NASA’nın Chandra X-Işını Gözlemevi’ni kullanan uluslararası bir araştırma ekibi, evrende daha önce benzerine rastlanmamış yeni bir kompakt ikili yıldız sınıfı keşfetti. Alabama Üniversitesi’nden Mustafa Muhibullah liderliğindeki bilim insanları tarafından yürütülen ve sonuçları 9 Eylül’de prestijli Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışma, uzayın evrimine ve kozmolojinin en büyük sırlarına ışık tutacak nitelikte.
GELENEKSEL TEORİLERİ ZORLAYAN YAPI: ZAYIF X-IŞINI, YOĞUN MORÖTESİ
Kompakt ikili sistemler; karadelik, nötron yıldızı veya beyaz cüce gibi ölü yıldız kalıntılarının, yörüngelerindeki komşu yıldızlardan güçlü çekim kuvvetiyle gaz çekmesi esnasında oluşuyor. Genel kabule göre bu gaz maddesinin aşırı ısınması sonucunda uzaya yüksek enerjili X-ışınları yayılması bekleniyor. Ancak Chandra’nın tespit ettiği bu yeni nesneler, bilinen tüm örneklerden farklı bir davranış sergiliyor.
Söz konusu yapılar, son derece düşük enerjili X-ışınları üretmeleri nedeniyle "aşırı yumuşak X-ışını kaynakları" olarak sınıflandırıldı. Araştırmacılar, açığa çıkan bu zayıf X-ışınlarının aslında nesnelerin yaydığı devasa boyuttaki morötesi ışığın bir sızıntısı olabileceğini değerlendiriyor.
SAMANYOLU'NDA GİZLENEN KOZMİK KAYNAKLAR
Morötesi ışığın yıldızlararası gaz ve toz bulutları tarafından kolayca emilmesi, bu tür nesnelerin tespit edilmesini son derece güçleştiriyor. Galaksimizin düzleminde yer alan yoğun gaz ve toz engelleri nedeniyle Samanyolu içinde henüz bu yapılı kaynaklara doğrudan rastlanamadı. Ancak astrofizikçiler, evrenin derinliklerinde tespit edilmeyi bekleyen çok sayıda benzer sistemin gizlenmiş olabileceğini tahmin ediyor.
İKİ BÜYÜK KOZMİK SIRRA ÇÖZÜM OLABİLİR
Yeni keşfedilen kompakt sistemlerin, astrofizikte uzun süredir yanıt bekleyen iki ana gizemin çözülmesinde kilit rol oynayacağı öngörülüyor:
KOZMİK GAZLARIN İYONLAŞMASI: Evrendeki gazların iyonlaşma seviyesini tek başına devasa sıcak yıldızların açıklayamadığı biliniyordu. Yeni keşfedilen nesnelerin uzaya saçtığı yoğun morötesi radyasyonun, bu dengesizliği açıklayabilecek ana faktör olduğu düşünülüyor.
IA TİPİ SÜPERNOVA MEKANİZMASI: Evrenin genişleme hızını ve karanlık enerjinin etkilerini ölçmede standart mesafe göstergesi olarak kullanılan Ia tipi süpernova patlamalarının nasıl tetiklendiği henüz tam olarak netleşmiş değil. Yıldız oluşum süreçlerini dengede tuttuğu belirtilen bu yeni sistemlerin, beyaz cücelerin patlama öncesindeki son evrelerini anlamada doğrudan katkı sağlayacağı ifade ediliyor.
