Türkiye’de restorasyon skandalı denilince artık şaşırma yetimizi kaybetmek üzereyiz. Selimiye ve Ayasofya’daki tartışmalı müdahaleleri henüz hazmetmeye çalışırken; bu kez İznik’in sessiz tanığı, II. Murad döneminden miras, 1442 tarihli Mahmut Çelebi Camii’nde bir ‘kültür cinayeti’ gün yüzüne çıktı.
Çağdaş Türk hat sanatının ustalarından hattat Dr. Savaş Çevik, geçtiğimiz hafta sonu ziyaret ettiği tarihi camide karşılaştığı manzarayı KARAR’a anlattı. Gördüğü manzara karşısında dehşete düşen Dr. Çevik, durumu tek cümleyle özetledi: “İnsan bir kültür mirasını bilerek tahrip etse ancak bu kadarını yapabilirdi.”
YAZILARIN HEPSİ FELAKET DURUMDA
Camiye girer girmez gözlerine inanamadığını söyleyen Dr. Çevik, yazıların hat sanatının temel kurallarından koparılarak tahrif edildiğini belirtti: “Tarihi caminin içerisine bir girdim; kubbedeki, pencere eteklerindeki hat yazılarının hepsi rezalet. Hatların çoğu ters işlenmiş. Yazıların hepsi felaket durumda ve okunamaz halde. İşte Mahmut Çelebi Camii’nin kubbesindeki hatlar tam olarak bu durumda...”
KUBBEDEKİ BEŞ MAKİLİ YAZININ BEŞİ DE YANLIŞ
Skandalın en büyüğü ise cami kubbesinde yaşanmış. Kubbe süslemelerinin merkezinde yer alan Kur’an ayetlerinin, resmen birer ‘grafik hatası’ haline getirildiğini ifade eden Savaş Çevik, detayları şöyle aktarıyor: “Kubbede beş tane makili (geometrik) yazı var. Hepsi ters koyulmuş! Beşinde de İhlas Suresi var; hepsi ters ve birbirinden beter yanlışlıklarla dolu. Biri diğerine benzemiyor, hepsinde farklı bir facia var. Kuşaktaki Celi Sülüs yazılar da bozuk, birçok hata var.”
KALEM İŞLERİ AYRI SKANDAL
Facianın sadece yazılarla sınırlı kalmadığını belirten üstat Çevik, restorasyondaki liyakatsizliği şu sözlerle eleştiriyor: “Kalem işleri de rezalet, hiçbir hareket birbirinin devamı değil. Yaprakların yarısı var, yarısı kopmuş. Tahminim, bu işi yapanlar hiçbir uzmana danışmadan mahalledeki boyacıları çağırıp yapın dediler. Onlar da kalıp almışlar, duvara geçirirken ters geçirmişler. Bir ilkokul talebesinin eline kalem verseniz kargacık burgacık yazar ya; Mahmut Çelebi Camii’nin kubbesi de işte aynen o şekilde.”
KAPI KEMERİNE DÜZ MERMER KOYUP GEÇMİŞLER
Çevik, Mahmut Çelebi Camii’nin girişindeki kapıda yapılan yanlışlığı da şöyle aktarıyor: “Cami girişinin üstündeki ortadaki beyaz mermerin yerleştirilişi de tam bir ucube. Kapı kemerini yapamamışlar. Düz bir mermer koyup geçmişler.”
Gördüğü manzara karşısında yaşadığı üzüntüyü bir kez daha dile getiren Dr. Çevik, son olarak şu değerlendirmeyi yaptı: “Restorasyon sırasında ehil olmayan kişiler tarafından yazıların ters yüz edilerek bozulması bir restorasyon hatasıdır. Cami restore edilirken bunun önlenmesi için uzman bir heyetin, bilir kişilerin tayin edilmesi gerekirdi. Bu neden yapılmadı? Neden bir bilim kurulu atanmadı? Ortada bir bilim kurulu olsaydı, o kuruldaki bir hattat bu yazının ters olduğunu görür ve müdahale ederdi.” Beş yıl önce bitirilen bu restorasyonun altında imzası olanlar yetkililerin, KARAR’ın Dr. Savaş Çevik’in tespitleri üzerinden ortaya çıkardığı bu tahrifata ‘olur’ veren kurulların ve bu ayıbı fark etmeyenlerin, Türk restorasyon tarihine geçecek bu skandalla ilgili ne diyeceği merak konusu.
ADIM ADIM TAHRİFATIN KÜNYESİ
İşte Mahmut Çelebi Camii’nin ‘yılan hikayesine’ dönen ve skandalla biten restorasyon süreci:
2017: Bursa Vakıflar Bölge Müdürlüğü, caminin restorasyonu için 722 bin TL’lik (Bugünkü karşılığı yaklaşık 15 milyon TL) ihaleyi gerçekleştirdi. 2019: Ödenek yetersizliği nedeniyle çalışmalar durdu. Cami uzun süre çatısı açık, bakımsız ve ‘çürümeye terk edilmiş’ vaziyette kaldı.
2020: Yarım kalan restorasyon alelacele tamamlandı. Savaş Çevik’in tespit ettiği ‘ters yazılar’ ve liyakatsiz kalem işleri bu dönemde camiye işlendi. 2020 - GÜNÜMÜZ: Cami bu haliyle ‘aslına uygun’ denilerek teslim alındı ve 5 yıl boyunca bu vahim hatalar hiçbir denetmen veya yetkili tarafından fark edilmedi.
