Anadolu’nun kadim medeniyetlerinden Hititlerin devlet yönetimi, askeri stratejileri ve inanç dünyası, Sivas’ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar kazılarında ele geçirilen eşsiz yazılı belgelerle yeniden aydınlanıyor. Eski Asur ve Hitit kaynaklarında kutsal ve idari merkez "Šamuḫa" olarak anılan kentte yürütülen çalışmalarda, doğrudan saray bürokrasisine ait resmi yazışmalar ve ritüel metinleri bulundu.
Son kazı sezonunda gün ışığına kavuşturulan 131 yeni çivi yazılı tablet ve parçası, önceki dönemde bulunan 53 parçayla birleşerek 184 adetlik bütüncül bir kraliyet arşivini tamamladı. Hititçe ve Hurrice dillerinde kaleme alınan çivi yazılı tabletler, yaklaşık 3 bin 400 yıl önceki Hitit dünyasının hem içerideki insani dramlarını hem de sınırlardaki varoluş mücadelesini gözler önüne seriyor.
21. YÜZYILIN EN BÜYÜK HİTİTÇE ARŞİVİ
Kayalıpınar’da ortaya çıkarılan buluntular, bilim dünyasında 21. yüzyılda tek bir merkezde tespit edilen en geniş kapsamlı Hitit arşivi olarak kabul edildi.
Kral II. Tudhaliya devrine ait olan çivi yazılı metinler; dönemin diplomasi dili, kâtiplik geleneği ve arşivcilik teknikleri açısından benzersiz bir kaynak sunarken, başkent Hattuşa dışındaki eyalet merkezlerinin devlet mekanizmasındaki ağırlığını da somut olarak kanıtlıyor.
3 BİN 400 YIL ÖNCESİNİN SALGINI: BEBEK PRENSESİN CENAZE KAYITLARI
Arşivde fal, kehanet, mektup, ritüel ve duaları içeren metinler arasında en dikkat çekici grubu, şehirden şehre yayılan yüksek ateşli ölümcül bir salgını anlatan belgeler oluşturuyor.
Tabletlerde yer alan bilgilere göre, özellikle bebekleri ve çocukları etkisi altına alan salgın hastalık saray çevresinde büyük bir panik ve endişeye yol açtı. Küçük yaştaki prens ve prensesler ile üst düzey devlet yöneticilerinin çocuklarının sağlık durumları, dönemin hekimlik ve inanç pratikleri doğrultusunda fal ve kehanet sorgulamalarıyla anbean takip edildi.
Belgelerdeki en çarpıcı insani dramlardan birini ise henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin hastalığı oluşturuyor. Falcının saraya sunduğu tablette, henüz coğrafi konumu belirlenemeyen "Ziulila" kentinde hastalanan bebek prensesin akıbeti büyük bir korkuyla araştırılıyor. Ancak devam niteliğindeki bir diğer tablette, minik prensesin kurtarılamayarak hayatını kaybettiği ve sarayda onun adına düzenlenen resmi cenaze ritüelinin aşama aşama kayda geçirildiği görülüyor.
BATI CEPHESİNDEN KRALA ULTİMATOM: "YARDIM ULAŞMAZSA ORDU YOK OLACAK"
Kraliyet arşivinde gün ışığına çıkan bir diğer kritik yazışma, Hititlerin Batı Anadolu'daki askeri harekatlarına ışık tutuyor.
Batı Anadolu'da konuşlu Hitit generalleri tarafından Šamuḫa'daki Hitit kralına gönderilen acil kodlu askeri mektupta, Hitit birliklerinin düşman güçlerince çembere alındığı bildiriliyor. Generaller, kuşatmayı yarıp hayatta kalabilmek için merkezden ivedilikle ilave asker, savaş atı ve savaş arabası talep ediyor.
Mektubun devamında generallerin krala yönelik sert uyarıları dikkat çekiyor. İstenen takviye birliklerin zamanında ulaşmaması durumunda Hitit ordusunun tamamen imha edileceği vurgulanırken, generallerin "Gerekli destek gelmezse doğacak felaketin sorumluluğunu üstlenmeyeceğiz" diyerek saraya açık bir sorumluluk uyarısında bulunduğu görülüyor.
KUŞ UÇUŞLARIYLA GELECEK ARAYIŞI: ADIM ADIM KEHANET GÜNLÜĞÜ
Arşivin inanç ve dinler tarihi açısından en özgün bölümünü ise kuş fallarına ait kayıtlar oluşturuyor.
Metinler, Hitit kuş falcılarının Šamuḫa kentinden yola çıkarak farklı coğrafyalarda gerçekleştirdikleri gözlemleri adeta bir seyahatname ve günlük formatında belgelediğini gösteriyor. Falcıların hangi güzergâhları izlediği, hangi şehirlerde konakladığı ve gökyüzünde gözlemledikleri kuşların uçuş yönlerine göre nasıl kehanetlerde bulundukları ayrıntılı biçimde aktarılıyor. Bu veriler, Hititlerin karmaşık fal ve ritüel sisteminin işleyişine dair bugüne kadar bilinmeyen yeni metodolojileri ortaya koyuyor.
KAZILAR ŠAMUḪA'DA DEVAM EDİYOR
Hititlerin dini ve idari merkezlerinden biri olan Kayalıpınar'daki bilimsel kazı çalışmaları, 2021 yılından bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki uzman arkeolog ve filolog heyeti tarafından yürütülüyor.
Çivi yazılı tabletlerin laboratuvar ortamındaki restorasyon, koruma ve detaylı filolojik çözümleme çalışmalarının tamamlanmasıyla birlikte, Hitit tarihi ve Anadolu arkeolojisine dair yeni bilinmeyenlerin kamuoyuyla paylaşılması bekleniyor.
