Fransa İmparatoru Napolyon Bonapart’ın emriyle 1809 yılında kaleme alınan ve 200 yılı aşkın süredir çözülemeyerek dijital arşivlerde bekleyen askeri şifreli mektup, yapay zekâ teknolojisi kullanılarak deşifre edildi. Semboller, rakamlar ve harflerden oluşan yaklaşık 24 satırlık askeri pozisyon dökümünü içeren tarihi belge, yapay zekâ modeli sayesinde altı saatlik bir süreçte çözüldü.
ŞİFREYİ 27 YAŞINDAKİ SİBER GÜVENLİK MÜHENDİSİ ÇÖZDÜ
ABD merkezli siber güvenlik şirketi SentinelOne bünyesinde çalışan 27 yaşındaki yapay zekâ mühendisi Carter Church, Napolyon’un generallerinden birine hitaben yazılan mektubu çözmek için tarih veya kriptoloji uzmanlığına ihtiyaç duymadı. Geleneksel yöntemlerle haftalarca sürebilecek işlem, OpenAI tarafından geliştirilen GPT-6 Astra modeliyle birkaç akşamlık deneme ve altı saatlik nihai sürecin ardından tamamlandı.
Church, elde ettiği sonuca ilişkin yaptığı değerlendirmede yapay zekânın sunduğu temel gücün "sebatkarlık" olduğunu ifade etti. Tarihçilerin farklı akademik meselelere odaklandığını, geleneksel şifre kırma yöntemlerinin ciddi zaman ve emek gerektirmesi sebebiyle birçok tarihi metnin incelenmeden beklediğini belirtti.
KRİPTOLOJİ TOPLULUĞUNDA KARMAŞIK DUYGULAR
Church, ulaştığı çözümün doğruluğunu teyit etmek amacıyla çözülemeyen tarihi şifrelerin listesini tutan ve "Cryptiana" sitesinin yöneticisi olan 58 yaşındaki Japon patent mühendisi Satoshi Tomokiyo ile iletişime geçti.
Tomokiyo, web sitesinde yayımladığı notta 2026 yılının tarihi şifrelerin çözülmesinde bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Eylül ortasından bu yana listedeki şifrelerin büyük kısmının OpenAI ve Anthropic firmalarına ait üst düzey yapay zekâ modelleriyle çözüldüğünü bildirdi.
Şifrelerin hızla çözülmesi amatör kriptologlar arasında farklı tepkilere yol açtı. Tomokiyo, gizemlerin aydınlanmasından heyecan duymakla birlikte, yıllara dayanan zorlu sorunların yapay zekâ tarafından kolayca çözülmesinin burukluk yarattığını aktardı. Tomokiyo, bir amatör kriptoloğun kendisine "Artık kendimi işe yaramaz hissediyorum" dediğini belirtti. Bununla birlikte Tomokiyo, eldeki verilerin yetersizliği nedeniyle bazı karmaşık şifrelerin uzun yıllar gizemini korumaya devam edebileceğini ekledi.
ANTİK PAPİRÜSLERDEN KATEDRAL ARŞİVLERİNE YAPAY ZEKÂ KULLANIMI
Yapay zekâ teknolojisi, askeri şifrelerin yanı sıra el yazmalarının taranmasında ve fiziksel olarak açılamayan antik metinlerin incelenmesinde de kullanılıyor:
HERCULANEUM PAPİRÜSLERİ: MS 79 yılında Vezüv Yanardağı’nın patlamasıyla karbonlaşan ve fiziken açıldığında parçalanma riski taşıyan papirüsler, X-ışınları ve yapay zekâ algoritmalarıyla inceleniyor. İtalya'daki araştırmacılar, haziran ayında bu yöntemle etik konulu bir risaleyi sanal ortamda tamamen açmayı başardı.
10 MİLYON SAYFALIK İBRANİCE EL YAZMASI: Paris'teki Ecole Pratique des Hautes Etudes uzmanı Daniel Stoekl Ben Ezra, Yahudi tarihi ve kültürüne dair arama yapılabilir bir veritabanı oluşturmak amacıyla 10 milyon sayfalık İbranice el yazmasını dijital ortama aktarıyor. Ben Ezra, bu çalışmayı "geçmişin devasa bir Facebook'unu kurmak" olarak tanımladı.
NOTRE DAME KATEDRALİ ARŞİVİ: Paris'teki Notre Dame Katedrali'nde yürütülen e-NDP projesi kapsamında bir yapay zeka sistemi, katedralin ortaçağ arşivinden 14 bin 600 sayfalık Latince noteri tutanağını çözmek üzere eğitildi.
Proje yöneticisi tarihçi Julie Claustre, metinlerin kısaltmalarla dolu teknik bir dille yazıldığını, karakter tanıma oranının yüzde 88 ile 94 arasına ulaştığını bildirdi. Claustre, katedralin gündelik yaşamı, inşaat süreçleri, personeli ve sahipsiz çocukların bakımı hakkında bilgiler sunan bu çalışmanın insan eliyle onlarca yıl alacağını ve teknolojinin araştırmacıların geçmişe bakış yöntemlerini kökten değiştirdiğini vurguladı.
