise vergi tutarı 10 lira oluyor. ÖTV kapsamındaki ürünlerde tüketici iki ayrı dolaylı vergiyle karşılaşıyor. Bu ürünlerde önce ilgili ÖTV hesaplanıyor, ardından KDV matrahına ÖTV de dahil ediliyor. Başka bir ifadeyle tüketici, ÖTV’nin de KDV’sini ödüyor. Yani ÖTV tutarı 100 lira olan bir üründe KDV, bin lira üzerinden değil, bin 100 lira üzerinden hesaplanıyor. Yüzde 20 KDV uygulandığında 220 lira daha vergi ortaya çıkıyor. Ürünün vergiler dahil fiyatı bin 320 liraya ulaşıyor. ÖTV oranları ve tutarları ürünün türüne ve özelliklerine göre değişirken, bu uygulama özellikle akaryakıt ve otomobil gibi yüksek tutarlı harcamalarda vatandaşın bütçesini doğrudan etkiliyor. Uzmanların dikkat çektiği temel nokta ise dolaylı vergilerin gelir düzeyine göre farklılaşmaması. Aynı ürünü satın alan yüksek gelirli bir vatandaşla asgari ücretli vatandaş aynı KDV oranıyla karşılaşıyor. Bu nedenle dolaylı vergilerin toplam vergi yükü içindeki ağırlığı, düşük gelirli kesimlerin harcanabilir gelirini daha fazla sınırlayabiliyor.
ASGARİ ÜCRETLİ VE EMEKLİ MAAŞ ZAMMININ ÖNEMLİ KISMINI HARCARKEN ERİTTİ
Vatandaşın maaşı henüz ay bitmeden kira, fatura, mutfak ve ulaşım giderlerine harcanırken yaptığı her alışverişte ödediği KDV ve ÖTV de bütçesinden eksiliyor. 2026 yılı maaşları üzerinden yapılan örnek hesaplama, dolaylı vergilerin gelirler üzerindeki etkisini ortaya koyuyor. 2026 yılında net 28 bin 75 lira 50 kuruş asgari ücret alan bir çalışanın maaşının tamamını harcadığı varsayılırsa, harcamaların içindeki dolaylı vergi payı yüzde 10 olduğunda aylık 2 bin 808 lira, yüzde 15 olduğunda ise 4 bin 211 liraya ulaşıyor. En düşük 23 bin 552 lira emekli aylığı alan bir vatandaşın ise aynı varsayımlarla aylık 2 bin 355 ila 3 bin 533 lirası KDV ve ÖTV olarak harcamalarının içinden vergiye gidiyor.
