Yapay zekâ, tarihî belgelerin çözümünde dikkat çekici bir sonuca daha imza attı. Araştırmacı Carter Church, OpenAI’ın eylül ayında kullanıma sunduğu GPT-6 Astra modelinden yararlanarak Napolyon döneminden kalan ve 217 yıldır okunamayan şifreli bir askerî mektubun anahtarını çıkardı.
Mektup, Napolyon’un yakın çevresindeki komutanlardan General Auguste de Marmont’a gönderilmişti. Marmont daha sonra Fransa Mareşali unvanını alacaktı.
Belge, tarihî şifreleri kayıt altına alan Cryptiana’da yıllardır “Encoded Letter to Marshal Marmont (1807)” adıyla çözülemeyen metinler arasında bulunuyordu. Yeni çözüm, mektubun tarihinin de yanlış kaydedildiğini gösterdi: Belgenin 1807 değil, Mart 1809’un sonlarında gönderildiği sonucuna varıldı.
ELDE SADECE TEK BİR GÖRÜNTÜ VARDI
Çalışmayı dikkat çekici hale getiren unsurlardan biri, başlangıçta şifreli metnin dijital bir transkripsiyonunun bulunmamasıydı.
Mektubun bilinen tek görüntüsü, Fransız askerî tarih dergisi Revue historique des Armées'de 1969 yılında yayımlanan bir sayfadaydı. Belgede açık Fransızca yazılmış tek bir cümlenin ardından rakamlar, harfler ve elle çizilmiş işaretlerden oluşan 24 satırlık şifreli bölüm bulunuyordu.
Church’ün aktardığına göre GPT-6 Astra önce görüntüyü satırlara ayırdı, birbirine benzeyen el çizimi işaretleri karşılaştırdı ve metni dijital olarak yeniden oluşturdu.
Nihai çözümde 1.300 şifre birimi ve 155 farklı işaret tespit edildi. İlk görüntü analizinde ise yazım farklılıkları nedeniyle 175 ayrı el çizimi işaret belirlenmişti.
YAKLAŞIK 6 SAATTE ŞİFREYİ ÇÖZDÜ
Şifre tamamen bilinmiyor değildi. Fransız kriptoloji tarihçisi Daniel Tant’ın daha önce hazırladığı kısmi tabloda 33 harfin karşılığı bulunuyordu. Ancak bu bilgiler 1.300 şifre biriminin yalnızca 435’ini, yani yaklaşık üçte birini açıklıyordu.
Geriye kalan bölüm için Astra, Fransızca dil istatistiklerinden yararlanan bir çözüm yöntemi geliştirdi. Harflerin yanı sıra “de”, “que”, “les”, “vous” ve “général” gibi kelimeleri doğrudan temsil eden 29 ayrı işaret de tespit edildi.
Church, GPT-6 Astra’nın toplam model çalışma süresinin yaklaşık altı saat olduğunu belirtti. Çalışmada görüntünün okunması, sembollerin sınıflandırılması ve kriptoanaliz aynı süreç içinde gerçekleştirildi.
NAPOLYON, MARMONT'A ORDULARIN DURUMUNUN ŞİFRELİ GÖNDERİLMESİNİ İSTEMİŞ
Çözülen metnin tarihî arka planı da ortaya çıkarıldı.
Napolyon, 16 Mart 1809’da İtalya Genel Valisi olan üvey oğlu Eugène de Beauharnais’ye bir emir göndererek, Dalmaçya’daki General Marmont’a Fransız ve müttefik ordularının durumunu bildiren bir mektubun şifreli olarak ve güvenilir bir subay aracılığıyla ulaştırılmasını istemişti.
Çözülen mektuptaki birliklerin sıralaması ve asker sayıları, Napolyon’un bu emrindeki bilgilerle büyük ölçüde örtüşüyor.
Bu nedenle Church, şifreli belgenin Napolyon’un emri üzerine Marmont’a gönderilen askerî brifing olduğu sonucuna vardı.
40 BİN BAVYERALI, 30 BİN POLONYALI, 80 BİN FRANSIZ...
Mektup, Napolyon ordularının Avusturya ile yaklaşan savaştan hemen önceki konuşlanmasına ilişkin ayrıntılı bilgiler içeriyor.
Çözülen metinde, Mareşal Lefebvre’in 40 bin Bavyeralıyla Münih ve Passau bölgesinde bulunduğu, Prens Józef Poniatowski’nin 30 bin Polonyalı askerle Vistül üzerinde Krakow’u tehdit ettiği, Mareşal Davout’nun Bayreuth’ta 80 bin Fransız askerinin başında bulunduğu belirtiliyor.
Mareşal Masséna’nın Ulm ve Donauwörth çevresinde 60 bin, General Oudinot’nun ise Augsburg ve Lech hattında 40 bin askerle bulunduğu aktarılıyor. Rusların da Avusturya üzerine yürüdüğü ifade ediliyor.
Mektupta ayrıca Avusturya birliklerinin konuşlandığı bölgeler hakkında bilgi veriliyor ve Fransız tarafının yaklaşan savaşa ilişkin değerlendirmeleri aktarılıyor.
Metinde, Avusturya’nın “aynı anda her taraftan saldırıya uğrayacağı” değerlendirmesi yer alıyor.
AVUSTURYA İKİ HAFTA SONRA SALDIRDI
Belgenin zamanlaması da çözümün en dikkat çekici unsurlarından biri oldu.
Mektubun Mart 1809’un son günlerinde gönderildiği değerlendirilirken, Avusturya ordusu 10 Nisan 1809’da Bavyera’ya girerek Fransa’ya karşı Beşinci Koalisyon Savaşı’nı başlattı.
Böylece şifreli mektubun, savaşın başlamasından yaklaşık iki hafta önce Fransız komuta kademesinde dolaşan son derece hassas askerî bilgilerden birini içerdiği ortaya çıktı.
217 YIL SONRA “ÇÖZÜLDÜ” OLARAK İŞARETLENDİ
Church, elde edilen şifre anahtarını, transkripsiyonu ve çözümün yeniden üretilebilmesini sağlayan bilgisayar dosyalarını da yayımladı.
Tarihî şifreler üzerine uzun yıllardır çalışan ve Cryptiana sitesini yöneten Satoshi Tomokiyo çözümü inceledi. Bunun ardından Marmont mektubu Cryptiana’da çözülemeyen şifreler arasından çıkarılarak “çözüldü” olarak kaydedildi ve belgenin tarihi 1809 olarak düzeltildi.
Church bununla birlikte bazı işaretlerin kesin okunuşunda hâlâ küçük belirsizlikler bulunduğunu belirtiyor. Beş sembol için alternatif okumalar mümkün olsa da bunların mektubun genel anlamını veya askerî içeriğini değiştirmediğini ifade ediyor.
OpenAI, GPT-6 Astra’yı 3 Eylül’de tanıtmış ve modeli bilgisayar kullanımı, araştırma, bilim, yazılım geliştirme ve karmaşık akıl yürütme görevlerinde şirketin bugüne kadarki en gelişmiş modeli olarak duyurmuştu. Marmont şifresinin çözümü ise OpenAI’ın kendi araştırması değil, Carter Church’ün GPT-6 Astra’yı kullanarak gerçekleştirdiği bağımsız bir çalışma.
